III SA/Wa 15/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Radosław Teresiak, Sędziowie sędzia WSA Monika Barszcz, sędzia WSA Włodzimierz Gurba (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi K. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz K. D. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 14 grudnia 2018 r. K.D. (zwany dalej: "Stroną" lub "Skarżącym") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej "DIAS") z [...] listopada 2018 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego W., decyzją z [...] lipca 2018 r., określił Skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za II, III, IV kwartał 2013 r., I, II, III, IV kwartał 2014 r. oraz l kwartał 2015 r. Wskazana decyzja uznana została za doręczoną pełnomocnikowi Strony 8 sierpnia 2018 r. w trybie art. 150 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm.) - dalej "O.p.". 2. Pismem z [...] października 2018 r. pełnomocnik Strony wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Ponadto w tym samym dniu złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Skarżącego wskazał, że Skarżący 10 października 2018 roku powziął wiadomość, że w toczącym się w jego sprawie postępowaniu podatkowym Naczelnik Urzędu Skarbowego W. [...] lipca 2018 r. wydał decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego. O tym fakcie Skarżący natychmiast powiadomił swoich pełnomocników. Pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, iż 25 lipca 2018 roku doręczyciel pozostawił awizo do odbioru przesyłki poleconej zawierającej ww. decyzję. Przesyłka była prawidłowo zaadresowana i powinna zostać dostarczona pod wskazany adres. Pełnomocnicy Skarżącego pracują w biurze finansowo- księgowym mieszczącym się pod adresem doręczenia. Biuro jest czynne od poniedziałku do piątku w godzinach 8 -17. W biurze tym pracuje kilkadziesiąt osób i nie istnieje możliwość, aby doręczyciel nie mógł dostarczyć korespondencji w godzinach pracy. Nie zdarza się nigdy, aby doręczyciel pozostawiał awizo, bo nie ma takiej potrzeby - sekretariat biura przyjmuje wszelką korespondencję. W uzasadnieniu wniosku wskazano ponadto, że w okresie letnim zostało odnotowane więcej przypadków niedostarczenia korespondencji. Na skargi kierowane do Poczty Polskiej została udzielona odpowiedź, że w okresie urlopowym doręczyciele często są zastępowani przez osoby przypadkowe, i że Poczta Polska dołoży wszelkich starań, aby w przyszłości takie sytuacje wyeliminować. W świetle powyższego pełnomocnik Strony uznał, że niedotrzymanie terminu na wniesienie odwołania od wskazanej na wstępie decyzji z uwagi na nieodebranie korespondencji nastąpiło bez winy Strony oraz jej pełnomocników. 3. Postanowieniem z [...] listopada 2018 r. DIAS odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zebrany materiał dowodowy świadczy o tym, że Strona została zawiadomiona o fakcie awizowania przesyłki pocztowej zawierającej decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wyjaśnił, że z adnotacji na kopercie wynika, że przesyłka po raz pierwszy została awizowana 25 lipca 2018 r., a następnie powtórnie awizowana 2 sierpnia 2018 r. Zatem w myśl art. 150 § 3 O.p., decyzja została doręczona z upływem 14 dni od pozostawienia w placówce pocztowej, tj. 8 sierpnia 2018 r. (środa). W ocenie DIAS zasadnie organ pierwszej instancji uznał, że przesyłkę zawierającą decyzję z [...] lipca 2018 r. skierowaną na adres ustanowionego w sprawie pełnomocnika należało uznać za doręczoną w trybie art. 150 O.p. z dniem 8 sierpnia 2018 r. W ocenie organu podatkowego brak jest w sprawie podstaw do kwestionowania prawidłowości doręczenia. Strona nie uprawdopodobniła nieprawidłowości w doręczaniu korespondencji. Argumentem w tym przypadku nie może być powoływanie się na bliżej nieokreśloną korespondencję z Pocztą Polską. W konsekwencji brak jest podstaw do kwestionowania działań pracownika poczty - listonosza doręczającego przesyłkę w tym konkretnym przypadku. W ocenie DIAS Strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Nie wykazała bowiem, że w okresie do 22 sierpnia 2018 r. (środa) zaistniały niezależne od niej przyczyny, które stanowiłyby przeszkodę w dokonaniu czynności w terminie. Okoliczności wskazanych we wniosku nie można uznać za argumenty mogące usprawiedliwiać powyższe uchybienie. Odnosząc się do pozostałych przesłanek przywrócenia terminu organ odwoławczy stwierdził, że Strona poprzez złożenie wniosku 15 października 2018 r. wypełniła jedną z czterech przesłanek koniecznych do zastosowania instytucji przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Złożyła bowiem wniosek o przywrócenie terminu. Ponadto wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu dokonała czynności, dla której termin był ustanowiony, tj. wniosła odwołanie. Dochowała również 7-dniowego terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. 2.1. W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący sformułował żądanie uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: - naruszenie art. 162 § 1 O.p. polegające na błędnym uznaniu, że nie zaistniała przesłanka do przywrócenia terminu do złożenia odwołania, w postaci uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi, - niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie podatkowym z mocy art. 121, art. 122 i art. 187 § 1 O.p., polegające na braku wyczerpującego rozpatrzenia i oceny dowodów, brak rzetelnej rekonstrukcji stanu faktycznego celem prawidłowego załatwienia sprawy oraz wybiórcze dobieranie dowodów i informacji celem uzasadnienia z góry założonej tezy. Pełnomocnicy Strony podnosili, że nie mogli zapoznać się z pismem procesowym, bo nie mieli o nim świadomości aż do 10 października 2018 r. Nie negowali prawidłowości zaadresowania przesyłki z pismem, jednakże uznali za całkowicie niemożliwy fakt awizowania tej przesyłki i otrzymania tego awiza. 2.2. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 3. W wyniku kontroli sądu administracyjnego decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a. lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. 4. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest, czy stan faktyczny odnośnie do pozostawienia awiza w skrzynce pocztowej został prawidłowo ustalony. Przekłada się to na ocenę, czy został uprawdopodobniony brak winy Strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. 5. Zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Organ nie wykazał się należytym dążeniem do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności nie podjął próby weryfikacji podnoszonego przez Skarżącego twierdzenia o tym, że awiza nie zostały zostawione w skrzynce pocztowej. 6. 1. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić podstawy prawne wyroku. Na podstawie art. 162 § 1 O.p., obowiązkiem osoby ubiegającej się o przywrócenie terminu jest jedynie uprawdopodobnienie, tj. uwiarygodnienie, a nie udowodnienie istnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. W orzecznictwie wskazuje się na następujące różnice między udowodnieniem a uprawdopodobnieniem faktu (okoliczności). Udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu. Wprowadzenie środka w postaci uprawdopodobnienia do wniosku o przywrócenie terminu uzasadnione jest incydentalnym, wpadkowym charakterem tego postępowania w stosunku do toku postępowania zasadniczego. Z tego powodu ustawodawca przewiduje jedynie namiastkę dowodu, a weryfikacja twierdzeń zawartych we wniosku nie może przerodzić się w osobne postępowanie. Organ powinien jedynie ocenić prawdopodobieństwo określonego ciągu zdarzeń, a przeprowadzanie dowodów mających na celu weryfikację uprawdopodobnienia ograniczyć do niezbędnego minimum. Jedynie brak prawdopodobieństwa przywołanych we wniosku okoliczności powinien stać się przedmiotem ustaleń organu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 1654/11 - wyroki sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej zwanej też CBOSA, pod adresem "orzeczenia.nsa.gov.pl). 6.2. Dokument urzędowy spełniający wymogi Ordynacji podatkowej ma zwiększoną (szczególną) moc dowodową. Zwiększona moc dowodowa dokumentu urzędowego sprowadza się do przyjęcia dwóch domniemań, a mianowicie prawdziwości (autentyczności) oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych (wiarygodności). W konsekwencji organ podatkowy nie może odrzucić – bez przeprowadzenia przeciwdowodu – istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. Pominięcie faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym bez przeprowadzenia przeciwdowodu stanowi naruszenie art. 194 § 1 O.p. Domniemanie autentyczności dokumentu urzędowego wskazuje na to, że dany dokument pochodzi od organu (jednostki), który go wystawił. Z kolei domniemanie zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych (wiarygodności) nakazuje uznać, że treść dokumentu jest zgodna z rzeczywistością. Dzięki temu domniemaniu dowód urzędowy skraca i upraszcza postępowanie dowodowe. Nie istnieje potrzeba udowadniania faktów, które wynikają z dokumentu urzędowego. Co więcej, organ podatkowy nie może pominąć okoliczności wynikających z dokumentu urzędowego, jeżeli są one istotne w sprawie. Nie może ich kwestionować bez uprzedniego wzruszenia domniemania wynikającego z art. 194 § 1 O.p. Treść dokumentu urzędowego podlega jednak pewnego rodzaju ocenie organu podatkowego. Wszak organ podatkowy musi zapoznać się z treścią dokumentu, ażeby sformułować określone wnioski, które mogą mieć znaczenie dla sprawy. Niemniej jednak ocena ta nie może wiązać się z wartościowaniem i nieskrępowaną weryfikacją dokumentu urzędowego. Do czasu wzruszenia domniemania organ podatkowy jest związany dokumentem urzędowym (P. Pietrasz [w]: Ordynacja podatkowa. Komentarz., red. L. Etel, 2017 r.). 6.3. Pocztowy dowód doręczenia przesyłki jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 194 § 2 O.p. w związku z art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (t.j. Dz. U. z 2017 r, poz. 1481 ze zm.) – dalej jako "Prawo pocztowe", co oznacza, że stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Wszelkie adnotacje na zwróconej przesyłce (zamieszczone na kopercie lub na zwrotnym potwierdzeniu odbioru) opatrzone stosownymi pieczątkami i podpisami mają walor dokumentu urzędowego i mogą stanowić dowód tego, co zostało w nich stwierdzone. Dopuszczalne jest prowadzenie przez organ podatkowy postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie istniejących wątpliwości, np. przez wystąpienie do odpowiedniej placówki pocztowej o przekazanie stosownych informacji związanych ze sposobem doręczenia przesyłki (przykładowe wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 grudnia 2011 r., sygn. akt I FSK 11/11, z dnia 2 grudnia 2012 r., sygn. akt I FSK 123/11, z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II FSK 864/11 - CBOSA). 7. 1. Przenosząc powyższe poglądy orzecznictwa, z którymi Sąd się identyfikuje na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że Strona brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania upatruje w tym, że doręczyciel nie podjął próby bezpośredniego doręczenia pisma oraz uznaje za całkowicie niemożliwy fakt awizowania tej przesyłki. Nie ma sporu co do tego, że zwrotne potwierdzenie odbioru istnieje i jest na nim oraz na kopercie informacja o awizowaniu przesyłki. Jak wynika z zażalenia oraz skargi Strona zwalcza, jakkolwiek nie podnoszono zarzutów naruszenia art. 194 O.p., adnotacje o pozostawieniu awiza. Skarżąca opiera się na informacjach o tym, że w czasie – rzekomego jej zdaniem – awizowania w biurze, w którym byli zatrudnieni pełnomocnicy Skarżącego pracowało wiele osób, w tym sekretariat, a inne pisma były wówczas doręczane bezpośrednio. Organ z treści zwrotnego potwierdzenia odbiory wywodzi z kolei, że "fakt dwukrotnego awizowania ww. przesyłki dowodzi, że w dniach, gdy próbowano doręczyć przesyłkę w biurze finansowo-księgowym nikt nie przebywał". Koresponduje to z pieczątką "mieszkanie zamknięte" doręczyciela (jak wynika z pieczątki był nim J.S.) umieszczoną na kopercie przy dacie awizowania 27 lipca 2018 r. Istotą sporu nie są jednak skutki awizowania pisma, ale to czy takie awizowanie w ogóle miało miejsce. Strona twierdzi, że nie. Organ traktując zwrotne potwierdzenie odbioru jako dokument urzędowy, z którym związane jest domniemanie prawdziwości jego treści, uznał, że brak było podstaw do prowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania wyjaśniającego i dowodowego z udziałem Poczty Polskiej związanego z doręczeniem tej decyzji. Organ podkreślił, że pełnomocnik skarżącego nie kwestionował tego dowodu, w szczególności dat awizowania przesyłki i liczonej od pierwszego awizowania daty uznania przesyłki za skutecznie doręczoną. Organowi umyka jednak, że Skarżący nie polemizuje z datami awizowania, dlatego że wysuwa dalej idącą tezę, twierdząc że awizowania w ogóle nie było. 7.2. W ocenie Sądu organ winien wykazać się większą dociekliwością w ustaleniu stanu faktycznego. Z uwagi na istotę sporu należało zwrócić się do operatora pocztowego o szczegółowe informacje o powodach i okolicznościach awizowania przesyłki. Doświadczenie życiowe wskazuje, że operatorzy pocztowi czasem zatrudniają jako doręczycieli osoby, które w wyniku niedostatecznej świadomości prawnej o procedurze doręczania lub pośpiechu w wykonywaniu swoich obowiązków mogą zaniedbać zostawienia awiza w wymaganym przepisami miejscu. W realiach sprawy są pożądane ustalenia, w celu potwierdzenia lub negacji takiego zdarzenia. Nie można akceptować sytuacji, w której adresat w każdej sytuacji mógłby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło. Sąd podkreśla, że w niniejszej sprawie nie jest tak, że Strona podnosi gołosłowne twierdzenie zaprzeczające awizowaniu pisma. Strona podnosi argumenty, które poddają się weryfikacji dowodowej, twierdząc o funkcjonowaniu sekretariatu w ich miejscu pracy, w dacie awizowania spornego pisma. Zweryfikować też można i należy twierdzenie Skarżącego o tym, czy inne pisma polecone były w dniu awizowania spornej przesyłki bezpośrednio doręczane, czy może dochodziło do ich awizowania. Zestawienie takich dowodów z różnych źródeł, w ocenie Sądu, pozwoli na wyjaśnienie, czy faktycznie "mieszkanie było zamknięte" jak twierdzi doręczyciel i czy prawdopodobne jest, że Strona uchybiła termin bez własnej winy, nie wiedząc o nadejściu pisma. 7.3. Organ trafnie zauważa, że możliwe jest przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu urzędowego (art. 194 § 3 O.p.). Zasadą jest też, że w postępowaniu podatkowym ciężar przeprowadzenia dowodu, spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi skutki prawne. Ta zasada ulega jednak modyfikacji związanej ze specyfiką reklamowania przesłek pocztowych i ustalaniem okoliczności ich doręczania. Obowiązki w tym zakresie zasadniczo spoczywają na nadawcy przesyłki, a więc w tym przypadku na organie podatkowym. Trudno oczekiwać od Strony, aby uzyskała od operatora pocztowego, z którym relację prawną nawiązał organ – nadawca przesyłki, szczegółowe informacje co do faktu i okoliczności awizowania pism. Nadmienić należy, że doręczyciel jest wprost zidentyfikowany na pieczątce umieszczonej na kopercie. 8. Mając na względzie powyższe niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych spornej kwestii naruszało art. 121, art. 122 oraz art. 187 § 1 O.p., co mogło mieć wpływ na ocenę kwestii uprawdopodobnienia braku winy Strony w uchybieniu terminu, a więc mogło w istotnym stopniu wpływać na wynik sprawy. Zaskarżone postanowienie podlega więc uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., co orzeczono w sentencji wyroku. Wskazania co do ponownego postępowania wynikają z oceny prawnej wyrażonej w wyroku. Ponownie rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania organ podejmie czynności w celu ustalenia stanu faktycznego w kwestii awizowania spornej przesyłki, a następnie zbada kwestię uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Z tych powodów ocena zarzutu naruszenia art. 162 § 1 O.p. jest obecnie przedwczesna. 9. Na wniosek strony skarżącej Sąd zasądził na jej rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości obejmującej wpis w wysokości 100 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł (art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1687).