IV SA/Po 900/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant sekr. sąd. Roman Sukhyi po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. S. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2019 r., znak: [...] oraz z dnia [...] marca 2019 r., znak: [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobranego i zobowiązania do jego zwrotu oraz o umorzeniu nienależnie pobranego świadczenia, umorzyło postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że zaskarżonymi decyzjami z dnia [...] marca 2019 r. oraz z dnia [...] marca 2019 r., Wójt Gminy [...] odpowiednio: uznał zaliczkę alimentacyjną pobraną przez E. S. za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał ją do zwrotu kwoty pobranego świadczenia oraz umorzył E. S. nienależnie pobraną zaliczkę alimentacyjną. Od decyzji powyższych M. S. złożył odwołanie w przewidzianym do tego terminie. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. S. nie miał interesu prawnego w powyższych sprawach dotyczących uznania danego świadczenia za nienależnie pobranego oraz o umorzeniu nienależnie pobranego świadczenia przez E. S.. W powyższym zakresie Kolegium podzieliło stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym rozstrzygnięcie, czy dłużnikowi alimentacyjnemu przysługuje status strony w postępowaniu o przyznanie świadczeń osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego i w sprawie ustalenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, musi uwzględniać specyfikę szeroko pojętego postępowania w sprawie przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, prowadzonego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stroną takiego postępowania jest osoba uprawniona. Zauważyć należy, że przepisy rozdziału 4 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osoby uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 670 ze zm.), zatytułowanego "Zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego" nie przewidują aktywnej roli dłużnika alimentacyjnego w toczącym się postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy też w sprawie o zwrot tych świadczeń. Przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy nakazuje organowi właściwemu wierzyciela jedynie przekazanie dłużnikowi alimentacyjnemu (a także organowi właściwemu dłużnika) informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Takie sformułowanie ustawy jednoznacznie wskazuje, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji powyższego dłużnik alimentacyjny nie może skutecznie domagać się uznania za stronę w sprawie dotyczącej przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W powyższym świetle w przedmiotowej sprawie konieczne było umorzenie postępowania. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podnosząc, że jest on poszkodowany w sprawie. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Pismem procesowym z dnia [...] lutego 2020 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił skargę podnosząc zarzuty naruszenia art. 28 z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") oraz art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez wadliwe uznanie, że skarżący nie był stroną postępowania; art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez wadliwe umorzenie postępowania; art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu niepełny materiał dowodowy; art. 107 § 1 pkt 6 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez wadliwe sporządzenia uzasadnienia decyzji; art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu pisma podniesiono, że skarżący posiada interes prawny w sprawie, gdyż dotyczy ona jego interesów majątkowych. Za powyższym przemawia w szczególności fakt, że do dnia wniesienia skargi skarżący nie otrzymał zwrotu niezasadnie wyegzekwowanej należności, a za możliwością uznania go za stronę przemawia również orzecznictwo sądów administracyjnych.. Dodatkowo skarżący wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 02 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 659/13, uznał skarżącego za stronę w postępowaniu dotyczącym zaliczek alimentacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które umorzyło postępowanie odwoławcze zainicjowane odwołaniem skarżącego od decyzji Wójt Gminy [...] z dnia [...] marca 2019 r. oraz z dnia [...] marca 2019 r., mocą których Wójt uznał zaliczkę alimentacyjną pobraną przez E. S. za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał ją do zwrotu kwoty pobranego świadczenia oraz umorzył E. S. nienależnie pobraną zaliczkę alimentacyjną. Jak wskazuje analiza akt sprawy istota sprawy sprowadza się do ustalenia, czy skarżący miał interes prawny w sprawie, a więc czy mógł skutecznie wnieść odwołanie od powołanych powyżej decyzji Wójta. W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") przez uznanie, że skarżący nie jest stroną postępowania w sprawie uznania zaliczki alimentacyjnej pobraną przez E. S. za świadczenie nienależnie pobrane oraz umorzenia E. S. nienależnie pobranej zaliczkę alimentacyjną. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 3 ust. 1-4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów warunkiem wszczęcia i prowadzenia postępowania o przyznanie tej pomocy było przedstawienie wystawionego przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji zawierającego informację o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania należnych alimentów. Zaświadczenie to dowodzi, że obowiązek określony wyrokiem sądu powszechnego nie jest realizowany i uzasadnia w dalszym toku postępowania zbadanie istnienia pozostałych przesłanek określonych w ustawie do przyznania świadczenia. Wskazać należy, że kwestia braku legitymacji procesowej dłużnika alimentacyjnego w postępowaniu w sprawie przyznania tego rodzaju świadczenia została jednoznacznie przesądzona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2027/16 oraz z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1725/16 i I OSK 1726/16; CBOSA). W uzasadnieniach tych orzeczeń, które to niniejszy skład w całej rozciągłości podziela, wskazuje się, że rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (dotyczy to również sprawy zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tego funduszu) nie mają wpływu na sytuację prawną dłużnika alimentacyjnego, lecz mogą mieć wyłączny wpływ na jego sytuację faktyczną. Zauważa się tu, że skoro ustawodawca jest racjonalny, to pozbawione uzasadnienia byłoby wprowadzanie w art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów obowiązku informowania dłużnika alimentacyjnego o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej w sytuacji, gdyby ten dłużnik był stroną postępowania w tej sprawie. Ponieważ dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to a limine brak jest podstaw do uznania, że jest on również stroną postępowania w przedmiocie uznania zaliczki alimentacyjnej za świadczenie nienależnie pobrane oraz umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Z powyższych względów, skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.