I SAB/Wa 24/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Magdalena Durzyńska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] na bezczynność Ministra Rozwoju w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia 1. zobowiązuje Ministra Rozwoju do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lipca 1955 r., nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] zapisanej w księdze wieczystej pod nazwą "[...]", stanowiącej własność [...], utrzymującego je w mocy orzeczenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1956 r., nr [...] oraz orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] października 1961r., nr [...] orzekającego o przejściu w/w nieruchomości na własność Skarbu Państwa w zamian za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną na planie nr [...], uregulowaną w księdze nieruchomości w [...], ozn. hip. nr [...], repertorium hip. nr [...], stanowiącą własność Skarbu Państwa oraz uchylającego w/w orzeczenie z dnia [...] lipca 1955 r. - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Minister Rozwoju dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Ministra Rozwoju na rzecz skarżącej [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M. P. (dalej jako skarżąca) pismem z dnia [...] grudnia 2019 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Rozwoju w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] z dnia [...] lipca 1955 r., nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] zapisanej w księdze wieczystej pod nazwą "[...], rep. Hip. nr [...]", stanowiącej własność A. i M. K., utrzymującego je w mocy orzeczenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] czerwca 1956r., nr [...] oraz orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] października 1961r., nr [...] orzekającego o przejściu w/w nieruchomości na własność Skarbu Państwa w zamian za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną na planie nr [...], uregulowaną w księdze nieruchomości w [...], ozn. hip. nr [...], repertorium hip. nr [...], stanowiącą własność Skarbu Państwa oraz uchylającego w/w orzeczenie z dnia [...] lipca 1955 r. Skarżąca opisała dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego podkreślając zasadność skargi i wskazała, że organ znacząco przekroczył termin do załatwienia sprawy. Skarżąca wniosła o: 1) zobowiązanie organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi; 2) zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiadając na skargę Minister Rozwoju wniósł o jej oddalenie opisując dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Wskazano, m. in. że sprawy rewindykacyjne ze swojej natury mają charakter długotrwały, co wiąże się z trudnościami w ustaleniu stanu faktycznego na dzień wydania orzeczenia oraz ze zgromadzeniem całości akt archiwalnych postępowania zakończonego orzeczeniem nacjonalizacyjnym po kilkudziesięciu latach od jego zakończenia, a w rozważanym przypadku – po upływie ponad 60 lat. Wskazano również na wielowątkowość omawianych postępowań, na którą składa się konieczność zbadania legitymacji wnioskodawców oraz pozyskania akt archiwalnych dotyczących kontrolowanego postępowania. Ponadto wskazano na bardzo wymagający, zarówno pod względem czasowym, jaki merytorycznym, charakter czynności niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia. Podkreślono także, że do wydania prawidłowej decyzji niezbędne jest poza pozyskaniem materiałów archiwalnych, również ustalenie stron, a także przeanalizowanie orzecznictwa sądów administracyjnych w podobnych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Stosownie zaś do treści art. 119 pkt 4 powołanej ustawy, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. W ocenie Sądu skarga na bezczynność Ministra Rozwoju jest uzasadniona. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a, organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Stosownie do treści art. 35 § 1 k.p.a organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy, od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa). W myśl natomiast art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Instytucja skargi na bezczynność organu ma natomiast na celu ochronę strony, poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi Sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego. Z akt sprawy wynika, że poprzednik prawny skarżącej pismem z dnia [...] maja 1995 r. wystąpił do organu o wydanie merytorycznej decyzji w sprawie. Ponadto skarżąca M. P. pismami z dnia [...] czerwca 2018 r. i [...] czerwca 2019 r. wystąpiła do organu z ponagleniem w trybie w art. 37 k.p.a. Tym samym skarżąca wyczerpała wymogi ustawowe warunkujące wniesienie przedmiotowej skargi. Wskazać należy, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ ten, pomimo istniejącego obowiązku nie załatwia w określonej prawem formie i w określonym prawem czasie sprawy, co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym. Celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2013r. sygn. akt I OSK 2114/13). Bezczynność ma miejsce zarówno wówczas, gdy w określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, jak i wtedy gdy prowadził postępowanie, ale mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana okolicznościami zawinionymi przez organ. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania bądź zaniechania w toku rozpoznania sprawy mają natomiast znaczenie przy ocenie, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że wystąpiły niewątpliwie przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Ministra Rozwoju. Jak wynika bowiem z akt sprawy organ nie zakończył postępowania zainicjowanego wnioskiem poprzednika prawnego skarżącej o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] z dnia [...] lipca 1955r., nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] zapisanej w księdze wieczystej pod nazwą "[...], rep. Hip. nr [...]", stanowiącej własność A. i M. K., utrzymującego je w mocy orzeczenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] czerwca 1956r., nr [...] oraz orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] października 1961r., nr [...] orzekającego o przejściu w/w nieruchomości na własność Skarbu Państwa w zamian za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną na planie nr [...], uregulowaną w księdze nieruchomości w [...], ozn. hip. nr [...], repertorium hip. nr [...], stanowiącą własność Skarbu Państwa oraz uchylającego w/w orzeczenie z dnia [...] lipca 1955 r. i nie wydał merytorycznego rozstrzygnięcia. Z tego względu Sąd zobowiązał Ministra Rozwoju do rozpatrzenia powyższego wniosku w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, wyznaczony termin dla załatwienia przedmiotowego wniosku jest terminem wystarczającym do jego rozpoznania. W tym miejscu wskazać należy, że Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego jednocześnie rozstrzyga o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa albo nie miały takiego charakteru. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z 23 października 2013r., sygn. akt I OSK 1181/13). Taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Analizując akta sprawy Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność Ministra Rozwoju miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Postępowanie organu naruszyło określoną w art. 12 k.p.a. zasadę szybkości postępowania, jak również przepisy procedury administracyjnej określające terminy załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym (art. 35 § 1-3 k.p.a.). Sąd, dokonując takiej oceny, miał na względzie datę wpływu do organu przedmiotowego wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia, podejmowane opieszale przez organ w trakcie prowadzonego postępowania czynności mające na celu zgromadzenie materiału dowodowego i ustalenie stron postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punktach 1 i 2 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono zaś na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ppsa. Rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy.