IV SA/Wa 2676/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Rowiński, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.), Protokolant ref. Agnieszka Szymańczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2020 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z [...] września 2019 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. o odmowie potwierdzenia, że T. W. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 z póź. zm.). Organ wskazał, że wnioskiem o wydanie ww. decyzji administracyjnej zwróciła się do Prezesa IPN H. T. W. – żona zmarłego T. W. Organ ustalił, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono m.in. dokumenty dotyczące T. W. tj.: 1. kartę E-l z kartoteki MON dotyczącą T. W., s. A. i J., ur. [...] kwietnia 1948 r. w S., z której wynika, że ww. odbywając zasadniczą służbę wojskową w dniu [...] sierpnia 1970 r. został zwerbowany na podstawie "dobrowolności" przez por. W. P. Pom. Szefa Wydz. [...] w celu rozpracowania (zapis nieczytelny). Ww. został zarejestrowany jako tajny współpracownik pseudonim "[...]" pod numerem [...]. Wykluczenia dokonano w dniu [...] kwietnia 1972 r. z powodu przeniesienie do rezerwy z adnotacją pracował słabo. Akta tajnego współpracownika o numerze archiwalnym [...] zostały zniszczone 1 sierpnia 1985 r. nr akt [...]. 2. zapisy w Inwentarzu nr [...] Zespołu ZA WSW, sygnatura IPN BU [...], dotyczące T. W., s. A., z treści których wynika, że akta dotyczące T. W., pseudonim "[...]", o archiwalnym numerze [...], przekazane do archiwum przez [...] składały się z teczki personalnej [...] oraz teczki pracy. Dokumenty te zostały zniszczone w dniu 1 sierpnia 1985 r. nr protokołu [...]. 3. zapisy w książce nabytków, sygnatura IPN BU [...], dotyczące T. W., s. A., zarejestrowanego [...] sierpnia 1970 r, pod pseudonimem "[...]", pod numerem [...], przez [...]. 4. zapisy w Książce nr I Szefostwo WSW o sygnaturze IPN BU [...] (poz. książki nr [...]) dotyczące Pana T. W., zarejestrowanego jako tajny współpracownik pod pseudonimem "[...]" pod numerem rejestrowym [...] w dniu [...] sierpnia 1970 r., pełnił służbę w [...] pułku [...] w K., wykluczony z powodu przeniesienia do rezerwy w dniu [...] kwietnia 1972 r. 5. zapisy w Książce nr [...] Szefostwa WSW o sygnaturze IPN BU [...] (poz. książki nr [...]) dotyczące T. W., s. A., zarejestrowanego pod numerem [...], pozostającego na łączności u por. [...]. Odnosząc się do zgromadzonego w sprawie materiału wnioskodawczyni (w pismach z 12 czerwca 2019 r. i 9 sierpnia 2019 r.), podniosła, że należy rozróżnić pracę w jednostkach służb specjalnych - politycznych powiązanych ze zbrodniczą P.Z.P.R. z pracą jednostek wojskowych, które były służbą czynną w Wojsku Polskim, bez prawa wyboru przez poborowego formacji czy jednostki wojskowej. Strona podkreślała, że żołnierze z poboru nie mieli żadnych praw, a pobór następował do najbliżej jednostki wojskowej, a w przypadku jej męża taką była [...], położona naście km od domu. Wnioskodawczyni podkreśliła, że T. W. trafił tam bezpośrednio po pięcioletnim technikum samochodowym, służąc jako mechanik pojazdów bojowych. W ocenie wnioskodawczyni Prezes IPN wybiórczo i jednostronnie spojrzał na lata i warunki wykonywania służby wojskowej, czynnej i obowiązkowej przez T. W., a takie podejście nie jest wykonywaniem prawa. Strona wskazała, że w teczce TW "[...]" znajduje się opinia, w której jej zmarły mąż określony został jako mało przydatny oraz wzmianka o materiałach konspiracyjnych, które były pokłosiem okresu stanu wojennego. Przy tym podkreśliła, że historycy i prokuratorzy IPN, posiadają wiedzę na temat sposobów pozyskiwania tajnych współpracowników. Poza tym Strona nadmieniła, że T. W. nie żyje od wielu lat, przez co nie może się bronić i nie ma możliwości przeprowadzenia postępowania lustracyjnego. Zdaniem strony nadanie T. W. pseudonimu TW "[...]" jest przypuszczeniem organu, a nie stanem faktycznym. Strona podniosła, że treść art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji nie ma zastosowania do osoby jej męża, ponieważ zdaniem strony organ nie ma do tego żadnych podstaw, a takie stwierdzenie jest krzywdzące. W aktach sprawy T. W. nie istnieją bowiem pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych, więc nie potwierdzające faktu rejestracji ww. w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Strona podkreśliła, że wzmianki w aktach archiwalnych dot. T. W., dotyczą określeń "teczkę przeniesiono", "teczkę zlikwidowano", "przeniesiony do rezerwy", a nie konkretnych danych ww. Organ natomiast analizując zgromadzoną dokumentację wyjaśnił, że karty ewidencyjne to sformalizowane druki, za pomocą których dokonywano rejestracji lub przekazywano różne informacje o osobie stanowiącej przedmiot zainteresowania SB. Zdecydowana większość kart miała swój symbol, zazwyczaj składający się z części literowej i liczby arabskiej, niekiedy uzupełniany datą wprowadzenia lub modyfikacji karty. Poza tym organ podkreślił, że kartoteka WSW pełniła rolę kartoteki ogólnoinformacyjnej i inwentarza archiwalnego w archiwum WSW, złożona z kart [...]. Kartoteka prowadzona była centralnie w Wydziale III Zarządu V Szefostwa WSW oraz lokalnie (dla Okręgów Wojskowych) w Zarządach WSW. Kartoteka była uporządkowana alfabetycznie wg kolejności nazwisk osób rejestrowanych, zawierała karty odnoszące się zarówno do osób pozostających w aktualnym "zainteresowaniu operacyjnym" jednostek WSW (współpracowników, właścicieli/dysponentów MT i LK, osób inwigilowanych, osób zabezpieczonych), jak i do osób, których sprawy zostały zakończone. W kartotece obok danych personalnych osoby, której dotyczyła zarejestrowana sprawa względnie zarchiwizowane akta, znajdowały się informacje m.in. o pseudonimie współpracownika i kategorii współpracy (TW, NP), numerze archiwalnym akt, ewentualnym nowym numerze rejestracyjnym (w przypadku podjęcia akt z archiwum przez jednostkę operacyjną WSW w celu ponownego rozpoczęcia inwigilacji osoby), dacie rejestracji osoby i jednostce operacyjnej WSW, która prowadziła współpracownika lub sprawę operacyjną, motywacji współpracownika ("podstawie pozyskania"), wreszcie o ewentualnym zaangażowaniu współpracownika w sprawy operacyjne prowadzone przez WSW, względnie wykorzystywaniu w opisywanej sprawie operacyjnej TW WSW, przekazaniu sprawy, itp. W kartotece umieszczano również informacje o powodach zakończenia współpracy/sprawy, ruchu akt lub ich zniszczeniu, a także o zarejestrowaniu osoby w Biurze "C" MSW, wniesieniu zastrzeżenia wyjazdów zagranicznych, względnie wypożyczeniu akt. W ocenie organu wskazane w pkt 1 karta ewidencyjna E- 1 oraz w pkt 2 Inwentarz archiwalny mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy ponieważ zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]". Ww. dokumenty, tj. pomoce ewidencyjne, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, potwierdzają również fakt rejestracji T. W. w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o ww. pseudonimie. Poza tym w ocenie organu wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa wskazuje, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Odnosząc się do stanowiska Strony prezentowanego w toku postępowania organ wyjaśnił, że w niniejszym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. H. W. nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] września 2019 r. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i przyznanie, że T. W. spełnia warunki, których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Strona wniosła również o rozpatrzenie dodatkowych dokumentów i o zobowiązanie Prezesa IPN do przedłożenia Sądowi: akt sprawy i decyzji IPN w sprawie L. W., W.F. i J. P. Poza tym wniosła o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków (M. K., B. P., S. S., T. S.) na okoliczność potwierdzenia działalności antykomunistycznej jej męża oraz przez jej osobę. W uzasadnieniu skargi Strona podniosła, że wprawdzie we wniosku podkreślała działalność męża, ale organ z urzędu powinien wskazać możliwość rozpoznania sprawy nie tylko z punktu widzenia działalności jej małżonka, ale również jej, bowiem również kwalifikuje się do przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu Strona powoływała się na okoliczności wskazane w postępowaniu przed organem administracji, przede wszystkim zwróciła uwagę na nie dokonanie przez organ właściwej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i nie przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, poprzez przesłuchanie świadków, w tym skarżącej, czy zwrócenie się do właściwej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej. W dalszej części podniosła także, że "nawet domniemając współdziałanie małżonka w latach 1970-1972 (co nigdy nie miało miejsca) to nie można zaprzeczyć prowadzonej przez niego działalności antykomunistycznej w latach 80-tych XX wieku". W ocenie Skarżącej ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego została dokonana w sposób wybiórczy i nieprzekonywujący, nadto materiał zgromadzony dotychczas nie jest kompletny, a decyzję Prezesa IPN należy uznać za przedwczesną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W dniu 4 marca 2020 r. na rozprawie pełnomocnik skarżącej poparł wnioski dowodowe zawarte w skardze. Sąd postanowił oddalić wnioski dowodowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja Prezes IPN z [...] września 2019 r., utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2019 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia, że T. W. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 z póź. zm.). Należy wskazać – mając na względzie okoliczności podnoszone w skardze - że tylko w stosunku do T. W. zgodnie z wnioskiem Strony skarżącej prowadzone było postępowanie w trybie art. 4 ww. ustawy i tylko w tym zakresie została wydana decyzja. Strona skarżąca jeżeli widzi ku temu podstawy zawsze może wystąpił z odrębnym wnioskiem we własnym imieniu. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w sprawie organ prawidłowo przyjął, iż w ramach niniejszego postępowania zastosowanie będą miały przepisy obowiązujące w chwili wydania rozstrzygnięcia, a w związku należy uwzględnić nowe brzmienie art. 4 ustawy o działaczach opozycji jako punkt wyjścia do rozważań na temat zasadności zgłoszonego przez skarżącą żądania. Przypomnieć trzeba, że powyższy przepis został znowelizowany przez art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 992 dalej: "ustawa nowelizująca") a nowe brzmienie art. 4 ustawy o działaczach opozycji zaczęło obowiązywać od 12 czerwca 2019 r., w tym dodany art. 4 ust. 2. Ubocznie należy wskazać, że dodanie wspomnianego art. 4 ust. 2, który stanowi podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, było reakcją ustawodawcy na kształtującą się linię orzeczniczą, zgodnie z którą zapisy ewidencyjne potwierdzające rejestrację w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa nie są wystarczające do wydania decyzji odmownej (zob. np. wyrok NSA 30 października 2018 r., II OSK 2078/18). Zgodnie z obowiązującym art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (art. 4 ust. 2 cytowanej ustawy o działaczach opozycji). Należy wyjaśnić, że celem decyzji wydawanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji jest zatem stwierdzenie, czy w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy. Stąd też co do zasady dowody składane przez stronę nie będą miały wpływu na rozstrzygnięcie Prezesa IPN w tym przedmiocie, ponieważ w tym postępowaniu organ przeprowadza jedynie kwerendę pozostających w jego dyspozycji materiałów archiwalnych. Nie chodzi tu jednak o każde dokumenty znajdujące się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, a jedynie o takie, które wytworzone zostały przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa muszą zatem potwierdzać określone dokumenty, a więc dokumenty, na podstawie których organ może wyciągnąć wnioski w zakresie współpracy strony z organami bezpieczeństwa państwa. Stąd też, jak już wyżej wskazano, organ nie prowadzi postępowania dowodowego na okoliczność, czy do określonej formy współpracy doszło, czego domaga się skarżąca, ponieważ ocena wiarygodności dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej została zastrzeżona dla właściwego sądu lustracyjnego. W postępowaniu tym nie prowadzi się dowodów ze źródeł osobowych lub opinii biegłych historyków. Bez znaczenia jest w świetle art. 4 ust. 2 ww. ustawy późniejsza czy wcześniejsza postawa skarżącego, stosunek do Państwa, jego zasługi czy opinie osób, z którymi współpracował. Zatem Sąd podziela ugruntowane w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych (powołane przez Prezesa IPN), z którego wynika, że postępowanie przed Prezesem IPN jest ograniczone, ponieważ sprowadza się do kwerendy dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. W niniejszej sprawie przypomnieć należy, że w ramach przeprowadzonej kwerendy zasobów archiwalnych IPN doszło do odnalezienia m.in. zapisów na karcie E-1 z kartoteki MON, z których wynika, że skarżący w dniu [...] sierpnia 1970 r. został zwerbowany na podstawie "dobrowolności" o pseudonimie "[...]" nr rejestracyjny [...] przez W. P. Pomocnika Szefa Wydz. WSW [...]. Wyeliminowany ze współpracy w dniu [...] kwietna 1972 r. z powodu przeniesienia do rezerwy z informacją "słabo pracował". Akta skarżącego o nr archiwalnym ZA – [...], zostały zniszczone w dniu 1 sierpnia 1985 r. Potwierdziły to również zapisy w Inwentarzu nr [...] Zespołu ZA WSW dotyczące T. W. W akcie zniszczenia nr [...], p. [...] r. zawarto informację o zniszczeniu 1 teczki pracy i 1 teczki personalnej TW. Informacje o zarejestrowaniu wyżej wymienionego zostały potwierdzone także w zapisach książki nabytków (sygn IPN BU [...]). W kolejnych aktach – Książce nr [...] Szefostwo WSW o sygn IPN BU [...] oraz Książe nr [...] Szefostwo WSW o sygn [...] powtórzono informacje o zarejestrowaniu T. W. jako tajny współpracownik pod pseudonimem "[...]" zarejestrowany pod nr [...] w dniu [...] sierpnia 1970 r. i wykluczony z powodu przeniesienia do rezerwy w dniu [...] kwietnia 1972 r. W świetle przepisów obowiązujących od 12 czerwca 2019 r., a konkretnie w świetle art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, zasadnym jest przyznanie racji organowi, iż dokumenty przez niego zgromadzone posiadają cechy dokumentów wytworzonych przy udziale T. W. Ustawodawca precyzując treść obowiązujących przepisów, używając zwrotu "rozumie się także" zwrócił uwagę, że do katalogu dokumentów, które de facto blokują możliwość nadania status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, włączają się dokumenty takie jak pomoce ewidencyjne, dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (por także wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., IV SA/Wa 2499/19, CBOSA). Powyższe ustalenia istotnie nie pozwalały na wydanie decyzji potwierdzającej, że T. W. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jak już zaznaczono, organ nie był upoważniony do oceny ani prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Stanowisko powyższe jest równoznaczne z brakiem możliwości uwzględnienia wniesionej do Sądu skargi. Dodatkowo należy wyjaśnić, że Sąd zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić wyłącznie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nie jest zatem dopuszczalne w postępowaniu przed sądem administracyjnym przeprowadzenie dowodu w postaci zeznań świadków. Wnioski dowodowe zawarte w skardze podlegały zatem oddaleniu. Wobec powyższych ustaleń Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.