I OSK 1792/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 kwietnia 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 3/20 w sprawie ze skargi A. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego A. C. kwotę 377 zł (trzysta siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym wyrokiem z 22 kwietnia 2020 r. (sygn. akt II SA/Gl 3/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach – na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) oddalił skargę A. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] listopada 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] czerwca 2019 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego na podstawie ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 670) Z akt sprawy wynika, że Kolegium, stwierdzając na podstawie art. 134 k.p.a. uchybienie terminu do wniesienia odwołania ustaliło, że decyzja organu pierwszej instancji została skarżącemu doręczona w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 27 czerwca 2019 r. (pierwsze awizo 13 czerwca 2019 r., powtórne awizo 21 czerwca 2019 r., zwrot do nadawcy w dniu 1 lipca 2019 r.), co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji znajdującego się w aktach sprawy oraz wyjaśnień osób doręczających skarżącemu korespondencję. Termin do wniesienia odwołania określony w art. 129 § 2 k.p.a. upłynął zatem z dniem 11 lipca 2019 r., tymczasem odwołanie wniesione zostało 25 września 2019 r. W skardze skarżący zakwestionował przyjęcie przez organ prawidłowości doręczenia mu decyzji, twierdząc że nie otrzymał żadnego z zawiadomień o nadejściu przesyłki. Wyjaśnił, że o wydaniu decyzji dowiedział się 19 września 2019 r. od adwokata udzielającego mu porady prawnej w związku z zatrzymaniem mu prawa jazdy decyzją z [...] września 2019 r. 20 września 2019 r. ustalił w organie pierwszej instancji, że przesyłka z decyzją była awizowana na jego adres, lecz nie została odebrana. Wyjaśnił, że w sprawie o uznanie go za dłużnika alimentacyjnego nie otrzymał ani zawiadomienia o wszczęciu postępowania, ani zawiadomienia o zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w sprawie, co uniemożliwiło mu czynny udział i miało wpływ na treść rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że akta sprawy potwierdzają poprawność doręczenia skarżącemu przesyłki w trybie art. 44 k.p.a. Z akt tych wynika bowiem, że doręczyciel działający w imieniu Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., co w świetle regulacji zawartej w art. 39 k.p.a. jest dopuszczalne, wypełnił druk potwierdzenia doręczenia, informując organ o pozostawieniu adresatowi awiza w oddawczej skrzynce pocztowej. Przesyłka zawierająca decyzję z [...] czerwca 2019 r. została awizowana w dniu 13 czerwca 2019 r. wraz z zawiadomieniem o pozostawieniu przesyłki w kancelarii MOPR w B. oraz informacją o możliwości jej odbioru w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia. Powtórne awizowanie miało miejsce dnia 21 czerwca 2019 r., przesyłka została zwrócona do nadawcy w dniu 1 lipca 2019 r. Zatem w odniesieniu do tej przesyłki można stwierdzić, że ww. pismo było przechowywane w kancelarii MOPR przez okres co najmniej czternastu dni. Na kopercie zawierającej decyzję umieszczono również adnotację o powtórnym awizowaniu przesyłki. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że przesyłka została nadana na właściwy adres, Sąd uznał, że zostały spełnione wszystkie przesłanki doręczenia zastępczego uregulowane w art. 44 k.p.a. W konsekwencji, skoro odwołanie wniesione zostało po terminie (25 września 2019 r.) to organ odwoławczy miał obowiązek stwierdzenia uchybienia terminu do jego wniesienia stosownie do art. 134 k.p.a. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił naruszenie art. 44 § 4 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na niezasadnym przyjęciu fikcji prawnej doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy nie było ku temu podstaw i w oparciu o powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zażądał zwrotu kosztów postępowania i zrzekł się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna. Wbrew bowiem stanowisku Sądu pierwszej instancji akta sprawy nie potwierdzają jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości poprawności doręczenia zastępczego skarżącemu przesyłki zawierającej decyzję organu pierwszej instancji. Jak wynika z akt, w związku z zawartymi w odwołaniu twierdzeniami skarżącego o nieotrzymaniu awiz, czyli zawiadomień o pozostawieniu pisma (w placówce pocztowej, bądź w urzędzie właściwej gminy) wraz z informacją o możliwości jego odbioru, organ odwoławczy podjął czynności wyjaśniające i w tym celu pismem z 25 października 2019 r. zwrócił się do organu pierwszej instancji o informacje w tej sprawie. Zażądał m. in. wskazania czy i gdzie zostały pozostawione zawiadomienia o przesyłce (w oddawczej skrzynce pocztowej, na drzwiach mieszkania adresata, w widocznym miejscu przy wejściu na posesję), jak również rozważenie przesłuchania na ww. okoliczności gońca, który doręczał korespondencję. W odpowiedzi Miejski Ośrodek Pomocy w Rodzinie w piśmie z 6 listopada 2019 r. poinformował Kolegium, że "decyzja (...) została skutecznie doręczona, co zostało potwierdzone przez adnotacje sporządzone na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korespondencji oraz oświadczenia gońców tut. Ośrodka dostarczających powyższą przesyłkę". Do ww. pisma dołączono oświadczenia dwóch osób sporządzone 6 listopada 2019 r. W jednym z nich wskazano: "W dniu 13 czerwca 2019 r. pobrałam listy do doręczenia, w tym list do P. A. C. na [...] z działu Świadczeń Alimentacyjnych i Dochodzenia Należności. Będąc pod wskazanym adresem nie zastałam adresata, wobec czego pozostawiłam awizo do odbioru listu w skrzynce pocztowej adresata". W drugim o tożsamej treści podpisanym przez inną osobę wskazano, że listy do doręczenia pobrano 21 czerwca 2019 r. (pismo i oświadczenia doręczycieli k. 19-21 akt organu odwoławczego). Ponadto w kserowanych i potwierdzonych za zgodność z oryginałem aktach sprawy organu pierwszej instancji na karcie 12 znajduje się druk potwierdzenia odbioru decyzji, który zawiera jedynie numer sprawy, adresata czyli skarżącego i jego adres oraz pieczątkę Działu Świadczeń Alimentacyjnych i numer [...]. Na dokumencie tym (k. 12) brak jest jakichkolwiek informacji o pozostawionych awizach, datach i miejscach ich pozostawienia. Nie ma na nim jakichkolwiek podpisów. W tej sytuacji twierdzenia Sądu zawarte w uzasadnieniu, że "akta sprawy pozwalają stwierdzić, że doręczyciel działający w imieniu Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie wypełnił druk potwierdzenia doręczenia, informując organ o pozostawieniu awiza w oddawczej skrzynce pocztowej", nie jest uprawnione, chyba że Sąd ten dysponował jakimiś innymi aktami i dokumentami, aczkolwiek nic na to nie wskazuje. W aktach sprawy brak jest też koperty zawierającej decyzję na której umieszczono by adnotacje o pozostawieniu przesyłki, o której pisał Sąd w uzasadnieniu swojego wyroku. Podobnie organ odwoławczy wskazywał w treści postanowienia, że "ustalenia w tym zakresie opiera na treści zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. korespondencji, które znajduje się w aktach sprawy oraz dodatkowych oświadczeniach złożonych w dniu 06.11.2019 r. przez (...)". Tymczasem w aktach sprawy brak jest takiego zwrotnego potwierdzenia odbioru, które zawiera jakiekolwiek adnotacje o fakcie pozostawienia zawiadomień (awiz), a także datach i miejscu ich pozostawienia. W tej sytuacji same oświadczenia doręczycieli o próbach doręczenia korespondencji i pozostawieniu zawiadomień w skrzynce odbiorczej skarżącego w konkretnych dniach czerwca 2019 r. złożone pół roku później nie mogły być wyłącznymi dowodami potwierdzającymi fakt doręczenia w trybie określonym w art. 44 k.p.a. W oświadczeniach tych zatytułowanych jako "notatki służbowe" nie ma bowiem żadnych informacji pozwalających ustalić na jakiej podstawie doręczyciele odtworzyli zdarzenia sprzed wielu miesięcy. Być może notatki sporządzono w oparciu o jakąś wewnętrzną dokumentację związaną z doręczeniami w organie pierwszej instancji, jednak organ odwoławczy tego nie wyjaśnił. Uniemożliwiało to przyjęcie, że doręczenie skarżącemu decyzji w trybie art. 44 k.p.a. było skuteczne, a tym samym że doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i postanowienie organu odwoławczego. Ponownie rozpoznając sprawę organ drugiej instancji ustali, czy w organie pierwszej instancji istnieje jeszcze jakaś inna dokumentacja potwierdzająca fakt doręczania skarżącemu korespondencji w dniach 13 i 21 czerwca 2019 r. oraz w jaki sposób organ pierwszej instancji w ogóle dokumentuje fakt doręczania korespondencji przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby stosownie do art. 39 k.p.a., pozostawiania zawiadomień o możliwości odbioru korespondencji, gdzie jest ona wówczas przechowywana, czy odpowiada to wymaganiom zawartym w art. 44 k.p.a. Wyjaśni na jakiej podstawie w sprawie przyjęto doręczenia awiz skarżącemu w ww. dniach skoro na zwrotnym potwierdzeniu odbioru z karty 12 brak w tym zakresie jakichkolwiek adnotacji. W przypadku braku możliwości ustalenia powyższych okoliczności organ odwoławczy przyjmie, że odwołanie zostało wniesione w terminie i rozpozna sprawę merytorycznie. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Wobec ustawowego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.) na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b w zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016 r., poz. 1668 ze zm.).