I SA/Wa 2358/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jaroszewicz-Jędrzejewska Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. W. i T. O. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wygaśnięcia decyzji oddala skargę. Postanowieniem z [...] września 2019 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu zażalenia z [...] sierpnia 2019 r., utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z 1 sierpnia 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. J. R. (1) wnioskiem z [...] grudnia 1992 r. zwróciła się do Urzędu Dzielnicowego [...] o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. R. (1) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w [...] przy ul. [...]. Postanowieniem z [...] maja 2007 r., nr [...], Prezydent [...] przekazał zgodnie z właściwością powołany wyżej wniosek J. R.(1) Wojewodzie [...]. Z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Cywilny z [...] maja 1976 r., sygn. akt [...], wynika, że spadek po K. R. zmarłej w dniu [...] kwietnia 1952 r. w [...] i ostatnio stale tam zamieszkałej nabyły dzieci J. O. i A. R.(1) , po [...] części każde z nich. Zaś z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Cywilny z [...] lipca 1983 r., sygn. akt [...], wynika, że spadek po A. R.(1) zmarłym w dniu [...] września 1982 r. w [...] i ostatnio stale tam zamieszkałym nabyli żona J. R.(1) i syn A. R.(2), po [...] części każde z nich. Natomiast z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...][...] Wydział Cywilny z [...] sierpnia 2008 r., sygn. akt [...], wynika, że spadek po J. R.(1) zmarłej w dniu [...] lipca 2001 r. w [...] i ostatnio stale tam zamieszkałej nabył syn A. R.(2) w całości. Z opisu mienia pozostawionego wynika, że po zmarłym H. R. – K. R. w [...] części, A. R. w [...] częściach i J. R.(2) w [...] częściach pozostawili nieruchomość w [...] przy ul. [...]. Postanowieniem z [...] listopada 2010 r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził, że A. R. (2)jest uprawniony do [...] części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. R.(1) ww. nieruchomości. W tym postanowieniu Wojewoda [...] wezwał również A. R. (2) do: wskazania jednej z form realizacji prawa do rekompensaty oraz do dołączenia operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, określającego wartość ww. nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2011 r., nr [...], potwierdził A. R. (2) prawo do [...] części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. R. (1) ww. nieruchomości. W międzyczasie T. S. wnioskiem z [...] marca 2011 r. oraz E. W. wnioskiem z [...] czerwca 2011 r. zwróciły się do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez J. R.(2) poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Po rozpatrzeniu tych wniosków Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2011 r., nr [...] – utrzymaną w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] kwietnia 2012 r., nr [...]) - odmówił T. S. oraz E. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. R.(2) ww. nieruchomości. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 października 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1107/12, oddalił skargę na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa. Zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2056/13, oddalił skargę kasacyjna T. S. i E. W. od powyższego wyroku sądu I instancji. W dniu [...] lipca 2019 r. E. W. działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik T. S. złożyła pismo o treści "Ponownie przesyłam wniosek nr [...] z [...] maja 2019 r. w sprawie stwierdzenia niezgodności z prawem decyzji [...], z [...] kwietnia 2011 r. celem jego rozpatrzenia na podstawie art. 162 k.p.a.". Po rozpatrzeniu wniosku Wojewoda [...] postanowieniem z [...] sierpnia 219 r., nr [...], działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Wojewoda - odnosząc się do wniosku z [...] lipca 2019 r. - wskazał, że decyzją z [...] kwietnia 2011 r., nr [...], Wojewoda [...] potwierdził A. R.(2) prawo do części rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez K. R., A. R.(1) i J. R.(2) - spadkobierców H. R.. Postępowanie to dotyczyło potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia części nieruchomości przez jej współwłaściciela A. R.(1), którego jedynym spadkobiercą był A. R.(2). Z uwagi na fakt, że ani E. W., ani T. S. nie były stronami postępowania prowadzonego pod numerem [...] - Wojewoda stwierdził, iż nie ma podstaw do wszczęcia postępowania i rozpatrzenia wniosku wniesionego na podstawie art. 162 k.p.a. Dlatego też Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Nie zgadzając z się z powyższym postanowieniem Wojewody [...] strony złożyły zażalenie. W rezultacie rozpatrzenia zażalenia Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z [...] września 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia Minister przedstawił stan faktyczny sprawy i wyjaśnił, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zaznaczył, że z art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że ustawodawca wprowadził dwie różne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwsza to wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, zaś druga to zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyn tych ustawa nie konkretyzuje, natomiast należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowią przeszkodę do wszczęcia tego postępowania. Minister wskazał, że decyzją z [...] kwietnia 2011 r., nr [...], Wojewoda [...] potwierdził A. R.(2) prawo do [...] części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. R.(1) opisanej na wstępie nieruchomości. Natomiast decyzją z [...] listopada 2011 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił T. S. oraz E. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. R. (2) opisanej na wstępie nieruchomości. Organ stwierdził, że powyższe decyzje Wojewody [...] odnoszą się do różnych współwłaścicieli nieruchomości. E. W. i Teresa S. nie są spadkobiercami A. R. (1) (współwłaściciela pozostawionej nieruchomości), nie mają więc interesu prawnego do żądania stwierdzenia wygaśnięcia decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r., nr [...]. Nie mogą być więc być uznane za strony w tym postępowaniu. W konkluzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że brak było podstaw do wszczęcia postępowania i wydania w sprawie rozstrzygnięcia merytorycznego. Na powyższe postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły E. W. działająca w imieniu własnym i jako pełnomocnik T. S.. W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała m.in., że decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r., nr [...], należy wzruszyć poprzez wygaszenie jej w obecnym kształcie i wydanie nowej z nową datą,w której zostanie zmieniona jej treści tak, aby uwzględniała rekompensatę dla wszystkich spadkobierców H. R.. Ta decyzja z takimi zapisami jak obecnie musi zostać wygaszona, w całości lub w części, szczególnie w części, w której nie określono, komu należy się pozostała cześć rekompensaty za nieruchomość w [...] przy ul. [...]. Zdaniem skarżącej, decyzję tę wydano z naruszeniem prawa. Wydano ją zaocznie bez jej udziału, mimo że zgłaszała, iż powinna być stroną. Wiedziała o tym od samego początku, lecz nie mogła w pełni tego udowodnić. Materiały postępowania które dotyczyły jej matki J. O. były dla niej niedostępne. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] sierpnia 2019 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenie wygaśnięcia w trybie art. 162 k.p.a. decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r., nr [...]. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 60 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z kolei art. 28 k.p.a. stanowi, iż stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zatem, pojęcie strony jakim posługuje się powołany przepis może być wyprowadzone tylko z administracyjnego prawa materialnego, tj. z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania interesu prawnego lub obowiązku danej osoby. Aby mieć przymiot strony należy wykazać interes prawny w danym postępowaniu lub w żądaniu dokonania czynności przez organ. Interes prawny musi wynikać z przepisów prawa materialnego, stanowiącego podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Nie wystarczy, że wnioskodawca legitymuje się jakimkolwiek interesem, lecz interes ten musi mieć charakter prawny. Musi zatem istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania decyzji lub podjęcia czynności. Interes ten winien być indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego w konkretnej sprawie administracyjnej. W niniejszej sprawie powodem odmowy wszczęcia przedmiotowego postępowania było stwierdzenie przez organy orzekające, że wniosek o wszczęcie postępowania pochodzi od osób nie mających interesu prawnego w sprawie w rozumieniu art. 28 k.p.a. Złożony przez skarżące na podstawie art. 162 k.p.a. wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia dotyczy decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r., nr [...] - w której potwierdzono A. R.(2) prawo do [...] części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. R. (1) opisanej na wstępie nieruchomości. Stroną tego postępowania był A. R.(2). Z akt sprawy wynika, że H. R. posiadał poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...]. Z opisu mienia pozostawionego wynika, że po zmarłym H. R. – K. R. w [...] części, A. R. (1) w [...] częściach i J. R. (2) w [...] częściach pozostawili ww. nieruchomość. Natomiast z postanowień spadkowych wynika, że: 1) spadek po K. R. nabyły dzieci J. O. i A. R.(1), po [...] części każde z nich (post. Sądu Rejonowego w [...] z [...] maja 1976 r., sygn. akt [...]); 2) spadek po A. R.(1) nabyli żona J. R.(1) i syn A. R.(2), po [...] części każde z nich (post. Sądu Rejonowego w [...] z [...] lipca 1983 r., sygn. akt [...]) 3) spadek po J. R.(1) nabył syn A. R. (2) w całości (post. Sądu Rejonowego dla [...] z [...] sierpnia 2008 r., sygn. akt [...]). Wskazać również należy, że postępowanie wszczęte wnioskiem z [...] grudnia 1992 r. i zakończone decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r., nr [...], dotyczyło wyłącznie potwierdzenia prawa do rekompensaty przez A. R.(2), będącego spadkobiercą A. R.(1), który złożył wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty wyłącznie we własnym imieniu. Oznacza to, że wniosek ten wszczął postępowanie w przedmiocie przyznania prawa do rekompensaty, którego jedyną stroną był spadkobierca A. R(1). – A. R.(2). Tym samym kończąca to postępowanie decyzja Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r., nr [...], dotyczyła wyłącznie [...] udziału A. R. (1) w spadku po H. R.. Tymczasem skarżące nie były stronami tego postępowania. Postępowanie to nie dotyczyło ich interesu prawnego. Brak interesu prawnego skarżących w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r., nr [...], przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2372/12. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r., nr [...] organ nie orzekał o prawie do rekompensaty przysługującym skarżącym, T. S. i E. W., ponieważ postępowanie to nie obejmowało przypadającej na nie części rekompensaty. Tym samym trafnie uznał Sąd I instancji, że nie miały i nie mają one interesu prawnego w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r., a co za tym idzie nie mają legitymacji procesowej do wystąpienia z żądaniem wznowienia postępowania w tej sprawie (art. 149 § 3 kpa)". W świetle art. 190 p.p.s.a. – który stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby – organy orzekające, w sprawie, jak również sąd rozpoznający niniejszą skargę są związane powołanym wyżej stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazać należy również, że Wojewoda [...] ostateczną i prawomocną decyzją z [...] listopada 2011 r., nr [...] - utrzymaną w mocy decyzją Minister Skarbu Państwa z [...] kwietnia 2012 r., nr [...]) - odmówił skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. R. (2) przedmiotowej nieruchomości. Decyzje te były oceniane przez sądy administracyjne, które uznały je za zgodne z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 października 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1107/12, oddalił skargę na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2056/13, oddalił skargę kasacyjną od tego wyroku. Z powyższego wynika zatem, że skarżące nie były stronami postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r., nr [...] - gdyż postępowanie to nie obejmowało przypadającej na nie części rekompensaty. Oznacza to, że skarżące nie mogą żądać stwierdzenia wygaśnięcia ww. decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r. z uwagi na to, że decyzja ta ich nie dotyczy. Zatem, jak słusznie stwierdziły organy orzekające, nie mają one interesu prawnego do żądania stwierdzenia wygaśnięcia powołanej decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2011 r. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.