III FSK 2330/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Wojciech Stachurski, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 2047/19 w sprawie ze skargi A. J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 2 września 2019 r., nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. J. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sygnatura akt III FSK 2330/21 U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: P.p.s.a.) zarzucono naruszenie art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyniku przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej nie uwzględnił skargi i ją bezpodstawnie oddalił, w sytuacji, w której organ administracji wydając zaskarżone postanowienie z dnia 2.09.2019 r.: - z naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14.06.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: K.p.a.) i w związku z art. 18 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obecnie: Dz. U. z 2020 r., poz. 1427, dalej: u.p.e.a.) nie dokonał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie zbadał w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą oraz nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, co tym samym doprowadziło do niesłusznego utrzymania w mocy postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 24.05.2019 r., którym odmówiono skarżącemu umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w łącznej kwocie 551,90 zł; - z naruszeniem art. 64e § 1 oraz art. 64e § 2 pkt 1 i pkt 2 u.p.e.a. nie umorzył w całości kosztów egzekucyjnych w wysokości 551,90 zł, o które to umorzenie wnioskował skarżący, podczas gdy w przedmiotowej sprawie występowała przesłanka uzasadniająca umorzenie kosztów egzekucyjnych w postaci wykazania przez skarżącego, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, a także za umorzeniem przemawiał występujący w niniejszej sprawie ważny interes społeczny. Złożono wniosek: - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, - o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu, - o dopuszczenie i przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 w związku z art. 193 P.p.s.a. dowodu z dokumentów w postaci: wydruku PIT za 2019 r., informacji ze spółdzielni mieszkaniowej oraz faktur za gaz i energię elektryczną – na okoliczność stanu finansowego skarżącego i braku możliwości poniesienia przez niego kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla jego sytuacji majątkowej, przy czym wnioskowane dokumenty stanowią dowód uzupełniający, mający na celu prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i jego oceny. Ponadto na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. zrzeczono się rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, a także zrzekł się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Po pierwsze, błędny i procesowo nieskuteczny jest wniosek o przeprowadzenie przez sąd kasacyjny dowodu z dokumentów w celu "prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy". Należy bowiem przypomnieć, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowaną zasadniczo pod względem zgodności z prawem. Są więc sądami prawa, a nie faktu, co sprawia, że orzekają na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.) i nie prowadzą postępowania dowodowego oraz nie ustalają stanu faktycznego, a jedynie kontrolują proceduralną prawidłowość ustalenia przez organy administracji publicznej faktycznej podstawy podejmowanych przez nie rozstrzygnięć. Dlatego też chybione jest oczekiwanie, że sąd administracyjny, a już zwłaszcza sąd administracyjny drugiej instancji, będzie czynił ustalenia faktyczne i od rezultatu tych czynności uzależniał podejmowane rozstrzygnięcie sądowoadministracyjne. Przewidziana w art. 106 § 3 P.p.s.a. możliwość przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodu z dokumentów ograniczona jest do sytuacji, gdy służy to wyjaśnieniu istotnych wątpliwości w sprawie - na przykład co do przedmiotu zaskarżonego rozstrzygnięcia, powagi rzeczy osądzonej, czy zakresu związania innym orzeczeniem - ale nie może służyć do podważania ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Beck 2021, teza 2 do art. 106, s. 639-640 i przytoczone tam orzecznictwo sądowoadministracyjne). Skoro zatem intencją zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku dowodowego jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, jest on procesowo bezskuteczny, gdyż tego rodzaju inicjatywa dowodowa powinna mieć miejsce na etapie postępowania administracyjnego, a więc przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. Po drugie, Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomo jest z urzędu, że przedmiotem osądu była już wcześniej kwestia umorzenia należności skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Otóż wyrokiem z dnia 29.11.2018 r. (I GSK 2229/18) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22.11.2017 r. (I SA/Gd 1351/17), którym oddalono skargę skarżącego na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12.07.2017 r., odmawiającą umorzenia należności z tytułu tych składek. W przytoczonym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ze względu na to, iż skarżący jest zdrowy, w wieku aktywności zawodowej, zatrudniony w dwóch miejscach i osiąga dochód, może zaspokoić swoje niezbędne potrzeby życiowe, a pokrycie zaległych należności nie wywoła zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny. Stanowisko zajęte w przytoczonym wyroku bierze pod uwagę także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając obecnie skargę kasacyjną odnoszącą się do umorzenia kosztów egzekucyjnych, jakkolwiek przesłanki umorzenia należności w obu tych sprawach nie są tożsame. Po trzecie, nie można pominąć, że również obecnie skarżący jest udziałowcem dwóch spółek kapitałowych i członkiem zarządu trzeciej, co samo w sobie podważa tezę o niemożności zapłacenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 551,90 zł bez znacznego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej. Nie jest też skuteczne powoływanie się na uzyskanie dochodów w 2018 r. w granicach 14.000 zł rocznie, skoro płaca minimalna w tym czasie wynosiła rocznie 25.200 zł brutto (2.100 zł miesięcznie) i około 18.360 zł netto (1.530 zł miesięcznie), a skarżący nie przedstawił argumentów wskazujących na brak możliwości uzyskania dochodów nawet na tak podstawowym poziomie. Na trudną sytuację finansową skarżącego nie wskazują też skutki podziału majątku wspólnego, ponieważ jakkolwiek nie posiada on już samochodu [...], to najwyraźniej nadal użytkuje samochód [...], niewątpliwie reprezentujący określoną wartość majątkową. Skarżący nie wyjaśnia zresztą przyczyn wykazywania bardzo niskich dochodów przy jednoczesnym powoływaniu się na obciążenia alimentacyjne na relatywnie wysokim poziomie 881 zł miesięcznie. Niezasadnie więc skarżący wywodzi w skardze kasacyjnej, że wydane w jego sprawie rozstrzygnięcia organów administracji publicznej naruszają art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. ze względu na niedokładne wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. Czym innym są bowiem braki w materiale dowodowym, a czym innym wyprowadzenie na ich podstawie wniosków niekorzystnych dla skarżącego, takich, których nie chce on zaakceptować. Tymczasem, wbrew obiekcjom skarżącego, zgromadzony materiał dowodowy daje wystarczająco dokładny obraz jego sytuacji majątkowej i osobistej oraz pozwala na wyciągnięcie uargumentowanych wniosków co do tego, że uiszczenie kosztów egzekucyjnych w wysokości 551,90 zł nie może spowodować znacznego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej; to z kolei umożliwia ocenę zasadności odmowy umorzenia tych kosztów. Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 64e § 1 oraz art. 64e § 2 pkt 1 i pkt 2 u.p.e.a., ponieważ – znowu wbrew ocenie skarżącego – nie wystąpiła żadna z wymienionych w tych przepisach przesłanek warunkujących umorzenie kosztów egzekucyjnych. O braku przesłanki znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej, o której stanowi art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., była już mowa, a jeśli chodzi o wymienioną w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. przesłankę przemawiającego za umorzeniem ważnego interesu publicznego, nie sposób zanegować stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że koszty egzekucyjne, których umorzenia skarżący się domaga, powstały w wyniku realizacji obowiązku prowadzenia egzekucji przez organy administracji publicznej w następstwie nieuregulowania przez skarżącego należnych składek. A zatem pokrycie także przez skarżącego tych dodatkowych kosztów, powstałych w następstwie podjęcia egzekucji, a nie sfinansowanie ich ze środków publicznych, leży więc w interesie publicznym, a nie jest z nim sprzeczne. Nie uwzględniając skargi i oddalając ją Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył zatem art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a., gdyż brak było przesłanek przemawiających za jej uwzględnieniem. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od skarżącego na rzecz organu administracji publicznej kwotę 360 zł tytułem opłaty za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną przez radcę prawnego, który nie prowadził sprawy w pierwszej instancji. Wniosek pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Wobec zrzeczenia się rozprawy przez skarżącego i niezażądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę przeciwną, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.