III SA/Po 667/18

Dnia 20 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik (spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi A.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2018 roku nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], II. uchyla postanowienie Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...], III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędnika Skarbowego [...] z dnia [...] lipca 2018 r. w sprawie uznania za niezasadniony zarzut A.K., zwanego dalej Skarżącym, wniesiony na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] października 2015 r., wystawionego przez Pocztę Polską S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej obejmującego należności z tytułu opłaty abonamentowej za okres od stycznia 2010 r. do lipca 2015 r. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Wyrokiem z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Po 744/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2017r. w przedmiocie uznania zarzutów skarżącego w sprawie postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 12 czerwca 2017 r., a także postanowienie Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] maja 2017 r. i poprzedzające je postanowienie Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] lipca 2016 r. W wyroku tym Sąd wskazał w szczególności, że zdaniem Sądu nie dokonano wyczerpującej analizy treści zarzutów skarżącego zawartych w piśmie z dnia [...] lutego 2016 r. Skarżący podniósł w nim zarzut nieistnienia obowiązku. Wskazał on jednak również, że nie został poinformowany o zamiarze wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W piśmie tym jest mowa o tym, że bez jakiegokolwiek powiadomienia, zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Z akt administracyjnych sprawy nie wynikało, że upomnienie zostało skutecznie doręczone. Sąd zważył, że stanowisko wierzyciela (tu Poczty Polskiej) jest dla organu egzekucyjnego wiążące a zatem organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutów i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Dlatego aby możliwe było dokonanie ustaleń faktycznych należy wzruszyć zaskarżone postanowienia wydane przez organ egzekucyjny. W ocenie Sądu uchylenie powyższych aktów prawnych wynikało również z tej przyczyny, że Poczta Polska nie dokonała wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie tego, czy istniał obowiązek podlegający przedmiotowej egzekucji. Stanowisko wierzyciela nie zawiera niezbędnych informacji umożliwiających dokonanie ich oceny przez Sąd czy jest ono prawidłowe w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku. Zdaniem skarżącego już w 2008 r. przysłał on do Poczty Polskiej zawiadomienie o rezygnacji z korzystania z odbiorników radiowo – telewizyjnych. Okoliczność tę wielokrotnie, konsekwentnie powtarzał w kolejnych pismach procesowych. Skarżący wskazał, że nie posiada jednak stosownego dokumentu w tym zakresie ze względu na upływ czasu. Poczta Polska w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] lipca 2016 r. dokonała analizy przepisów prawnych, nie dokonała jednak analizy stanu faktycznego, wskazując tylko, że nie posiada dokumentu, "który stwierdzałby zgłoszenie przez Pana w urzędzie pocztowym uprawnień do zwolnienia od opłat abonamentowych lub wyrejestrowania odbiorników rtv." Ponadto w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] maja 2017 r. w zakresie analizy stanu faktycznego wskazane zostało tylko, że zobowiązany dokonał formalności dotyczących rejestracji odbiornika, a przesyłka o nadaniu numeru identyfikacyjnego skutecznie została doręczona skarżącemu. Brak jest jednak w aktach dokumentu potwierdzającego ten fakt, co uniemożliwia także w tym zakresie kontrolę judykacyjną dokonywaną przez Sąd. Dla skutecznego zawiadomienia strony o nadaniu jej numeru indentyfikacyjnego nie było niezbędne dokonanie tego zawiadomienia w formie przesyłki ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Nie ulega jednak wątpliwości, że w aktach dotyczących przedmiotowego numeru identyfikacyjnego winny być informacje o przesłaniu tego numeru, np. w formie zwykłej przesyłki listownej. Poczta Polska nie przedłożyła jednak jakiejkolwiek dokumentacji w tej sprawie. Wierzyciel też nie wskazał na czym oparł swoje twierdzenie, że strona miała zarejestrowany odbiornik, z jakich posiadanych dokumentów – pochodzących od strony, a będących w dyspozycji wierzyciela wynika, że jest abonentem, że to skarżący zgłosił posiadanie radioodbiornika, kiedy, czy była wydana przed nadaniem numeru książeczka opłat RTV. Wierzyciel nie wskazał w jaki sposób odnotowuje informacje o wyrejestrowaniu, jaka jest procedura w tym zakresie, gdzie sprawdził, że abonent nadal jest zarejestrowany, czy to jest ta sama ewidencja w której odnotowuje się wyrejestrowanie abonenta. Ze stanowiska wierzyciela można było wnioskować, że jedynym dokumentem umożliwiającym wykazanie wyrejestrowania odbiornika RTV, jest dokument, który powinien posiadać abonent, a do tego posiadać ten dokument bezterminowo. Brak przez tak długi okres czasu jakiejkolwiek reakcji wierzyciela na brak uiszczania opłat abonamentowych, brak dowodów w zakresie prawidłowego poinformowania o nadaniu numeru identyfikacyjnego – należy uznać za usprawiedliwione przeświadczenie strony o skutecznym wyrejestrowaniu odbiornika, braku obowiązku uiszczania opłat abonamentowych i braku obowiązku przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika RTV. W kwestii bezterminowego przechowywania przez zobowiązanego dowodu wyrejestrowania odbiorników RTV Sąd wskazał, że skoro termin przedawnienia opłat abonamentowych jest pięcioletni (zastosowanie znajdują tu przepisy art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej) to nie sposób wymagać od strony aby taki dokument przechowywała bezterminowo. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej: Poczta) ponownie uznał zarzut skarżącego dotyczący nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony. Pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie, wskazując m.in. brak zawarcia umowy z Pocztą czy brak uprawnień Poczty do egzekwowania należności z tytułu abonamentu RTV. Poczta Polska postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. utrzymała zaskarżone postanowienie uznając, że zażalenie nie może być uwzględnione, wskazując w uzasadnieniu, że Poczta jest uprawniona do żądania wykonania w drodze administracyjnej obowiązku wynikającego z braku opłat za korzystanie odbiorników RTV na podstawie wystawionych przez nią tytułów wykonawczych. Na dane skarżącego została zgłoszona rejestracja odbiorników, po której wydana została książeczka opłat RTV stanowiąca dowód zarejestrowania używanych odbiorników, wskazano również kolejne numery książeczek przewidzianych do opłat z tytułu abonamentu. Załączono do postanowienia dowody w postaci kserokopii odcinków złożonych w celu wydania nowej książeczki radiofonicznej i odcinka wpłaty. Dowody potwierdzają nadanie skarżącemu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownika odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych. Zawiadomienie informujące o wprowadzonej zmianie zostało przesłane pismem z dnia [...] lipca 2008 r. W celu wyegzekwowania zaległych opłat nie trzeba wydawać decyzji ani postanowienia. Zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego zostało wysłane prawidłowo listem zwykłym bez potwierdzenia odbioru. W przypadku zagubienia, zniszczenia lub nieotrzymania zawiadomienia o nadaniu numeru wraz z imiennymi blankietami wpłat, ustalenia numeru rachunku bankowego do wpłat abonamentowych można dokonać za pośrednictwem infolinii, w urzędach pocztowych lub przez internet. Nieotrzymanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru nie stanowi okoliczności zwalniającej posiadacza odbiorników RTV od obowiązku uiszczenia opłat abonamentowych. Abonent miał obowiązek powiadomienia właściwej placówki Poczty o zmianie danych, miejsca używania odbiorników, zagubienia lub zniszczenia dowodu rejestracji czy o fakcie zaprzestania używania odbiorników. W momencie zgłoszenia przez abonenta wyrejestrowania odbiorników RTV, pracownik urzędu pocztowego w książeczce radiofonicznej potwierdzał formalność datownikiem urzędu pocztowego na odcinku znajdującym się na końcu książeczki radiofonicznej. Jedna część książeczki pozostawała w posiadaniu abonenta, druga była odsyłana celem archiwizacji. W przypadku wyrejestrowania na formularzu pracownik operatora wyznaczonego potwierdzał przyjęcie zgłoszenia datownikiem i podpisem, zwracał użytkownikowi opatrzony oryginał dokumentu, zachowując jego kopię w celu odesłania do archiwizacji. Abonent winien przechowywać dokument potwierdzający dopełnienie formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiorników, bowiem wierzyciel ma prawo dochodzić zaległych nieprzedawnionych opłat w czasie nieograniczonym, limitowanym wyłącznie terminem początkowym wyznaczonym datą rejestracji odbiornika. W interesie zobowiązanego jest zabezpieczenie dowodu umożliwiającego wykazanie tej okoliczności. Poczta Polska nie posiada ponadto dokumentu potwierdzającego fakt dokonania formalności związanych z uzyskaniem zwolnienia z opłat abonamentowych. Poczta nie ma również obowiązku informowania o stanie zaległości. Poczta nie musi również wysyłać upomnienia, natomiast wierzyciel w dniu [...] sierpnia 2015 r. skierował do skarżącego upomnienie, które zostało doręczone [...] sierpnia 2015 r. W związku z zastosowaniem środka egzekucyjnego dopiero w dniu [...] lutego 2016 r., o czym skarżący został powiadomiony w dniu [...] lutego 2016 r., zobowiązanie za okres od stycznia do grudnia 2010 r. uległo przedawnieniu. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] uznał wniesiony zarzut za nieuzasadniony. W uzasadnieniu organ wskazał, że jest związany stanowiskiem wierzyciela. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r., wskazanym we wstępie, utrzymał w mocy ww. postanowienie. Organ ponownie wskazał, że jest związany stanowiskiem wierzyciela. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący zarzucił nieistnienie obowiązku ze względu na wyrejestrowanie odbiornika RTV, nie zgodził się również z przerwaniem biegu terminu przedawnienia wskutek zastosowania środka egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego sprawa jest przedawniona. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie z dnia [...] stycznia 2019 r. skarżący wniósł o powołanie świadka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej: "p.p.s.a", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie zaś art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Z treści ww. przepisów wynika zatem możliwość objęcia sądową kontrolą legalności nie tylko zaskarżonego aktu (w niniejszej sprawie - postanowienia), ale również wszystkich innych aktów lub czynności, które zostały wydane w ramach tego samego stosunku administracyjno-prawnego, ponieważ użyty w obu tych przepisach termin "sprawa" występuje w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Wniosek ten znajduje uzasadnienie w treści art. 135 p.p.s.a., który nakazuje sądowi zastosowanie przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych "we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Granice tej sprawy administracyjnej wyznaczają bowiem zakres sądowej kontroli działalności administracji publicznej, o której stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188, ze zm.), która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny nie był wierzycielem, a więc stosownie do treści wyżej wskazanych przepisów był zobowiązany do uzyskania stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów i tym stanowiskiem był związany. Wierzyciel uznał zgłoszone przez skarżącego zarzuty za nieuzasadnione, w tym co do nieistnienia obowiązku. Zajęte przez wierzyciela stanowisko, jako wiążące, stało się podstawą do wydania przez organ egzekucyjny I instancji postanowienia w przedmiocie niezasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym, a następnie także podstawą wydania postanowienia organu egzekucyjnego II instancji, którym utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji. Wskazać przy tym należy, że o ile stanowisko wierzyciela wiązało organy egzekucyjne obu instancji co do treści ich rozstrzygnięcia, to sąd, rozpoznając skargę na postanowienia tych organów, w ramach swojej kognicji, dokonuje samodzielnej oceny zgłoszonych przez stronę skarżącą zarzutów, a więc kontroluje także, czy wierzyciel w swoim stanowisku zgodnie z prawem uznał, że faktycznie istniało wymagalne zobowiązanie z tytułu nieuiszczonej opłaty abonamentowej za okres od miesiąca stycznia 2010 r. do lipca 2015 r., a tym samym, czy dopuszczalne było prowadzenie egzekucji administracyjnej. Dopiero potem sąd przechodzi do oceny merytorycznej rozstrzygnięć organów egzekucyjnych co do ich zgodności z prawem. W tym miejscu godzi się przypomnieć, że zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a., Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Podstawą orzekania przez Sąd jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami. Kontrolując zaskarżoną decyzję czy postanowienie Sąd nie ogranicza się jedynie do tego aktu, lecz bada, czy okoliczności przedstawione w takiej decyzji znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w nadesłanych aktach sprawy. To na organie ciąży obowiązek przedłożenia wraz ze skargą kompletnych akt, zawierających wszystkie dowody i dokumenty, które stały się podstawą wydanego przez niego aktu i które pozwolą sądowi dokonującemu kontroli na pełną ocenę jego zgodności z prawem rozumianym zarówno jako prawo procesowe jak i materialne (pokreślenie nie Sądu). Na marginesie Sąd wskazuje również, że postanowienie Poczty z dnia [...] czerwca 2018 r. nie zawiera numeracji strony drugiej i czwartej. Wierzyciel, kwestionując twierdzenie skarżącego o wyrejestrowaniu odbiornika, również był obowiązany podać, na podstawie jakich rejestrów (zbiorów informacji) ustalił, że wyrejestrowanie nie nastąpiło. Nie uczynił tego, nie wskazał też jak odnotowuje wyrejestrowanie odbiornika (jaka jest procedura w tym zakresie). Podanie tych informacji umożliwiłoby ocenę, na jakiej podstawie wierzyciel ustalił brak wyrejestrowania odbiornika i czy ustalenie to jest prawidłowe. Jeśli więc zobowiązany kwestionował istnienie obowiązku zapłaty opłaty abonamentowej z uwagi na wyrejestrowanie odbiornika, wierzyciel powinien załączyć do akt sprawy stosowne dowody, na podstawie których ustalono brak wyrejestrowania odbiornika. Również na powyższą okoliczność brak jest jakichkolwiek dowodów. Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty Sąd stwierdza, że istnieją uzasadnione podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tym postanowieniu. Należy również zdecydowanie podkreślić, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponownie stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak przez tak długi okres czasu jakiejkolwiek reakcji wierzyciela na brak uiszczania opłat abonamentowych, brak dowodów w zakresie prawidłowego poinformowania o nadaniu numeru identyfikacyjnego – należy uznać za usprawiedliwione przeświadczenie strony o skutecznym wyrejestrowaniu odbiornika, braku obowiązku uiszczania opłat abonamentowych i braku obowiązku przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika RTV. Z żadnych przepisów nie wynika, że strona jest zobowiązana bezterminowo przechowywać dokument (dowód) wyrejestrowania odbiornika. Na marginesie, wierzyciel nie wskazuje w jaki sposób i przez jaki czas przechowuje dokumenty, informacje dotyczące wyrejestrowania (jak i zarejestrowania) odbiornika. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy wierzyciel zobowiązany będzie ponownie zweryfikować swoje stanowisko w ramach zgłoszonych zarzutów, z uwzględnieniem oceny i wskazań Sądu – stosownie do art. 153 p.p.s.a. - tj. wykazać datę zarejestrowania odbiornika rtv przez skarżącego oraz datę przesłania (lub doręczenia) skarżącego zawiadomienia o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego, a także załączyć dowody, z których wynikałyby ww. daty. Wierzyciel zobowiązany będzie wskazać na jakiej podstawie dokonał ustaleń oraz uwzględnić upływ czasu, brak skutecznego zawiadomienia o nadaniu numeru identyfikacyjnego, brak przez bardzo długi okres czasu domagania się uiszczania opłat abonamentowych. Brak udowodnienia tych okoliczności uzasadniać będzie umorzenie postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącego w trybie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W przypadku zaś wykazania tych okoliczności przez wierzyciela i uzyskania zweryfikowanego stanowiska wierzyciela, stosownie do wskazań Sądu, organ egzekucyjny zobowiązany będzie do ponownego rozpoznania zarzutów skarżącego. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł o uchyleniu wskazanych powyżej postanowień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 134 i 135 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł z urzędu na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 2 pkt 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącego kwotę 100 zł, na którą składa się uiszczony wpis od skargi.