I OZ 450/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1102/19 w sprawie ze skargi T.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, postanowieniem z dnia 6 marca 2023 r., odrzucił wniosek T.H. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wydanie odpisu sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem. W uzasadnieniu w/w postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem wydanym na rozprawie w dniu 26 lutego 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę T.H.na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 21 sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Wnioskiem z 22 lutego 2023 r., skarżący zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że był zawiadomiony o terminie rozprawy ale wiedząc, że stawiennictwo jest nieobowiązkowe – nie stawił się. Podkreślił, że w tym czasie mieszkał i pracował za granicą, a był początek pandemii. Nie otrzymał odpisu sentencji wyroku wraz z pouczeniem o środkach odwoławczych. Po powrocie do Polski i przejrzeniu akt sprawy w dniu 22 lutego 2023 r. dowiedział się, że wyrok jest już prawomocny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że niniejszy wniosek podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny, stosownie do treści art. 88 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."). Jak podnosił bowiem Sąd, w myśl art. 87 § 5 p.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych przypadkach. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał jednak, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu po upływie roku od uchybionego terminu miało miejsce w okolicznościach wskazujących na wyjątkowy przypadek. Przede wszystkim Sąd Wojewódzki zauważył, że takiego wyjątkowego przypadku nie stanowiła nieobecność na rozprawie z uwagi na przebywanie poza granicami kraju. Skarżący mógł bowiem ustanowić pełnomocnika w sprawie lub uzyskać choćby telefoniczną informację w sekretariacie sądu co do treści wyroku. To z kolei umożliwiłoby mu terminowe złożenie wniosku o doręczenie odpisu sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem drogą pocztową. Jeśli chodzi o fakt pandemii, to Sąd przypomniał, że ustawodawca - co prawda na podstawie szczegółowych unormowań związanych z COVID - zawiesił bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, w tym sądowoadministracyjnych od dnia 14 marca 2020 r. do dnia 24 maja 2020 r., niemniej jednak termin skarżącego do wniesienia wniosku o doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem upłynął w dniu 4 marca 2020 r. a zatem przed tym okresem. Skarżący mógł więc w/w czynności dokonać drogą pocztową lub przez pełnomocnika. Zdaniem zatem Sądu, pandemia mimo, że była zjawiskiem nadzwyczajnym, to w okolicznościach niniejszej sprawy nie mogła stanowić zasadnej przesłanki przywrócenia terminu po upływie roku od jego uchybienia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył T. H. wnosząc o jego uchylnie i (cyt.): "zasądzenie pobranego wpisu od zażalenia według norm przepisanych." W uzasadnieniu zażalenia żalący się powtórzył argumentację, zawartą we wniosku o przywrócenie terminu. Dodatkowo podnosił, że nie został pouczony, iż na rozprawie może zapaść wyrok, który nie będzie podlegał doręczeniu a którego zaskarżenie będzie możliwe po uprzednim złożeniu wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Podkreślał także, że nie był obecny na rozprawie i nie miał świadomości, jakie to będzie miało znaczenie dla otrzymania sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a., czynność w postępowaniu administracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 p.p.s.a. sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Art. 87 § 5 p.p.s.a. wprowadza jednak ograniczenie dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu dokonania czynności, stanowiąc, że po upływie roku od uchybionego terminu jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Sąd jest zatem zobligowany nie tylko do oceny, czy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, ale także do zbadania, czy sytuacja ta miała miejsce w wyjątkowych okolicznościach. Przepis ten zaostrza więc przesłanki przywrócenia terminu, uzależniając możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku od zaistnienia wyjątkowego przypadku. Jego niezaistnienie skutkuje odrzuceniem wniosku jako niedopuszczalnego - w myśl art. 88 p.p.s.a. W związku z tym należy wyjaśnić, że przez "wyjątkowy przypadek" trzeba rozumieć okoliczność nadzwyczajną, która uniemożliwiła stronie dokonanie czynności w normalnym terminie. Zawarte w tym przepisie pojęcie "przypadków wyjątkowych" nie zostało określone w ustawie. Prawodawca pozostawił ocenę w tym zakresie sądowi rozpoznającemu wniosek o przywrócenie terminu, który na podstawie całokształtu okoliczności danej sprawy, jest zobowiązany ustalić czy zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy. Jednocześnie wskazać należy, iż pojęcie "wyjątkowego przypadku" pomimo, iż jest pojęciem niedookreślonym należy wykładać ścieśniająco, w przeciwnym razie oznaczałoby obowiązek przywrócenia terminu niemalże w każdym przypadku. W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że w w/w przepisie chodzi o nadzwyczajną sytuację uniemożliwiającą działanie strony w normalnym trybie, tj. z zachowaniem terminów do dokonywania czynności procesowych np. w wyniku działania siły wyższej. Za wyjątkowy przypadek należy więc uznać taką sytuację życiową, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia – tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe – nie należą do zdarzeń codziennych (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. akt I OZ 1906/17). W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem został złożony po upływie niespełna 3 lat od uchybienia temu terminowi. Stąd też, Sąd I instancji słusznie wskazał, że dokonując oceny dopuszczalności złożonego wniosku, należało wziąć pod uwagę treść art. 87 § 5 p.p.s.a., który - jak wyżej wskazano - w takich sytuacjach dopuszcza przywrócenie terminu tylko w przypadkach wyjątkowych. Zgodzić się również należy z Sądem Wojewódzkim, że w sprawie taki wyjątkowy przypadek nie wystąpił. Przede wszystkim za przywróceniem terminu nie mógł przemawiać fakt nieobecności skarżącego na rozprawie w związku z przebywaniem za granicą. Podkreślić należy, że stawiennictwo nieobowiązkowe na rozprawie nie zwalnia strony z dbania o własne interesy. Skarżący otrzymał zawiadomienie o rozprawie i – wbrew temu co twierdzi w zażaleniu - został pouczony, iż: po pierwsze, niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy a po drugie, że w sytuacji oddalenia skargi na rozprawie, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku, zgodnie z treścią art. 141 § 2 p.p.s.a. (pkt 1 i 2 pouczenia zawartego w zawiadomieniu o rozprawie z dnia 12 listopada 2019 r.). Skarżący powinien być zatem świadomy konsekwencji niestawiennictwa na rozprawie. Ponadto, co podkreślał Sąd Wojewódzki, mógł on ustanowić pełnomocnika lub - znając termin rozprawy - podjąć próbę uzyskania telefonicznie informacji o jej przebiegu i wyniku. Okolicznością wyjątkową, uzasadniającą przywrócenie terminu w rozpoznawanym przypadku nie było również wystąpienie pandemii COVID. Słusznie zauważa bowiem Sąd I instancji, iż termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął skarżącemu jeszcze przed wprowadzeniem przez ustawodawcę przepisów zawieszających bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych w związku z wystąpieniem pandemii, a zatem w realiach rozpoznawanej sprawy powoływanie się na jej skutki nie mogło przynieść zamierzonego przez skarżącego rezultatu. Reasumując, stwierdzić należy, że odrzucenie przez Sąd I instancji wniosku o przywrócenie terminu - w oparciu o art. 88 zd. pierwsze p.p.s.a. - było prawidłowe. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.