II SA/Bk 860/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 lutego 2020 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję W dniu [...] września 2018 r. D. K. wystąpiła do Wójta Gminy S. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na córkę K. K. oraz o ustalanie prawa do dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia przez córkę roku szkolnego 2019/2020 oraz podjęcia nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w roku szkolnym 2018/2019 i 2019/2020. Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. znak [...] wniosek został uwzględniony w ten sposób, że Wójt Gminy S. ustalił wnioskodawczyni prawo do: 1. zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat w kwocie 124 zł miesięcznie na okres 1 listopada 2018 r. – 31 października 2019 r.; 2. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo; 3. dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, w kwocie 69 zł miesięcznie na okres 1 listopada 2018 r. – 30 czerwca 2019 r.; 4. dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, w kwocie 69 zł miesięcznie na okres 1 września 2019 r. – 31 października 2019 r. Powyższa decyzja stała się ostateczna. W dniu [...] września 2019 r. D. K. przedłożyła w organie umowę o pracę oraz zaświadczenie o wynagrodzeniu męża, który podjął zatrudnienie [...] listopada 2018 r. W związku z tą okolicznością zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zasadności dalszego pobierania przez stronę zasiłku rodzinnego. W postępowaniu tym decyzją z dnia [...] października 2019 r. znak [...] Wójt Gminy S., orzekając na podstawie art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.), uchylił własną decyzję z dnia [...] listopada 2018 r. w całości. Ocenił, że wobec rozpoczęcia zatrudnienia przez męża wnioskodawczyni i uzyskania z tego tytułu dochodu, należy powiększyć dochód miesięczny rodziny z 2017 r. o dochód uzyskany przez J. K. za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Skoro wysokość dochodu uzyskanego za miesiąc następny wyniosła 1883,61 zł, to należy go doliczyć do kwoty dochodu miesięcznego w roku 2017 r. (1941 zł), co daje kwotę 3 824, 61 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1274, 87 zł. Kryterium dochodowe rodziny zostało zatem przekroczone o 1 802, 61 zł. Organ wyliczył, że wnioskodawczyni nie przysługują również świadczenia rodzinne według zasady tzw. złotówka za złotówkę (art. 5 ust. 3-3c u.ś.r.). Powoduje to utratę prawa do świadczenia rodzinnego w okresie 1 stycznia 2019 r. – 31 października 2019 r. Organ wskazał, że strona nie dopełniła obowiązku niezwłocznego poinformowania o zmianie sytuacji materialnej, mimo stosownego pouczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła D. K.. Zarzuciła nieprawidłowe wyliczenie dochodu za rok 2018, tzn. z doliczeniem dochodu męża bez przeliczenia go w stosunku rocznym i bez uwzględnienia liczby członków rodziny. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł.: 1. uchyliło decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] października 2019 r. w całości; 2. zmieniło ostateczną decyzję tego organu z dnia [...] listopada 2018 r. w ten sposób, że w sentencji decyzji: - w punktach 1, 4 datę 31 października 2019 r. zastąpiło datą 31 grudnia 2018 r.; - wykreśliło zapis w punkcie 2 o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego; - w punkcie 3 datę 30 czerwca 2019 r. zastąpiło datą 31 grudnia 2018 r.; - dodało punkt 5 w brzmieniu: "odmawia ustalenia D. K. prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko K. K. na okres 1 stycznia 2019 r. do 31 października 2019 r., wraz z dodatkiem na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości w której znajduje się szkoła w tym okresie, oraz prawa do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego jednorazowo w miesiącu wrześniu 2019 r."; - w pozostałej części decyzję pozostawiło bez zmian. Kolegium, powołując się na regulację art. 5 ust. 1 i 4b u.ś.r., wskazało że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił dochód za rok 2017 (23 292 zł według zaświadczenia z urzędu skarbowego), a następnie prawidłowo wyliczył dochód miesięczny na osobę w rodzinie w 2017 r. - 1941 zł. Zaakceptowało również Kolegium wyliczenia dotyczące dochodu uzyskanego w miesiącu następnym po miesiącu uzyskania wynagrodzenia przez męża wnioskodawczyni, tj. dochodu za grudzień 2018 r. w kwocie 1883, 61 zł, który doliczono następnie do dochodu rodziny za rok 2017. Dochód rodziny po ww. doliczeniu wyniósł 3 824, 61 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1 274, 87 zł. Zdaniem Kolegium, przekroczył on dochód rodziny uprawniający do otrzymania zasiłku o kwotę 1 802, 61 zł oraz przekroczył kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynoszące 674 zł, jak również kryterium dochodowe na podstawie art. 5 ust. 3-3c "złotówka za złotówkę". Doszło zatem, w ocenie Kolegium, do utraty prawa do świadczenia rodzinnego na córkę strony w okresie 1 stycznia – 31 października 2019 r. w sytuacji, gdy prawo do zasiłku rodzinnego pozostawało aktualne do końca 31 grudnia 2018 r. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji nieprawidłowo w decyzji zmieniającej uchylił w całości decyzję z dnia [...] listopada 2018 r. przyznającą świadczenia, podczas gdy powinien uchylić ją wyłącznie w części, tj. w okresie od 1 stycznia 2019 r. do 31 października 2019 r. Kolegium zgodziło się z organem pierwszej instancji, że dochód uzyskany przez męża strony w grudniu 2018 r. powinien zostać doliczony do dochodu rodziny za rok 2017 w całości. Skargę na decyzję organu odwoławczego złożyła do sądu administracyjnego D. K.. Nie zgodziła się z doliczeniem w całości dochodu uzyskanego przez męża do dochodu rodziny. W jej ocenie, dochód jednomiesięczny powinien być uwzględniony w stosunku rocznym, tj. z podziałem na 12 miesięcy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu. Spór w sprawie dotyczy zasadności doliczenia do dochodu rodziny skarżącej za rok 2017 - dochodu uzyskanego przez jej męża z tytułu rozpoczęcia zatrudnienia od [...] listopada 2018 r. Bezsporna jest natomiast wysokość dochodu rodziny skarżącej za rok 2017 (23 292 zł) oraz uzyskana przez J. K. kwota wynagrodzenia w grudniu 2018 r. w wysokości 1 883, 61 zł (vide informacja na k. 18 akt adm. oraz zaświadczenie pracodawcy, k. 23 akt adm.). Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), dalej: u.ś.r., zgodnie z którym organ właściwy może zmienić lub uchylić ostateczną decyzję, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeśli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Skarżąca wnioskowała o przyznanie zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2018/2019. Prawo do tego zasiłku uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, tzn. zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę (dochód członka rodziny) nie przekracza kwoty 674 zł (art. 5 ust. 1 u.ś.r.). Dochód ten wylicza się na podstawie dochodu osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2a u.ś.r.), czyli w przypadku skarżącej w roku 2017. Wyniósł on 23 292 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 647 zł i był niższy od kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r., w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń. Najzupełniej trafnie w tym zakresie wskazały organy, a w szczególności Kolegium powołując się na stanowisko orzecznictwa sądów administracyjnych (wyrok w sprawie IV SA/Gl 105/18, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako Baza Orzeczeń), że do dochodu uzyskanego na osobę w rodzinie skarżącej należy doliczyć dochód uzyskany przez jej męża w 2018 r. z tytułu podjęcia zatrudnienia. Doliczeniu w takiej sytuacji podlega miesięczny dochód uzyskany przez męża w całości a nie, jak deklaruje i chciałaby skarżąca, w stosunku rocznym. Ustawodawca bowiem jednoznacznie zadecydował w art. 5 ust. 4b u.ś.r., że powiększenie dochodu za rok bazowy (w przypadku skarżącej za rok 2017) ma nastąpić "o kwotę dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu", a zatem nie o kwotę dochodu osiągniętego i obliczonego w stosunku rocznym, ale o kwotę pełnego osiągniętego (uzyskanego) dochodu miesięcznego. W konsekwencji rozważania organów co do konieczności doliczenia całej kwoty uzyskanej przez męża skarżącej tytułem wynagrodzenia miesięcznego jest prawidłowe. Stanowisko to jest jednolite w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide np. wyrok w sprawie I OSK 1996/18 oraz wskazane tam orzecznictwo, Baza Orzeczeń). Zdaniem sądu, prawidłowo wykładając co do zasady, nieprawidłowo jednak Kolegium zrealizowało przepis art. 5 ust. 4b u.ś.r. w przypadku skarżącej. Powiększenie dochodu wskazane w tym przepisie ma nastąpić "o kwotę dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu". Organ przyjął, że miesiąc następny to grudzień 2018 r., bowiem mąż skarżącej podjął zatrudnienie od [...] listopada 2018 r. Tymczasem w takiej sytuacji miesiąc następny, z którego dochód należy doliczyć to styczeń 2019 r., bowiem grudzień 2018 r. jest pierwszym miesiącem uzyskania dochodu. W przepisie art. 5 ust. 4b u.ś.r. wskazano, że chodzi o miesiąc następny po miesiącu "w którym nastąpiło uzyskanie dochodu" a nie miesiąc następny po miesiącu "za który nastąpiło uzyskanie dochodu" lub miesiąc następny po miesiącu, w którym doszło do podjęcia zatrudnienia. To rozróżnienie jest istotne w przypadku skarżącej, bowiem z zaświadczenia wystawionego przez pracodawcę jej męża wynika, że w grudniu 2018 r. uzyskał on wynagrodzenie za okres [...] listopada – [...] grudnia 2019 r. Wskazuje to na wypłacenie wynagrodzenie za okres od początku zatrudnienia w grudniu 2018 r. W takim przypadku miesiącem następującym po miesiącu, w którym uzyskano dochód, jest styczeń 2019 r. Powyższa wykładnia jest zgodna z celem przepisu art. 5 ust. 4b u.ś.r., w którym wprowadzono zasadę doliczania dochodu uzyskanego, ale pod warunkiem kontynuacji tego dochodu w okresie świadczeniowym. Spełnienie warunku kontynuacji jest o tyle istotne, że eliminuje doliczanie dochodu jednorazowo uzyskanego, który miałby wpływ na prawo do świadczenia, a byłby dochodem epizodycznym, niemającym wpływu w dłuższej perspektywie na ogólną sytuację dochodową rodziny (w przeciwieństwie do dochodu uzyskiwanego nie tylko raz, ale przez okres świadczeniowy, który ma wpływ na sytuację dochodową rodziny w dłuższym przedziale czasowym). Innymi słowy, uzyskanie dochodu w okresie następującym po tzw. roku bazowym skutkuje doliczeniem tego dochodu w całości a nie w stosunku rocznym, jeśli dochód jest uzyskiwany w okresie świadczeniowym. Warunek kontynuacji uzyskiwania dochodu w okresie świadczeniowym w przypadku męża skarżącej jest spełniony, bowiem umowa o pracę została zawarta do końca 2020 r. Oznacza to w przypadku skarżącej, że do dochodu rodziny z roku 2017 należy doliczyć dochód uzyskany przez jej męża w styczniu 2019 r., następnie obliczyć czy spełnione jest kryterium dochodowe z art. 5 ust. 1 i ust. 3 – 3c u.ś.r. i ponownie rozpoznając odwołanie orzec na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 32 ust. 1 u.ś.r. Należy w tym celu uzyskać informację o wysokości dochodu męża skarżącej za styczeń 2019 r. Wyjaśnienie tej okoliczności nie przekracza dopuszczanych granic postępowania wyjaśniającego, które może zostać uzupełnione na etapie odwoławczym (art. 136 K.p.a.). Uzasadniało to uchylenie wyłącznie decyzji zaskarżonej. Zdaniem sądu, uchybienie powyżej wskazane, stanowiące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 4b u.ś.r. oraz naruszenie prawa procesowego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeśli ponowne przeliczenie, przy uwzględnieniu dochodu za styczeń 2019 r., dowiedzie przekroczenia kryterium dochodowego z art. 5 ust. 1, ust. 3-3c u.ś.r., zmianie może ulec okres nieprzysługiwania świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 7 u.ś.r., w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W sytuacji skarżącej początkiem nieprzysługiwania świadczeń byłby nie 1 stycznia 2019 r. ale 1 lutego 2019 r. Wymaga to jednak ponownego zweryfikowania, co uzasadniało uchylenie decyzji zaskarżonej. Niezależnie od powyższego zakres zmiany dokonanej przez Kolegium w zaskarżonej decyzji nie może się ostać. Kolegium zmieniając punkt 4 decyzji z dnia [...] listopada 2018 r. nie dostrzegło, że w punkcie tym przyznano dodatek na okres 1 września 2019 r. – 31 października 2019 r., zaś zmieniło ten punkt zastępując datę 31 października 2019 r. datą 31 października 2018 r. W efekcie pozostawiło przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem na okres 1 września 2019 r. – 31 października 2018 r., a jednocześnie dodając punkt 5 odmówiło przyznania tego dodatku w okresie mającym być wskazanym w tym punkcie tj. 1 stycznia 2019 r. – 31 października 2019 r. Prawdopodobna oczywista omyłka nie została sprostowana, co powoduje funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji niezrozumiałej, a przez to również i z tego powodu podlegającej wyeliminowaniu z obrotu prawnego. W decyzji nie został bowiem wskazany jednoznacznie okres przyznania i okres utraty prawa do świadczenia rodzinnego w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem (naruszenie art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 u.śr.). Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi 9Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.