II FSK 1316/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia WSA (del.) Małgorzata Bejgerowska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 6 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 710/19 w sprawie ze skargi R. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 7 października 2019 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 26 lutego 2020 r., o sygn. akt I SA/Bk 710/19, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), oddalił skargę R. R. (dalej jako: "strona" lub "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 7 października 2019 r., nr [...], w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Uzasadnienie powyższego orzeczenia dostępne jest, podobnie jak i pozostałych orzeczeń powołanych w niniejszym wyroku, na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Z uwagi na datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w sytuacji, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Sądem odwoławczym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny sprowadził swoją dalszą wypowiedź do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. 2. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył opisany na wstępie wyrok w całości, zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.: 1) naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 847 ze zm. - dalej w skrócie: "u.g.h.") ze względu na fakt, że obowiązek zapłaty kary pieniężnej nigdy nie istniał, gdyż można go było nałożyć jedynie na osobę prawną bądź jednostkę organizacyjną, której ustawa zdolność prawną przyznaje - a nie na osobę fizyczną, na którą widnieją tytuły wykonawcze; 2) tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. - dalej w skrócie: "u.p.e.a."), w tym: a) brak prawidłowego adresu dłużnika (art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) - w tytułach widnieje adres [...], pod którym zobowiązany od wielu lat nie zamieszkuje. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, w tytule wykonawczym winien być podany adres zamieszkania dłużnika, pod którym ten stale przebywa, a obowiązek ustalenia tego adresu ciąży na wierzycielu oraz organach egzekucyjnych, b) nie wskazano w nich konkretnych środków egzekucyjnych przy egzekwowaniu należności pieniężnych (art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a.) - brak wskazania tych środków powoduje, że dłużnik nie dysponuje informacją na temat planowanych przez organ działań egzekucyjnych, co stanowi także naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyszczególnionych w art. 7b, art. 8 oraz art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – dalej w skrócie: "K.p.a."); 3) skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono także naruszenie art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a. poprzez usankcjonowanie sytuacji faktycznej, w której pomimo niewskazania przez wierzyciela w tytułach wykonawczych prawidłowego adresu zobowiązanego oraz sposobów egzekucji nie wydano postanowienia o zwrocie tych tytułów - podczas gdy z treści wyżej powołanego przepisu wynika taki obowiązek w przypadku ustalenia niespełniania przez tytuł wykonawczy przesłanek z art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a.; 4) naruszenie art. 39 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie, przejawiające się w braku doręczenia zobowiązanemu decyzji, która nałożyła na dłużnika obowiązek zapłaty kary pieniężnej oraz brak doręczenia postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności na prawidłowy adres zamieszkania dłużnika. Wobec podniesionych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do WSA w Białymstoku do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. 3. Organ odwoławczy w odpowiedzi na powyższą skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki, przewidziane w art. 189 P.p.s.a., które podlegają rozważeniu z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę jedynie zakres wyznaczony podstawą skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: pkt 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; pkt 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Elementy, jakie powinna zawierać skarga kasacyjna zostały wymienione w art. 176 P.p.s.a. W świetle postanowień powyższych przepisów skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej szczególnym wymogom, tzn. powinna zawierać m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W pierwszej kolejności kluczowe jest precyzyjne określenie danej podstawy kasacyjnej, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w tejże skardze jako naruszone. Prawidłowe skonstruowanie skargi kasacyjnej jest zatem bardzo istotne, z uwagi na treść wspomnianego art. 183 § 1 P.p.s.a. Sąd odwoławczy nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., o sygn. akt II FSK 861/10). 4.1. Powyższe przypomnienie jest uzasadnione na gruncie niniejszej sprawy, z uwagi na ogólnikowość sformułowania podstaw kasacyjnych. Autor skargi kasacyjnej powołując w jej zarzutach uregulowanie z u.g.h., przepisy u.p.e.a. i K.p.a., nie wskazał czy i w jaki sposób WSA w Białymstoku miał dopuścić się naruszenia tych przepisów. Nie powiązano także zarzutów skargi kasacyjnej z przepisami P.p.s.a., którą to ustawę proceduralną stosuje bezpośrednio sąd administracyjny. Jak wspomniano skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem odwoławczym, dlatego też do jej sporządzenia przewidziano, w art. 175 P.p.s.a., tzw. przymus adwokacko-radcowski. Od profesjonalnego pełnomocnika należy zatem oczekiwać, że skarżąc wyrok Sądu pierwszej instancji to przeciwko niemu zostaną sformułowane precyzyjne zarzuty, a nie tylko wytknięte ewentualne błędy organów egzekucyjnych. W skardze kasacyjnej nie podano wprost, który przepis prawa materialnego naruszył WSA i w jakiej formie (czy nastąpiło to przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie). Zarzuty rozpatrywanej skargi kasacyjnej są w istocie głównie skierowane przeciw organom egzekucyjnym. Zważywszy na podstawę prawną zaskarżonego do WSA postanowienia oraz stanowisko skarżącego, kluczowe są regulacje dotyczące przedmiotu sprawy, czyli zawarte w art. 33 u.p.e.a. podstawy zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Jednak co istotne ani w petitum, ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie zarzucono naruszenia regulacji zawartych w art. 33 u.p.e.a. W zarzutach skargi kasacyjnej powołano wprawdzie zasady postępowania administracyjnego (art. 7b. art. 8 i art. 9 K.p.a.)., ale taka formuła nie spełnia wymogów określonych w art. 174 pkt 2 oraz art. 176 P.p.s.a. Z tych ostatnio przywołanych przepisów wynika bowiem, iż strona wnosząca skargę kasacyjną zobowiązana jest w ramach podstawy kasacyjnej wskazać nie tylko przepisy, których naruszenie zarzuca, ale należycie uzasadnić te zarzuty. Jeśli w skardze kasacyjnej zarzucane jest naruszenie przepisów postępowania, a do tej kategorii przynależą przepisy K.p.a., wówczas konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dla wykazania owego wpływu nie wystarczy przytoczenie zasad proceduralnych, ale konieczna jest konkretyzacja i wskazanie, który przepis postępowania, będący realizacją zasady procesowej, został naruszony, w jaki sposób oraz opisanie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu. Co istotne w rozpatrywanym środku odwoławczym zabrakło także określenia, jaka postać naruszenia prawa jest zarzucana. 4.2. Jak wspomniano stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny zakreślają zarzuty skargi kasacyjnej, a to oznacza, że Sąd związany jest wskazanymi w niej podstawami. Zarówno z art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 P.p.s.a. wynika, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten Sąd rozważone czy ocenione. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej lub odniesienie się do nich w sposób pobieżny skutkuje brakiem możliwości zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, czy działające w sprawie organy. Wbrew wymogom zawartym w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., skarżący nie wykazał wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy, który byłby istotny. Tymczasem o skuteczności zarzutów, sformułowanych w oparciu o tę podstawę kasacyjną, nie decyduje każde stwierdzone uchybienie proceduralne, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle ważkie, iż miały istotny wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. Nie wystarczy zatem przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, choć i tego zabrakło w rozpatrywanej skardze kasacyjnej. Konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz na czym polega ów istotny wpływ zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Skuteczne podniesienie takiego zarzutu wymaga zatem uprawdopodobnienia istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania (np. u.p.e.a. czy K.p.a.) a treścią rozstrzygnięcia. Nakłada to na autora skargi kasacyjnej obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia. Tymczasem takich argumentów w rozpatrywanej skardze kasacyjnej zabrakło, co czyni ją bezzasadną. Zaznaczyć należy, że Sąd odwoławczy nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych lub ich uzasadnienia. Co do zasady Naczelny Sąd Administracyjny nie może zatem odnieść się do wadliwie sformułowanych zarzutów kasacyjnych, gdyż jak wspomniano, nie może ich konkretyzować, a jedynie stosownie do konwencji przyjętej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej może poddać ocenie prawidłowość wydanego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia w granicach zakreślonych uzasadnieniem. Pomimo jednak stwierdzonej powyżej wadliwości zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze część zarzutów w powiązaniu z uzasadnieniem rozpatrywanej skargi kasacyjnej oraz treść uchwały NSA z dnia 26 października 2009 r., o sygn. akt I OPS 10/09, postanowił odnieść się ogólnie do kwestii opisanych w zarzutach, uznając je za naruszenia przepisów postępowania. 4.3. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty procesowe rozpatrywane w łączności z uzasadnieniem skargi kasacyjnej są całkowicie chybione. Kluczowym w sprawie jest, że skarżący usiłuje zwalczać stanowisko Sądu pierwszej instancji, stawiając zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., pomimo jego niedopuszczalności. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że kwestia nieistnienia obowiązku wskazanego w decyzjach Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia 13 grudnia 2016 r., stanowiła już przedmiot postępowania odwoławczego, zakończonego ostatecznymi decyzjami Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku z dnia 28 lutego 2017 r., utrzymującymi w mocy decyzje organu pierwszej instancji. Istotą zaś regulacji zawartej w art. 34 § 1a u.p.e.a. jest, aby zarzut, który był już przedmiotem rozstrzygnięcia organu (wierzyciela) lub mógł być przedmiotem takiego rozstrzygnięcia w toczącym się uprzednio postępowaniu, nie był ponownie rozstrzygany na etapie postępowania egzekucyjnego. Zarzut niespełnienia w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (zarzut z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.) słusznie został uznany przez WSA jako niezasadny. Przyjęto bowiem, że przedmiotowe tytuły wykonawcze zawierają wymagane dane dotyczące zarówno imienia i nazwiska, numer NIP i PESEL i choć adres okazał się nieaktualny, organ egzekucyjny dokonał jego weryfikacji i ustalił właściwy. Co ważniejsze w sprawie doszło do doręczenia odpisów tytułów wykonawczych w dniu 18 kwietnia 2019 r. w siedzibie organu egzekucyjnego. Słusznie zatem WSA wyjaśnił, że wskazanie nieaktualnego adresu zamieszkania skarżącego nie miało żadnego wpływu na przebieg i rezultat postępowania egzekucyjnego. Trafnie uznano, że ujawnione nieistotne wady tytułu wykonawczego, nie mogą być narzędziem dla uniknięcia wykonania decyzji i nie spowodowało to naruszenia praw zobowiązanego. Sąd pierwszej instancji opisał, że decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia 13 grudnia 2016 r. nakładające kary pieniężne z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 15 grudnia 2016 r. Odnosząc się do zarzutu uchybienia art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a., polegającego na niewskazaniu w tytule wykonawczym konkretnego środka egzekucyjnego do zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym, WSA w Białymstoku słusznie wskazał, że katalog środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych określa wprost w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Zaakceptowano zatem, że w niniejszej sprawie mogą być stosowane w egzekucji należności pieniężnych wszystkie środki, jakie przewiduje ostatnio powołany przepis. 4.4. Reasumując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wadliwie sformułowane zarzuty skargi kasacyjnej i podniesione celem ich uzasadnienia argumenty nie mogły doprowadzić do wyeliminowania zaskarżonego wyroku z obrotu prawnego. Jak już wspomniano kluczowym w sprawie jest, że autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie wykazał, iż zarzucane uchybienia były na tyle ważkie, iż miały istotny wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia. W niniejszej sprawie nie podważono skutecznie ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska WSA co do wykładni bądź zastosowania prawa. Jak wspomniano powyżej Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie w niej wskazane jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd pierwszej instancji nie naruszył również innych przepisów, niedostrzeżonych lub pominiętych przy formułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Wobec powyższego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej rozpatrywane w łączności z jej uzasadnieniem uznać należy za chybione. 4.5. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zatem skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego zasądzonych na rzecz organu, orzeczono w oparciu o treść art. 209, art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).