I OSK 1353/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 11 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 27 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 888/19 odrzucające skargę K. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w Białymstoku z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 27 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 888/19, w pkt 1. odrzucił skargę K. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w Białymstoku z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów, w pkt 2. zwrócił skarżącemu uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Sąd I instancji podał, że w związku z tym, iż decyzja z [...] października 2019 r. została wydana przez Rektora Uniwersytetu [...] w Białymstoku, jej adresat K. M. został pouczony o prawie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednocześnie pouczono skarżącego, że jeżeli nie chce skorzystać z tego prawa to może wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Sąd podał, że po doręczeniu decyzji z dnia [...] października 2019 r. skarżący najpierw zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego sprawy (pismo z dnia 15 listopada 2019 r.), następnie zaś wniósł skargę do sądu (pismo z dnia 29 listopada 2019 r.). Sąd wskazał, że przepis art. 52 § 3 p.p.s.a. dopuszcza możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji nieostatecznej w administracyjnym toku instancji, od której stronie przysługuje zwyczajny środek prawny, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przy czym konsekwencje tego wyboru obciążają stronę. Skoro więc skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy, to tym samym – w ocenie Sądu – dokonał wyboru trybu zaskarżenia decyzji o skreśleniu z listy studentów. Skarżący nie mógł zatem jednocześnie złożyć skargi do sądu na decyzję, co do której zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy w administracyjnym toku postępowania. Dopiero decyzja wydana po rozpatrzeniu złożonego przez stronę środka zaskarżenia, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, otwiera stronie drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Sąd wskazał, że z tej drogi skarżący skorzystał. Wskazano, że Rektor Uniwersytetu [...] w Białymstoku decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji [...] października 2019 r. Dalej Sąd podał, że decyzja z dnia [...] listopada 2019 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (sygn. akt II SA/Bk 114/20) i w sytuacji braku przeszkód formalnych stanie się przedmiotem sądowej kontroli. Wobec tego Sąd stwierdził, że skarga na decyzję z dnia [...] października 2019 r. jest niedopuszczalna. Od powyższego postanowienia skargę kasacyjną złożył skarżący, reprezentowany przez adwokata, zaskarżając je w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie skargi, o stwierdzenie naruszenia prawa przez Rektora oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego oraz rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 108 ust 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668), poprzez wadliwe przyjęcie, że student nie robi postępów w nauce, a wniosek strony o ponowne rozpoznanie sprawy i odwołanie od decyzji dziekana do rektora jest skargą, co skutkowało naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. poprzez wadliwe zastosowanie przepisu); b) nieuwzględnienie przy dokonywaniu rozstrzygnięcia pełnego stanu faktycznego, tj. pominięcie faktów, że niezaliczenie 1/3 egzaminu nastąpiło w wyniku wypadków losowych (dysleksja) oraz niepoczynienia adnotacji o powyższej jednostce chorobowej przez Uczelnię, co skutkowało zmuszeniem studenta do przystąpienia do egzaminu wyłącznie w formie ustnej. Jednocześnie przed datą egzaminu udzielono skarżącemu urlopu zdrowotnego z uwagi na dysleksję; c) § 19 pkt 8 Regulaminu Studiów, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy, poprzez stwierdzenie, że student może powtarzać rok studiów więcej niż jeden raz i żaden jednoznaczny zapis nie ogranicza tej możliwości. Zawężająco zatem w ocenie skarżącego zinterpretowano w/w zapis na niekorzyść skarżącego. Praktyka taka jest niedopuszczalna, a wszelkie wątpliwości interpretacyjne powinny być rozstrzygnięte na korzyść studenta. - art. 7,10 § 1, 77 § 1, 2,3,4 35 § 1, 96a § 1 K.p.a., poprzez niezapewnienie studentowi czynnego udziału w postępowaniu – decyzja o odmowie wpisu warunkowego na karcie 113 akt osobowych nigdy nie została doręczona studentowi, ani zakomunikowana w sposób przewidziany prawem; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: a) art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sprawie, pomimo zaistnienia naruszenia prawa to jest art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. – wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, gdyż w sprawie nie złożono skargi na decyzję o skreśleniu z listy studentów, lecz na decyzję rektora o odrzuceniu zażalenia, którą to skargę zarejestrowano jako dwie odrębne sprawy pod sygnaturami II SA/Bk 887/19 oraz II SA/Bk 888/19; Wskazano, że należy zauważyć, że decyzja o skreśleniu z listy studentów została wydana w dniu [...] listopada 2019 r., została zaskarżona w dniu 2 stycznia 2020 r. (data stempla pocztowego) i jest zarejestrowana pod inną sygnaturą - II SA/Bk 114/20. b) art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sprawie, pomimo zaistnienia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 108 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i innych przepisów tej ustawy określających tryb postępowania po wszczęciu postępowania w przedmiocie skreślenia z listy studentów, a tym samym skarga powinna zostać w całości uwzględniona, a postanowienie Sądu oraz poprzedzające to postanowienie decyzja o odrzuceniu zażalenia w całości uchylone; c) 127 § 3 K.p.a., oraz art. 58 § 3 p.p.s.a., poprzez ich błędne zastosowanie w sprawie i przyjęcie, że skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym trybie, podczas gdy decyzja wydana przez władze uczelni nie jest decyzją wydaną w pierwszej instancji przez organy administracji państwowej ani samorządowej (ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze) i skarżący skorzystał z prawa mediacji przewidzianej w art. 96a k.p.a., a nie z dyspozycji art. 127 k.p.a.; d) art. 151 p.p.s.a., polegające na nieuprawnionym stwierdzeniu, że orzekające w sprawie organy nie dopuściły się naruszenia prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji skarga na skreślenie z listy studentów jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu w sytuacji, gdy strona nie złożyła jeszcze tego środka zaskarżenia lecz kontynuowała postępowanie mediacyjne. W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto powyższe zarzuty. Wskazano m. in. że to, iż skarżący skorzystał z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie pozbawia go prawa do sądu. Wskazano, że brak wyczerpania środków zaskarżenia nie kwalifikuje się (na podstawie art. 52 § 3 p.p.s.a.) jako przyczyna niedopuszczalności skargi. Podano, że uczelnie wyższe mają inną strukturę administracyjną, gdyż od decyzji dziekana przysługuje odwołanie do rektora. W ocenie skarżącego kasacyjnie taka struktura i tryb odwołania, który jest odmienny od struktur administracji państwowej, pozbawia art. 127 K.p.a. oraz 52 § 3 p.p.s.a. racji bytu w sprawie ze skargi studenta przeciwko uczelni na decyzję o skreśleniu z listy studentów. To, w ocenie skarżącego, uzasadnia dopuszczalność drogi sądowej nawet jeśli strona skorzystała z przysługującego jej trybu o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor Uniwersytetu [...] w Białymstoku, podzielając argumentację Sądu I instancji, wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Odnosząc się do wniosku strony o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie należy podkreślić, że zgodnie z art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Ponieważ zaskarżone rozstrzygnięcie stanowi tego rodzaju postanowienie, a Sąd nie jest związany w tym zakresie wnioskiem strony, uwzględniając zasadę szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania (art. 7 p.p.s.a.), ponadto z uwagi na występujący w sprawie jedynie problem prawny, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie. Rozpoczynając rozważania nad merytoryczną zasadnością zarzutów skargi kasacyjnej, w pierwszej kolejności należy wskazać, że nie jest zasadny jej argument, iż skarżący nie składał skargi na decyzję o skreśleniu z listy studentów, lecz na decyzję rektora o odrzuceniu zażalenia. W treści skargi jasno bowiem podano: "zaskarżam decyzję z dnia [...] października 2019 r. o skreśleniu z listy studentów". Przedmiot wniesionej skargi nie pozostawia zatem żadnych wątpliwości. Należy wskazać, że zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. strona może wnieść skargę do sądu administracyjnego po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Zasadę tę zmodyfikowano w art. 52 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Przepis ten dopuszcza zatem możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji nieostatecznej w administracyjnym toku instancji, od której stronie przysługuje zwyczajny środek prawny, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ustawodawca pozostawił w tym przypadku stronom wybór środka ochrony prawnej, co nie oznacza jednak, że strona może wnieść zarówno wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i skargę do sądu administracyjnego. Skargę do sądu można bowiem wnieść tylko wtedy, gdy strona nie korzysta ze złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie ma przy tym znaczenia, czy środek przysługujący w toku postępowania administracyjnego został złożony skutecznie, czy też nie, bowiem jedynym warunkiem ustawowym jest nieskorzystanie z prawa złożenia tego wniosku. Przy czym należy podkreślić, że art. 52 § 3 p.p.s.a., dopuszczający jako wyjątek możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego na decyzję wydaną w pierwszej instancji, zgodnie z zasadami wykładni prawa nie może być interpretowany rozszerzająco. Wprowadzając omawiany przepis ustawodawcy chodziło wyłącznie o przyznanie stronie uprawnienia do dokonania wyboru, czy chce wyczerpać drogę administracyjną (przez złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), czy też chce z niej zrezygnować i z pominięciem wniosku od razu wnieść skargę do sądu administracyjnego. Konsekwencje tego wyboru obciążają stronę. Wykluczone jest, aby strona korzystała z prawa do zaskarżenia danego aktu niejako "dwutorowo", tj. z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz na skutek skargi wniesionej na decyzję nieostateczną. Wobec tego, skargę do sądu administracyjnego strona wnosi, gdy nie korzysta ze złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W niniejszej natomiast sprawie, skoro skarżący zwrócił się do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy, to tym samym dokonał wyboru trybu zaskarżenia decyzji o skreśleniu z listy studentów. Skarżący nie mógł zatem jednocześnie złożyć skargi do sądu na decyzję z dnia [...] października 2019r., co do której zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dopiero bowiem decyzja wydana po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, otwiera stronie drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Z tej właśnie drogi skorzystał skarżący. Rektor Uniwersytetu [...] w Białymstoku, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. utrzymał bowiem w mocy decyzję wydaną w I instancji ([...] października 2019r.). Z kolei na decyzję z dnia [...] listopada 2019 r. skarżący złożył skargę do sądu, którą to skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wyrokiem z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 114/20. Wobec powyższego oraz stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy uznać należy, że powołane w skardze kasacyjnej przepisy postępowania nie zostały przez Sąd I instancji naruszone, a skarga została prawidłowo odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i art. 58 § 3 p.p.s.a. Nie są także zasadne zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego w zakresie przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, Regulaminu Studiów, czy też ustalenia dotyczące stanu faktycznego związane z przebiegiem studiów. Kwestie te nie były przedmiotem niniejszego postępowania, nie były zatem także przedmiotem rozważań Sądu wydającego zaskarżone postanowienie, zatem nie miały w sprawie zastosowania. Sposób załatwienia przez organ wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zapadłe w jego wyniku rozstrzygnięcie nie podlegał bowiem badaniu i ocenie w tej sprawie. Z tych względów uznać należy, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zostaje ona oddalona na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a.