IV SA/Po 897/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2020 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2019r. na podstawie art. 17, art. 20, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. (Dz. U. z 2018r. poz. 2220) o świadczeniach rodzinnych odmówił Panu P. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na syna - Pana D. S. . W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji podał, iż odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia z uwagi na fakt, iż Pan P. S. jest uprawniony do renty oraz z uwagi na to, że syn D. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od powyższej decyzji Pan P. S. złożył odwołanie niezgadzając się z rozstrzygnięciem Prezydenta Miasta. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] września 2019r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy jest przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W oparciu o akta sprawy organ ustalił, że Pan D. S. posiada ważne orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Niepełnosprawność Pana D. S. istnieje od 15-go roku życia. Orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym o numerze [...] zostało wydane do dnia [...] czerwca 2020r. Natomiast Pan P. S. uprawniony jest do renty. Nie podejmuje pracy zarobkowej. Sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, Panem D. S., którego jest kuratorem. Zgodnie bowiem z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2014r., sygn. akt III RNs [...] Pan P. S. został powołany na kuratora częściowo ubezwłasnowolnionego D. S.. Przywołując przepis art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ uznał, że istotą sporu jest ustalenie, czy odwołującemu się przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad D. S. nie tylko w sytuacji, gdy Pan P. S. uprawniony jest do renty, ale również w sytuacji, gdy Pan D. S. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Kolegium w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie w pełni poparło argumentację Trybunału Konstytucyjnego, zawartą w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., w sprawie sygn. akt SK 2/17. Kolegium argumentowało jednak, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2015r. w punkcie 7 i 8 orzeczenia Pana D. S. nie dotyczy konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz nie dotyczy konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W tych okolicznościach sprawy organ pierwszej instancji właściwie odczytał treść 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i prawidłowo uznał, że Panu P. S. należało odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na Pana D. S.. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2019r. wniósł P. S. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący zarzucił, że obie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa związku z błędną wykładnią art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i norm konstytucyjnych. Organy nie zastosowały się do norm konstytucyjnych RP - art. 32, art. 69, art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 przez co decyzja wydana została z naruszeniem podstawowych zasad Konstytucyjnych. Nie zastosowały także Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych, przez co decyzje naruszają art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji, w zw. z art. 178 § 1 i 2, art. 181 § 1 i 2, art. 183 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w zw. z art. 365 § 1 Kodeks Postępowania Cywilnego, oraz całkowite pominięto orzecznictwo sądów administracyjnych oraz wyroki Trybunału Konstytucyjnego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący przyznał, że syn D. ma orzeczenie o stopniu niepełnosprawności umiarkowanym, nie było to orzeczenie zaskarżone. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2013r., sygn. akt I Ns [...], Sąd Okręgowy w [...] I Wydział Cywilny ubezwłasnowolnił częściowo D. z powodu zaburzeń psychicznych. Postanowieniem z dnia [...] marca 2014, sygn. akt III RNs [...] Sąd Rejonowy w [...], Wydział III Rodzinny i Nieletnich ustanowił nad częściowo ubezwłasnowolnionym D. kuratelę i powołał na kuratora ojca P. S.. Wyrokiem z dnia [...] lutego 2006r. sygn. akt III RC [...] Sąd Rejonowy w [...] w Wydziale III Rodzinnym i Nieletnich postanowił oddalić powództwo o alimenty na rzecz syna. Zarzut, że wnioskodawca ma ustalone prawo do renty, jest całkowicie chybiony, w sytuacji w której, sąd administracyjny wyrokiem z dnia [...] lutego 2019r. sygn. akt II SA/Go [...] uchylił obie decyzje, i uznał że wnioskodawca ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy pobiera emeryturę, w pomniejszonej wysokości, co wynika z uzasadnienia tego wyroku. Kolejnym argumentem przeciwko decyzji jest fakt, że Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 2/17 z dnia 26 czerwca 2019 uchylił przepisy dotyczące art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie nie przysługuje jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty Skarżący zarzucił, że organy nie pochyliły się nad sprawą dostatecznie wnikliwie, w ogóle pominięto przepisy, fakt że syn ma ustanowionego Kuratora, pominięto rzecznictwo sądów administracyjnych, decyzja jest krzywdząca dla wnioskodawcy. Od wielu lat wnioskodawca wychowuje samotnie syna D. , który jak wynika z akt sprawy jest osobą niepełnosprawną i schorowaną. Ma rentę socjalną w wysokości [...] zł. netto (jest niezdolny do pracy od dzieciństwa, orzeczenie ZUS). Wnioskodawca faktycznie posiada rentę w wysokości [...] zł. netto. Opłaty domowe łącznie czynsz, media, światło, gaz to [...] zł. miesięcznie. Skarżący podsumował, że skoro sąd prawomocnym postanowieniem powołał kuratora z urzędu, to znaczy że sąd uznał że syn [...] potrzebuje drugiej osoby. Skarżący przyznał, że orzeczenie o niepełnosprawności z 2015r. nie zostało zaskarżone, teraz tego dopilnuje. W kolejnych pismach stanowiących uzupełnienie skargi z [...] września 2019r. oraz [...] listopada 2019r. skarżący podtrzymał zarzuty skargi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium z [...] września 2019r. oraz decyzji I instancji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Na wstępie wskazać należy, że kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a."), sprowadza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Prezydent Miasta, a za nim Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie odmówiło skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w zawiązku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Materialnoprawną podstawę orzekania organów stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, zwanej dalej "u.ś.r."), w szczególności art. 17 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z treścią powyższego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia [...] czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia [...] lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z powyższego przepisu wynika, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, względem którego ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku, z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia. Organy administracji wskazały, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest kompensacja strat materialnych, a przysługuje ono wskutek rezygnacji z zatrudnienia (porzucenia zamiaru podjęcia zatrudnienia lub rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy) oraz że brak perspektyw na zatrudnienie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem pozbawia stronę ekspektatywy wynagrodzenia za pracę, a niedobory te są częściowo rekompensowane w formie przedmiotowego świadczenia. Spośród osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne ustawodawca wymienia matkę lub ojca, opiekuna faktycznego dziecka, osobę będącą rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz inne osoby, na których, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższego wynika, że skarżący mógł ubiegać się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że jest ojcem osoby niepełnosprawnej, pełniona funkcja kuratora ma w tym przypadku znaczenie drugorzędne. Powyższy przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zawiera bowiem przesłanki do ubiegania się o przyznanie powyższego prawa z tego tytułu, że skarżący jest kuratorem ustanowionym dla syna D. S., nawet na podstawie prawomocnego postanowienia sądu powszechnego, ale dlatego że jest ojcem osoby niepełnosprawnej. Natomiast najistotniejsze dla rozpoznania niniejszej sprawy jest spełnienie pozytywnej przesłanki uprawniającej do przyznania tego prawa w związku z posiadaniem przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności. W ustawie postanowiono, bowiem by osoby wymagające opieki legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Oznacza to w praktyce, że organ właściwy w sprawach świadczenie pielęgnacyjnego winien w odniesieniu do osoby, która wymaga opieki, dysponować orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., bądź orzeczeniem, w którym zaznaczone jest, że wymagana jest stała lub długotrwała opieka lub pomoc osoby trzeciej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak któregokolwiek z wyżej wymienionych wskazań orzeczenia o niepełnosprawności skutkuje przyjęciem, że warunek po stronie osoby wymagającej opieki nie został spełniony. Taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie i z tego właśnie powodu organy odmówiły skarżącemu przyznana prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ II instancji wprost wskazał, że zgadza się ze stanowiskiem wyroków Trybunału Konstytucyjnego, ale nie może skarżącemu przyznać prawa do wnioskowanego świadczenia z powodu braku wymaganego przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. orzeczenia o niepełnosprawności o odpowiedniej treści. Z treści skargi wynika, że sam skarżący dostrzegał, że w orzeczeniu brak wymaganej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby trzeciej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wskazując, że następnym razem dopilnuje by punkty 7 i 8 orzeczenia były spełnione. Skarżący do wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem przedłożył orzeczenie o niepełnosprawności D. S. z [...] czerwca 2015r. Z treści orzeczenia wynika, że ustalony został umiarkowany stopień niepełnosprawności. Nadto, co do punktu 7 i 8 orzeczenia skład orzekający stwierdził, że niepełnosprawnego nie dotyczy konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomoc innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz nie dotyczy go konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżący nadto wskazał, że orzeczenia powyższego nie zaskarżył przed właściwym organem, czy sądem. Nie mogły odnieść skutku poprzednio obowiązujące orzeczenia o niepełnosprawności syna z [...] marca 2009r., [...] lutego 2010r., [...] stycznia 2012r., które skarżący dołączył do pisma procesowego z [...] listopada 2019r. W pierwszej kolejności są to orzeczenia nieaktualne, orzeczono o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, a także nie były łącznie spełnione wymagania co do konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Takie też wymogi, które muszą być spełnione łącznie dla orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynikają wprost z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Aktualne jest bowiem orzeczenie z [...] czerwca 2015r., który dysponował organ i w oparciu, o które nie mógł przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak to wskazano powyżej. Z uwagi na nieposiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o wymaganym stopniu niepełnosprawności, co wynika z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie było możliwości przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niecelowe było zatem dalsze rozpatrywanie i ocenianie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, także w kontekście braku wystąpienia przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia wynikających z art. 17 ust. 5 u.ś.r. Z tego już bowiem powodu - braku przesłanki pozytywnej legitymowania się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności – nie było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. W tym stanie rzeczy organ I instancji, jak i II instancji nie miały innej możliwości, jak odmówić skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy zobowiązane są bowiem orzekać na podstawie przepisów prawa (art. 7 k.p.a.). Decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem decyzją związaną, która nie daje organom prawa do uznania administracyjnego. Jeżeli spełnione są przesłanki ustawowe organy przyznają świadczenie, jeżeli nie to organy zmuszone są odmówić przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia. W ocenie Sądu, organy obu instancji działały zgodnie z prawem, a Sąd nie dopatrzył się innych uchybień skutkujących uchyleniem zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze skargę należało oddalić w całości. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w wyroku.