I OZ 1906/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2017 r., sygn. akt: I SA/Wa 824/15 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2015 r., sygn. akt: I SA/Wa 824/15 w sprawie ze skargi W.M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [..] kwietnia 2015 r., znak: [..] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2015 r., sygn. akt: I SA/Wa 824/15 oddalił skargę W.M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [..] kwietnia 2015 r., znak: [..] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Na wniosek skarżącego sporządzono uzasadnienie wyroku, które doręczono mu w dniu 20 października 2015 r. Pismami z dnia 21 marca 2017 r. skarżący złożył wniosek o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r. przyznano W.M. prawo pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek W.M. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazując, że przesłanką dopuszczalności złożenia wniosku o przywrócenie terminu jest dochowanie rocznego terminu liczonego od dnia uchybionego terminu, o czym stanowi art. 87 § 5 p.p.s.a, który dopuszcza przywrócenie uchybionego terminu po upływie roku jedynie w wyjątkowych przypadkach. Zdaniem Sądu opisywane przez skarżącego we wniosku kłopoty ze zdrowiem, jak również problemy finansowe, nie mogą być uznane za "wyjątkowy przypadek" w rozumieniu przepisów ustawy. W orzecznictwie sądowym ukształtował się bowiem pogląd, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia - tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe - nie należą do zdarzeń codziennych. Wyznaczona pełnomocnik wniosła w dniu 28 sierpnia 2017 r. zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając naruszenie art. 87 § 5 p.p.s.a. w sytuacji, gdy skarżący jest osobą schorowaną, wiekową, niezamożną, nieporadną, nierozumiejącą terminów prawnych, nieznającą prawa, niepotrafiącą samodzielnie prowadzić swych spraw, co spowodowało, iż nie dochował rocznego terminu bez swojej winy, a wniosek o przywrócenie terminu został za niego zredagowany w punkcie porad prawnych oraz art. 6 w związku z art. 86, 87 oraz 88 p.p.s.a. przez brak pouczenia skarżącego o terminie i prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz jego obowiązkach sytuacji, gdy Sąd miał wiedzę, iż skarżący działa samodzielnie, jest osobą nieporadną, schorowaną i nieznającą prawa, co zobowiązywało Sąd do pełnienia roli pełnomocnika Skarżącego i wyjaśnienie uprawnień i obowiązków związanych z czynnością przywracania terminu. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego podniosła, że po wydaniu wyroku skarżący nie rozumiał rozstrzygnięcia, a jednocześnie choroba, zła sytuacja finansowa i nieporadność uniemożliwiła mu dochowanie terminu, zwłaszcza, że był on przekonany, że nie istnieje już żadna krajowa forma zaskarżenia. Dopiero otrzymana z NSA informacja o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej skutkowała powzięciem wiedzy o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu a wyznaczony pełnomocnik sporządziła skargę kasacyjną, spełniając tym samym wymóg formalny z art. 87 § 4 p.p.s.a. W zażaleniu podniesiono, że skarżący nie miał wiedzy o konsekwencji złożenia wniosku po upływie roku od uchybienia terminu, ani obowiązku wykazania zaistnienia "wyjątkowego przypadku", gdyż Sąd go o tym nie pouczył. Sąd nie wziął także pod uwagę, że skarżący jest osobą niezamożną, wiekową, schorowaną (ma problemy neurologiczno-psychiatryczne) i nieporadną, co należało uznać za wyjątkowy przypadek. Z pism w postępowaniu sądowym wynika, że skarżący jest nieporadny oraz ma trudności w posługiwaniu się językiem polskim. Jego nieporadność obok wieku i problemów zdrowotnych była współprzyczyną uchybienia terminu, co z pewnością stanowi wyjątkowy przypadek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości i poza sporem jest, że od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2015 r., sygn. akt: I SA/Wa 824/15 skarżący nie wniósł w terminie skargi kasacyjnej, a wyrok ten stał się prawomocny z dniem 20 listopada 2015 r. Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym istnieje pogląd o niedopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku, którego prawomocność została stwierdzona (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II FZ 113/08). Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie stoi na stanowisku, że z uwagi na treść art. 86 § 2 p.p.s.a. wniosek taki może być rozpoznany, a skutkiem przywrócenia terminu jest konieczność uchylenia postanowienia o stwierdzeniu prawomocności. Stosownie do art. 87 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369) – dalej p.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Pojęcie wyjątkowego przypadku podlega więc ocenie sądu, jednakże zgodnie z intencją ustawodawcy, należy interpretować je ścieśniająco. Za taki uzasadniony, wyjątkowy przypadek można więc uznać sytuację, w której w postępowaniu nastąpiło domniemanie doręczenia stronie, którą jest np. samotny marynarz, który powrócił do miejsca zamieszkania z długotrwałego rejsu po upływie roku od daty doręczenia pisma sądowego (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. LexisNexis, Warszawa 2006). Słusznie także Sąd zauważył, że za wyjątkowy przypadek należy uznać taką sytuację życiową osoby, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia - tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe - nie należą do zdarzeń codziennych. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie uznawał, że podstawą do przywrócenia terminu na wniosek oparty o art. 87 § 5 p.p.s.a. nie może być sam fakt choroby choćby ciężkiej, czy podeszły wiek, nie są one bowiem równoznaczne z całkowitą niemożnością dokonania czynności procesowej (por. postanowienia NSA z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. akt: I OZ 444/13, z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt: II OZ 624/14, z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt: I OZ 665/16, z dnia 15 września 2017 r., sygn. akt: 1304/17, sygn. akt: I OZ 1305/17, z dnia 21 września 2017 r., sygn. akt: I OZ 1301/17, sygn. akt: I OZ 1303/17). W niniejszej sprawie, jakkolwiek nie można odmówić słuszności twierdzeniom o wieku i stanie zdrowia skarżącego, to należy zauważyć, że we wniosku o przywrócenie terminu stwierdzono, że skarżący czynił kroki prawne, jednakże popełnił zasadnicze błędy kierując sprawę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, zamiast wnieść skargę kasacyjną. Powołane okoliczności nie mogły być potraktowane jako wyjątkowy przypadek uzasadniający przywrócenie terminu w oparciu o art. 87 § 5 p.p.s.a. Skarżący, chociaż faktycznie we wniosku twierdzi, że problemy ze zdrowiem wpłynęły na niedochowanie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, to jednak nie wskazuje na nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby uzasadniać złożony wniosek. Jak twierdzi sam skarżący problemy ze zdrowiem (nerwica) występują od lat i nie mogły stanowić podstawy do przywrócenia terminu, szczególnie wobec podjętych w tym czasie innych kroków, które uznał za właściwe. Przyczyną uchybienia terminu nie był zatem stan zdrowia wykluczający możliwość podjęcia prawidłowych działań w sprawie. Wbrew twierdzeniom zażalenia z akt sprawy nie wynika, aby skarżący przejawiał jakiekolwiek kłopoty z rozumieniem i posługiwaniem się językiem polskim. Skarżący jest obywatelem polskim i przebywa na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej od roku 1959. Jakkolwiek kierowane w postępowaniu pisma nie mają profesjonalnej formy, to z ich treści wynikają intencje skarżącego. W pismach wskazywał, że prawo dobrze zna i prawidłowo reagował na pisma sądowe (wezwania do uiszczenia opłat, wezwania do wyjaśnień). Władysław Mazurek był świadomy, że skarga została oddalona wyrokiem Sądu z dnia 26 sierpnia 2015 r. składając pismem z dnia 28 sierpnia 2015 r. wniosek "o podanie na piśmie co było przyczyną oddalenia sprawy". Przy doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem skarżący został prawidłowo pouczony o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od rozstrzygnięcia Sądu I instancji, jak również o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wbrew twierdzeniom zażalenia Sąd nie uchybił obowiązkowi informowania skarżącego przysługujących mu prawach i obowiązkach w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Powyższych faktów nie zmieniają twierdzenia, że skarżący był przekonany, że nie istnieje już żadna krajowa forma zaskarżenia rozstrzygnięcia. Ponadto zauważyć należy, że warunkiem przywrócenia terminu do dokonania czynności, której terminowi strona uchybiła jest wykazanie okoliczności wskazujących na brak winy w niedochowaniu terminu do dokonania czynności procesowej oraz równoczesne dokonanie tej czynności (art. 87 § 2 i 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zatem z uwagi na niemożność równoczesnego złożenia skargi kasacyjnej wniosek ten był także niedopuszczalny. Nie można tym samym zarzucić Sądowi I instancji błędnego rozstrzygnięcia o jego odrzuceniu. Dopiero wniosek złożony zgodnie z wymogami przepisu art. 87 § 4 p.p.s.a. oraz zawierający prawidłowe umotywowanie mógłby być uwzględniony. W odpowiedzi na pismo z dnia 3 marca 2017 r. Wydział Informacji Sądowej Naczelnego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 15 marca 2017 r., nr V Inf/S 041/181/17 poinformował W.M. o stanie sprawy, wskazując, że z uwagi na niewniesienie w terminie skargi kasacyjnej skarżący może złożyć odpowiadający wymogom formalnym wniosek o przywrócenie terminu wraz ze skargą kasacyjną. Dodatkowo WIS Naczelnego Sądu Administracyjnego przesłał skarżącemu wniosek o przyznanie prawa pomocy przy piśmie z dnia 29 marca 2017 r. Wyznaczona z urzędu pełnomocnik miała świadomość stanu sprawy, bowiem w dniu 21 lipca 2017 r. ustanowiony przez nią pełnomocnik substytucyjny przeglądał akta. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej z urzędu wskazać należy, że wniosek taki składa się do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.