I SA/Wa 20/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w K. na orzeczenie Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie przeniesienia własności nieruchomości postanawia: odrzucić skargę. Stowarzyszenie [...] – dalej "Stowarzyszenie" pismem z [...] lutego 2018 r. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na orzeczenie Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich z [...] grudnia 2002 r. sygn. akt. [...] - dalej: "orzeczenie", dotyczącego nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej niezabudowaną działkę o numerze [...], położoną w obrębie ewidencyjnym [...], o powierzchni [...] m2, dla której Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystej prowadzi KW o nr [...]. Stowarzyszenie wskazało, że orzeczenie to zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 30 ust. 1 ustawy z 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej, albowiem nieruchomości stanowiące przedmiot postępowania przed Komisją do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich - zwana dalej: "Komisją" nie były własnością ani nie były w posiadaniu gminy żydowskiej lub należącej do niej osoby prawnej w dniu 1 września 1939 r. W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o jej odrzucenie jako wniesionej przez podmiot nieuprawniony (nie mający przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa) oraz z ostrożności procesowej w przypadku nie uwzględnienia powyższego wniosku wniosła o odrzucenie skargi jako wniesionej po upływie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę należało odrzucić jako wniesioną po upływie terminu. Okolicznością niesporną w sprawie jest fakt, że skarga dotyczy orzeczenia z [...] grudnia 2002 roku, a wiec wydanego szesnaście lat przed datą wniesienia skargi. Zgodnie z treścią art. 53 § 1 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej "ppsa" skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa art. 3 § 2 pkt 4a. Termin, o którym mowa w § 1 i 2, uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła skargę wprost do sądu administracyjnego. W takim przypadku sąd ten niezwłocznie przesyła skargę odpowiednio do organu, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, wydał akt lub podjął inną czynność, będącą przedmiotem skargi (art. 53 § 4 ustawy). W myśl zaś art. 58 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Wskazać również należy, że wydawanie orzeczeń przez Komisję regulowała ustawa z dnia 20 lutego 1997 roku o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 roku, poz. 1798, dalej "ustawa z dnia 20 lutego 1997 roku") oraz wydane na jej podstawie zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 października 1997 roku w sprawie szczegółowego trybu działania Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich (M.P. z 1997 roku, nr 77, poz. 730, dalej : "zarządzenie"). Ustawa przewidywała możliwość wszczęcia na wniosek gminy żydowskiej lub Związku Gmin postępowania, zwanego "postępowaniem regulacyjnym", w przedmiocie przeniesienia na rzecz gminy żydowskiej lub Związku Gmin własności nieruchomości lub ich części przejętych przez Państwo, a które w dniu 1 września 1939 roku były własnością gmin żydowskich lub innych wyznaniowych żydowskich osób prawnych, działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z ustawą z 20 lutego 1997 r., w postępowaniach prowadzonych przez Komisję nie mogły brać udziału osoby trzecie (art. 32 ust. 2 ustawy) ich interesy reprezentował przedstawiciel Skarbu Państwa (§ 5 ust. 4 zarządzenia) a zespół orzekający w składzie 4 osób delegowanych w równej ilości przez organ państwowy i Zarząd Związku Gmin kończył prowadzone postępowanie albo ugodą albo orzeczeniem, od którego nie przysługuje odwołanie (art. 32 ust. 5 i art. 33 ust. 2 i 5 ustawy). Zespół nie musiał przy tym uzgodnić i wydać orzeczenia. W takiej sytuacji uczestnicy postępowania mogli żądać podjęcia obligatoryjnie zawieszonego postępowania sądowego lub administracyjnego dotyczącego przedmiotu sporu, lub wystąpić na drogę sądową o rozstrzygnięcie zgłoszonego roszczenia (art. 34 i 32 ust. 4 ustawy). Wydane orzeczenie mogło przenosić własność na rzecz gminy żydowskiej lub Związku Gmin zarówno dawnego mienia pożydowskiego jak i nieruchomości zamiennej (art. 30 ust. 1 i art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowano, że orzeczenia Komisji wydane na podstawie art. 33 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. nie są decyzjami administracyjnymi wydanymi przez "inny podmiot" w rozumieniu art. 1 pkt 2 kpa i nie można zaskarżyć ich do sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1570/06). Przepis art. 33 ust. 5 ustawy z 20 lutego 1997 r. stał się przedmiotem kontroli konstytucyjnej sprawowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Sąd konstytucyjny wyrokiem z 13 marca 2013 r. sygn. akt. K 25/10 orzekł, że art. 33 ust. 5 w związku z art. 33 ust. 2 zdanie trzecie ustawy z 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 41, poz. 251, z 1998 r. Nr 59, poz. 375 i Nr 106, poz. 668, z 2004 r. Nr 68, poz. 623 oraz z 2010 r. Nr 106, poz. 673), rozumiany w ten sposób, że nie wyłącza innych niż odwołanie środków prawnych od orzeczenia Komisji Regulacyjnej, jest godny z: a) art. 165 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 31 ust. 3, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego opublikowany został w dniu 11 kwietnia 2013 roku (Dz. U. z 2013 roku, poz. 432). Trybunał Konstytucyjny nie przesądził, czy orzeczenia wydane przez Komisję stanowią decyzję czy też rozstrzygnięcie o cechach aktu administracyjnego sensu largo (pkt 3.4.8 uzasadnienia). Uznał jednak, że sformułowanie "Od orzeczenia zespołu orzekającego nie przysługuje odwołanie" oznacza, że postępowanie jest jednoinstancyjne, co nie wyłącza wniesienia wniosku o wznowienie czy stwierdzenie nieważności orzeczenia (pkt 3.4.11 uzasadnienia). Sąd konstytucyjny wywiódł, że ustawodawca w art. 33 ust. 5 ustawy nie wykluczył dopuszczalności sądowej kontroli zgodności z prawem wydanego orzeczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym (pkt 3.4.12 uzasadnienia). Stanowisko to powtórzone zostało we wnioskach (pkt 3.5 uzasadnienia). Tutejszy sąd w wyroku z 14 kwietnia 2015 roku I SA/Wa 2479/14 wskazał, że orzeczenie Komisji jest decyzją administracyjną. W zakresie trybu wnoszenia skargi uznał, że przed jej wniesieniem należy wezwać do usunięcia naruszenia prawa w trybie 52 § 4 ppsa, a skuteczne wezwanie nie jest ograniczone żadnym terminem. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 kwietnia 2017 roku I OSK 2099/15 oddalił skargę kasacyjną i uznał, że sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął że orzeczenie Komisji jest decyzją. Odmiennie jednak niż sąd pierwszej instancji uznał, że termin do wniesienia skargi wynosi 30 dni od doręczenia decyzji a skarga winna być wniesiona za pośrednictwem organu, który ją wydał. Sąd kasacyjny uznał, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 52 § 4 ppsa bowiem przepis ten nie dotyczy decyzji administracyjnych. Sąd podziela stanowisko zawarte zarówno w wyroku WSA jak i w wyroku NSA, zgodnie z którym orzeczenie Komisji jest decyzją administracyjną. Z brzmienia ustawy z dnia 20 lutego 1997 roku wynika, że Komisja upoważniona została przez ustawodawcę do rozstrzygnięcia w sposób władczy, w imieniu Państwa, określonego rodzaju sprawy, poprzez orzeczenie w zakresie zwrotu określonej nieruchomości, przyznania nieruchomości zamiennej lub wypłaty odszkodowania. Oznacza to, że Komisja wydając orzeczenie dokonywała konkretyzacji normy prawnej, dokonując w sposób władczy i jednostronny ustalenia sytuacji prawnej adresata swojego orzeczenia. Zatem wniesienie skargi na orzeczenie Komisji winno nastąpić w terminie 30 dni od daty doręczenia rozstrzygnięcia stronie postępowania, jak tego wymaga art. 53 § 1 ppsa. W realiach niniejszej sprawy okolicznością niesporną jest niezachowanie powyższego terminu przez Stowarzyszenie. Na marginesie Sąd zauważa, że skarga na orzeczenie Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich z [...] grudnia 2002 r. nr [...] była już przedmiotem rozstrzygnięć sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skargę złożoną przez Prokuratora Rejonowego [...], po kilkunastu latach od wydania orzeczenia z [...] grudnia 2002 r. nr [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 26 stycznia 2018 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2175/17 odrzucił jako wniesioną po terminie, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 24 maja 2018 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 476/18 oddalił zażalenie Prokuratora Rejonowego [...] na wskazane postanowienie. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ppsa odrzucił skargę.