I SA/Gl 1541/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Asesor WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant specjalista Agnieszka Rogowska-Bil, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2020 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach od na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] , wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. 2019. 900 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania pani T. T. (dalej strona) od decyzji Prezydenta Miasta R. (dalej organ) z dnia [...] r. nr [...] określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO lub Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu. Uzasadniając rozstrzygnięcie SKO wskazało, że strona w dniu 2 października 2018 r. złożyła korektę deklaracji o wysokości spornej opłaty i od 1 października 2018 r. zadeklarowała 3 mieszkańców (opłata w wysokości [...] zł), a jednocześnie wymieniła w deklaracji drugiego współwłaściciela tj. swoją matkę. Organ wezwał matkę strony do złożenia deklaracji, bezskutecznie, wobec czego wszczął postępowanie, a następnie decyzją określił wysokość przedmiotowej opłaty. W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 i art. 2a ustawy o utrzymaniu czystości poprzez przyjęcie, że wszyscy ze współwłaścicieli zobowiązani są do złożenia deklaracji. Zdaniem strony wystarczające było złożenie deklaracji przez jednego ze współwłaścicieli. Podniosła, że faktycznie włada nieruchomością, oraz, że nie było podstaw do wydania decyzji określającej na podstawie art. 6o ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Kolegium stwierdziło, że sprawy związane z deklarowaniem i opłacaniem należności z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi zostały uregulowane w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. 2018. 1454 ze zm., dalej ustawa). Następnie przytoczył treść jej art. 6q ust. 1, art. 6i ust. 1 lit. a i b, art. 6c ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1 pkt 4, art. 6o ust. 1 i 2 oraz art. 6m ust. 1 i 2 wskazując, że przepisy te nakładają obowiązek złożenia deklaracji przez wszystkich współwłaścicieli (art. 6m ust. 1), zaś złożenie deklaracji przez jednego właściciela nie zwalnia z obowiązku pozostałych. W przypadku gdy jeden z współwłaścicieli nie składa deklaracji, to – zdaniem Kolegium – spełniona będzie przesłanka wydania decyzji określającej z art. 6o ust. 1 ustawy. Dodało, że obowiązek uiszczenia przedmiotowej opłaty powstaje z mocy prawa, a jej egzekucja może być prowadzona również na podstawie złożonej deklaracji. Według Kolegium art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy formułuje zasadę, że współwłaściciel dla jej potrzeb traktowany jest jak właściciel i w tym zakresie ustawa nie zawiera żadnych wyjątków różnicujących obowiązki współwłaścicieli w zależności od wielkości posiadanego udziału. Nie wyłącza również obowiązku jednego ze współwłaścicieli w sytuacji, gdy drugi z nich zamieszkuje nieruchomość. Reguły tej nie zmienia podnoszona przez stronę okoliczność, że to ona faktycznie włada nieruchomością. Druga współwłaścicielka mieszka bowiem w podmiotowej nieruchomości i włada nią w sensie prawnym. Zdaniem SKO faktyczne wykonywanie tego prawa przez stronę, również współwłaścicielkę nieruchomości, nie zwalnia z ustawowych obowiązków. Odnosząc się do zarzutów procesowych Kolegium wyjaśniło, że pouczenie organu spełnia wymogi art. 210 § 1 pkt 7 O.p., zaś ewentualne wady pouczenia nie wpływają na prawidłowość decyzji, a uzupełnienie w tym zakresie podlega przepisom art. 213 O.p. Podobnie Kolegium nie dopatrzyło się naruszenia art. 200 O.p. W skardze na to rozstrzygnięcie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła naruszenie: I. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. m.in.: 1) art. 121, art. 122, art. 123 § 1, art. 124 i art. 127 O.p. w zw. z art. 2, art. 7, art. 8, art. 32, art. 78 Konstytucji RP, poprzez naruszenie podstawowych praw podatnika, zasad ogólnych postępowania; 2) art. 200 § 1 w zw. z art. 123 § 1 oraz art. 227 § 2 i art. 210 O.p. w związku z wyznaczeniem terminu do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wydaniem decyzji przez Kolegium przed datą doręczenia skarżącej stanowiska organu do przedstawionych zarzutów w odwołaniu oraz o sposobie ustosunkowania się do nich, 3) art. 180 § w związku z art. 216 O.p. poprzez nieuprawnione nieustosunkowanie się do wniosku strony i zarzutów strony zawartych w jej pismach, których adresatem było Kolegium; 4) art. 208 § 1 O.p. z powodu nieumorzenia postępowania w związku z dokonaniem zapłaty opłaty w terminie (w toku postępowania i przed wydaniem decyzji); 5) art. 210 § 1 pkt 7, w zw. z art. 222, art. 168 § 3a oraz art. 210 § 4 w zw. z art. 124 O.p. poprzez niewskazanie pełnego zakresu pouczenia o trybie odwoławczym, tj. brak adresów korespondencyjnych, sposobu wnoszenia odwołania, oraz poprzez niewystarczające, w tym nieprawdziwe uzasadnienie faktyczne i prawne oraz bez rozpatrzenia zarzutów i wniosków dowodowych skarżącej; 6) art. 121 § 1 O.p. poprzez celowe zaniechanie zachowania bezstronności i nieuwzględnienia pism i wniosków strony wysłanych w ustawowych terminach, wydanie decyzji przez organ odwoławczy wpisującej się w schemat (wg szablonu), bez uwzględnienia faktycznych i prawnych okoliczności przedmiotowej sprawy; II. przepisów prawa materialnego, tj. m.in: art. 6h, art. 6i, 6m, art. 6o ustawy poprzez bezpodstawne przyjęcie, że drugi współwłaściciel nieruchomości (zamieszkujący ją i faktycznie wytwarzający odpady, oraz uiszczający w terminie należne opłaty) nie złożył deklaracji o wysokości opłaty i nie ponosi opłat na rzecz gminy. Uzasadniając skargę skarżąca wskazała, ze niewątpliwie deklaracja o wysokości spornej opłaty została złożona przez obie współwłaścicielki nieruchomości przez skarżącą (w formie elektronicznej) i jej matkę (w formie oświadczenia), co jednoznacznie wynika z opisu przelewu pieniędzy na rachunek organu. Tym samym organ wszczął postępowanie nie mając do tego uprawnień. Ponadto dokonanie czynności faktycznej tj. uiszczenie opłaty powoduje bezprzedmiotowość wszczętego postępowania i konieczność jego umorzenia (art. 208 § 1 O.p.). Skarżąca podniosła, że w postępowaniu wymiarowym dotyczącym spornej opłaty stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej w tym art. 21 § 2 i § 3, zaś w niniejszej sprawie deklaracje, o których mowa zostały złożone. Dodatkowo skarżąca podniosła, że nie jest dopuszczalne określenie spornej opłaty "na przyszłość" lecz wyłącznie "wstecz". Zdaniem skarżącej SKO wydało decyzję w trybie "przyśpieszonym", nie zajmując się sprawą wnikliwie, zaś istotne w sprawie okoliczności nie zostały wyjaśnione i powstała konieczność przeprowadzenia dodatkowych dowodów. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że dotyczyła ona określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wobec współwłaścicieli nieruchomości w sytuacji, gdy jedna z nich złożyła przewidzianą prawem deklarację (korektę) o wysokości tej opłaty, która okazała się zgodna z rzeczywistością, a druga z nich takiej deklaracji nie złożyła, przy czym opłata ta w prawidłowej wysokości była uiszczana dobrowolnie. Poza sporem było, że strona złożyła deklarację we właściwym terminie, zaś z jej treści wynikało, że przedmiotową nieruchomość zamieszkują 3 osoby. Deklaracja ta, złożona drogą elektroniczną, nie zawierała podpisu drugiego współwłaściciela. Po wszczęciu postępowania określono opłatę zgodnie z deklaracją kierując decyzję tak do strony jak i drugiej współwłaścicielki (jej matki). Sporne między stronami było to, czy w zaistniałej sytuacji, współwłasności nieruchomości, wystarczające jest złożenie deklaracji przez jednego współwłaściciela, czy też obowiązek taki ciąży na wszystkich jej właścicielach. Kolegium stwierdziło, że obowiązek dotyczy każdego ze współwłaścicieli, zaś zdaniem strony, w określonych warunkach, wystarczające jest złożenie deklaracji przez jednego z nich. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy "Ilekroć w ustawie jest mowa o właścicielach nieruchomości – rozumie się przez to także współwłaścicieli (...)", zaś w myśl jego ust. 2a, jeżeli obowiązki wskazane w ustawie mogą jednocześnie dotyczyć kilku podmiotów spośród wskazanych w ust. 1 pkt 4, obowiązany do ich wykazania jest podmiot lub podmioty faktycznie władające nieruchomością. W takim przypadku podmioty, o których mowa w ust. 1 pkt 4, mogą w drodze umowy zawartej w formie pisemnej, wskazać podmiot obowiązany do wykonywania obowiązków wynikających z ustawy. Przepis art. 6c ust. 1 stanowi, że gminy są zobowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Właściciele nieruchomości, o których mowa w art. 6c, są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6h ustawy). Właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6m ust. 1 ustawy), zaś deklaracja ta powinna zawierać dane niezbędne do określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6 m ust. 1a ustawy). W razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji, wójt, burmistrz lub prezydent miast określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6o ust. 1 ustawy). Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości określonej w decyzji, o której mowa w ust. 1, obowiązuje do końca miesiące poprzedzającego miesiąc, w którym następuje zmiana danych niezbędnych do określenia wysokości tej opłaty (art. 6o ust. 2 ustawy). Właściciel nieruchomości, wobec którego została wydana decyzja, o której mowa w ust. 1, w przypadku zmiany danych jest obowiązany do złożenia deklaracji, dotyczy to również przypadku zmiany stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6o ust. 4 ustawy). Powyższe oznacza, że – w rozumieniu ustawy – właścicielami nieruchomości są także jej współwłaściciele, tym samym stosuje się do nich przepis art. 2 ust. 2a ustawy co powoduje konieczność ustalenia podmiotu (współwłaściciela), który faktycznie włada nieruchomością, bowiem to na tym podmiocie ciąży wykonanie obowiązków wskazanych w ustawie, w tym złożenie stosownej deklaracji (bądź jej korekty) w warunkach przewidzianych ustawą. Dlatego też w przypadku istnienia współwłasności nieruchomości, obowiązkiem organu było ustalenie czy któryś z współwłaścicieli samodzielnie faktycznie włada nieruchomością, a nadto czy istnieje zawarta przez współwłaścicieli pisemna umowa wskazująca podmiot obowiązany do wykonywania obowiązków wynikających z ustawy. Nie istnieje zatem konieczność składania przez współwłaścicieli nieruchomości odrębnych deklaracji dotyczących spornej opłaty, w przypadku gdy jeden (lub więcej) z nich nieruchomością tą faktycznie włada i w drodze umowy ustalili, który z nich deklaracje takie będzie składał. Organy rozpoznające sprawę, mimo twierdzeń strony, nie zbadały tych kwestii ani nie odniosły się co do stosowania art. 2 ust. 2a ustawy, w zaistniałej sytuacji ograniczając się wyłącznie do wskazania normy art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż w przypadku gdy podmiotem faktycznie władającym nieruchomością byłaby strona i zostałaby ona wskazana jako obowiązana do wykonania obowiązków wynikających z ustawy, to wówczas brak deklaracji drugiej ze współwłaścicielek nie mogłaby być podstawą do wszczęcia niniejszego postępowania. Dodać należy, że poza sporem było, iż złożona w terminie deklaracja nie budziła wątpliwości ani, że nie badano danych zawartych w deklaracji skoro zgodnie z jej treścią, bez dodatkowych czynności, określono wysokość spornej opłaty przy przyjęciu liczby osób zamieszkujących ten lokal. Skoro, zaś organ nie powziął żadnych uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji, to nie było podstaw do wszczęcia postępowania w celu określenia wysokości opłaty, a o ile takie postępowanie zostało wszczęte to należało je umorzyć na podstawie art. 208 O.p. Przepis ten stanowi, że "gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe (...), organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania". Wskazać również trzeba, że "Jeżeli faktycznie (obiektywnie rzecz ujmując), wysokość zobowiązania podatkowego nie jest inna, niż wykazana w deklaracji przez podatnika (nie podważa jej organ podatkowy), to pomimo tego, że podatnik nie zapłacił w całości lub w części podatku, organ podatkowy nie jest uprawniony do wydania decyzji, w której określi wysokość zobowiązania podatkowego. Zobowiązanie to zostało już bowiem określone przez podatnika (zadeklarowane), co należy ocenić jako wiążące wszystkie podmioty stosunku prawnopodatkowego" (tak wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FSK 1585/11). Tym samym rozpoznając sprawę organ odwoławczy naruszył przepis art. 210 § 4 O.p. nie wyjaśniając przyczyn odmowy zastosowania art. 2 ust. 2a ustawy, zaś nie przeprowadzając postępowania dowodowego w tym zakresie naruszone zostały przepisy art. 121, art. 122 i art. 187 § 1 O.p. Braki te nie pozwalały Sądowi na ocenę stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd stwierdza, że są one nieuprawnione. W szczególności nie znajduje uzasadnienia twierdzenie o niemożności orzekania o opłacie "na przyszłość" w sytuacji, gdy w istocie wynika to wprost z treści art. 6o ustawy, który - po wydaniu decyzji w sprawie opłaty - wyklucza dokonywanie zmian w tym zakresie, o ile nie występują przewidziane tam przesłanki. Podnoszona przez stronę okoliczność "faktycznego" złożenia deklaracji przez jej matkę będzie podlegała ocenie organu w toku ponownego rozpoznania sprawy w zakresie, o jakim mowa w art.2 ust. 2a ustawy. Braki w zakresie pouczeń nie miały charakteru wpływającego na rozstrzygnięcie sprawy w szczególności, iż pomimo ich zaistnienia skarżąca skorzystała z przysługujących jej praw. Podobnie bez wpływu na wynik sprawy była kwestia możliwości zapoznania się ze stanowiskiem organu przed wydaniem decyzji odwoławczej. Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy odniesie się w sposób stanowczy i rzetelny do zarzutu naruszenia przepisu art. 2 ust. 2a ustawy w szczególności poczyni ustalenia w zakresie wynikającym z tego przepisu, wyjaśni dlaczego decyzja wymiarowa została skierowana do obu współwłaścicielek nieruchomości mimo, że jedna z nich złożyła prawidłową deklarację w ustawowym terminie oraz oceni konieczność przeprowadzenia postępowania w sytuacji, gdy deklaracja jednej ze współwłaścicielek okazała się prawidłowa, a sporna opłata była uiszczona zgodnie z tą deklaracją i jak się okazało zgodnie z wydaną decyzja. Z tych przyczyn wobec naruszenia przepisów postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. 2019. 2325) orzekł jak w wyroku. mr