I FZ 71/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. z siedzibą w D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Łd 643/19 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu podatkowego pierwszej instancji w sprawie ze skargi A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. z siedzibą w D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 4 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego paliw silnikowych za wrzesień 2016 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika [...] z 22 listopada 2018 r., nr [...]. 1. Postanowieniem z 14 lutego 2020 r., sygn. I SA/Łd 643/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - na wniosek A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. z siedzibą w D. (dalej: "Spółka", "strona" lub "skarżąca) - odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej "organ" lub "organ odwoławczy") z 4 lipca 2019 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego paliw silnikowych za wrzesień 2016 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że na poczet zabezpieczenia zobowiązań Spółki, na rachunku depozytowym organu pierwszej instancji zostało zgromadzone 900 tys. złotych. Skoro więc zaskarżona decyzja jest jedyną, która została wydana wobec Spółki, to zdaniem Sądu meriti strona ma zabezpieczone środki na zaspokojenie zobowiązania podatkowego wynikającego z przedmiotowej decyzji. Ponieważ działalność Spółki została już mocno ograniczona, a wręcz faktycznie wstrzymana, to wykonanie przedmiotowej decyzji nie może już zatem wpłynąć na prowadzoną działalność. 2. Pismem z 25 lutego 2020 r. pełnomocnik wniósł zażalenie na przedmiotowe postanowienie, zaskarżając je w całości i zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez przyjęcie, że Spółka nie uzasadniła należycie złożonego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji; 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia nie odnoszącego się do stanu faktycznego sprawy, nie rozstrzygnięcie istoty sprawy, a nadto sporządzenie uzasadnienia, które nie spełnia przesłanek, o których mowa w powołanym przepisie. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik Spółki ponowił argumentację przedstawioną we wniosku o przyznanie ochrony tymczasowej wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie, domagając się przy tym zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Zażalenie ma uzasadnione podstawy i dlatego zasługiwało na uwzględnienie. 3.2. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że z ugruntowanej już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, spoczywa na wnoszącym o zastosowanie ochrony tymczasowej (zob. postanowienia NSA: z 29 stycznia 2020 r.,I FZ 259/19; z 3 października 2019 r., I FZ 190/19; z 3 października 2011 r., I FSK 1427/11; z 29 maja 2009 r., I FZ 148/09 - wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia. nsa.gov.pl). 3.3. Ponadto przypomnienia wymaga, że w postępowaniu o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu stosownie do dyspozycji art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez odpowiednie odesłanie z art. 166 w zw. z art. 61 § 3-5 p.p.s.a. - sąd wydaje postanowienie na podstawie akt sprawy, oznacza to, że w tym postępowaniu należy mieć na uwadze także dowody przedstawione przez stronę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, treść wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również nie tracić z pola widzenia rozstrzygnięcia w przedmiocie, pod warunkiem, że uzasadnienie wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej odnosi się do ww. kwestii, a zarazem nie zmierza do nałożenia na Sąd samodzielnego obowiązku poszukiwania uzasadnienia dla wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Jakkolwiek bowiem przesłanki o udzielenie prawa pomocy i wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu są rozłączne, to zawarte w pierwszym z wniosków informacje obrazują sytuację strony, która winna być wzięta pod uwagę także w postępowaniu o udzielenie ochrony tymczasowej (por. postanowienia NSA: z 29 stycznia 2020 r. I FZ 241/19; z 3 października 2019 r., I FZ 190/19; z 13 grudnia 2018 r., II FZ 680/18; z 26 sierpnia 2014 r., II FSK 998/14; z 13 listopada 2014 r., II FZ 1504/14; z 29 maja 2009 r., I FZ 148/09). 3.4. Na tle wykładni powołanych przepisów stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji narusza zarówno art. 61 § 3 p.p.s.a., jak również art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób wskazany przez skarżącego. Jest to jednak o tyle zaskakujące, że zaskarżone postanowienie - w części, w której obejmowało zwięzłe przedstawienie stanu sprawy w rozumieniu 141 § 4 p.p.s.a. - w sposób wnikliwy, a przede wszystkim mający oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym akcentowało, że: 1) obecna sytuacja Spółki jest rezultatem toczących się wobec strony postępowań wymiarowych - z których pierwsze zakończyło się wydaniem zaskarżonej decyzji - połączonych ze wstrzymaniem przez organy podatkowe zwrotu podatku VAT w kwocie przekraczającej 3 mln. zł; 2) Spółka nie jest nastawiona na krótkotrwały zysk, nie wyzbywa się aktywów, posiada ten sam majątek, a jej obecna sytuacja nie jest rezultatem nieprzemyślanych działań, gdyż skarżąca funkcjonuje na rynku od 30 lat w formule spółki rodzinnej; 3) Spółka zawarła i spłaca układ ratalny dotyczący decyzji podatkowej w kwocie przekraczającej 2.900.000 zł; 4) zysk strony za rok 2018 w stosunku do roku 2017 był niemal dziesięciokrotnie niższy; 5) wartość zobowiązań i rezerw na zobowiązania z kwoty 6,2 mln. zł wzrosła niemal do kwoty 13,4 mln. zł.; 6) Spółka w roku 2018 uzyskała przychód w kwocie niemal 45 mln. zł realizując zysk w granicach 660.000 zł.; wreszcie 7) Spółka znacznie ograniczając obroty przekazała na poczet zabezpieczenia na rachunek depozytowy organu podatkowego prawie 900.000 zł. Nie jest więc jasnym dlaczego Sąd pierwszej instancji wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia, całkowicie te okoliczności pominął, odnosząc się jedynie do ostatniej z ww. kwestii (7). 3.5. Tymczasem w uzasadnieniu wniosku skarżąca jasno wyartykułowała, że jej działalność polega na obrocie paliwami i prowadzeniu stacji paliw, zaś nieuregulowanie zobowiązań spowoduje wstrzymanie dostaw, wstrzymanie rozliczeń z kontrahentami oraz pozbawi stronę środków na bieżący obrót paliwem, a to doprowadzi do wstrzymania działalności gospodarczej i ryzyka upadłości. Te kwestie oraz tę część uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Sąd pierwszej instancji pominął. Z dokumentacji przedstawionej przez Spółkę, którą analizował Sąd pierwszej instancji wynika natomiast, że zysk strony w roku 2018 w stosunku do przychodów wynosił 1,46%, co nominalnie przekłada się na kwotę około 660.000 zł. Zaskarżona decyzja wraz z odsetkami obejmuje natomiast kwotę 834.988 zł., co po pierwsze powoduje, że wymieniona kwota przekracza zysk Spółki osiągnięty w roku 2018; po drugie, że zwrot ww. kwoty (nawet z odsetkami) nie będzie mógł odwrócić powstałych po stronie Spółki skutków, gdyż realizacja zysku w kwocie 660.000 zł. jest związana się z osiąganiem przychodów na poziomie 45 mln. zł., co wymagało 30 lat prowadzenia działalności gospodarczej; po trzecie wskazany wyżej współczynnik zysku do przychodów nie stwarza możliwości do poczynienia znacznych rezerw finansowych w stosunku do skali działalności operacyjnej Spółki. Pomimo tej ostatniej kwestii Spółka była jednak w stanie złożyć depozyt w kwocie bliskiej 900.000 zł., a co najistotniejsze - jak utrzymuje - była by w stanie w normalnych okolicznościach pokryć także kwotę zobowiązania podatkowego wynikającego z zaskarżonej decyzji, gdyby nie fakt, że jednocześnie rzeczone postępowanie wymiarowe zbiegło się z postępowaniami o zwrot VAT w kwocie przekraczającej 3.000.000 zł. Postępowania te zostały na dodatek wielokrotnie przedłużone, co odwlekło w czasie zwrot podatku VAT. W tych okolicznościach zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trudno oczekiwać aby Spółka gromadziła środki finansowe na pokrycie wszystkich potencjalnych rozliczeń z organami podatkowymi, zwłaszcza, że działalność Spółki ograniczona do minimum - w zasadzie sprowadza się wyłącznie do bieżącego rozliczania swoich zobowiązań. 3.6. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że podane przez stronę okoliczności mogły stanowić podstawę do uzyskania ochrony tymczasowej. Dla jej udzielenia wystarczy bowiem uprawdopodobnienie zaistnienia nieostrego kryterium w postaci "znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków". W doktrynie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest niższym stopniem pewności i mamy z nim do czynienia wówczas, gdy istnieją podstawy do przyjęcia pewnego stanowiska, mimo nieusuniętych wątpliwości, a więc wówczas gdy Sąd nabierze określonego przekonania (zob. postanowienie NSA z 6 kwietnia 2020 r., II FZ 175/20 i powołane tam orzecznictwo). Pod pojęciem wyrządzenia znacznej szkody należy natomiast rozumieć taką szkodę - majątkową lub niemajątkową - której nie będzie można wynagrodzić przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub nie będzie można jej wyegzekwować ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Jeśli zaś chodzi o kryterium, jakie należy przyjąć dla oceny zaistnienia trudnych do odwrócenia skutków, to przyjmuje się, że są to takie skutki prawne lub faktyczne, które raz zaistniałe, spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (zob. postanowienie NSA z 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04, wielokrotnie powołane w późniejszym orzecznictwie tut. Sądu). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, że w realiach niniejszej sprawy Spółka uprawdopodobniła, że na skutek zbiegu okoliczności wymienionych w punkcie 3.3. niniejszego orzeczenia może dojść do upadłości strony. Upadłość Spółki bezspornie wypełnia natomiast obie analizowane wyżej przesłanki, których źródłem jest art. 61 § 3 p.p.s.a. Sytuacja ta uzasadniała zatem wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. 3.7. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on zostać uwzględniony, gdyż art. 203 i art. 204 p.p.s.a. regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego nie znajdują zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. 3.8. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. i art. 61 § 3 i 5 oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ----------------------- 5