I OSK 4185/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 lipca 2018 r. sygn. akt III SA/Gd 371/18 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 12 lipca 2018 r. oddalił skargę M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z [...] 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty T. z [...] 2011 r. o rejestracji samochodu osobowego marki [...]. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku M. K., reprezentowana przez adwokata, podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, a to art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku z naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 158 § 2 k.p.a. przyjęło, iż uprzednie usunięcie z obrotu prawnego decyzji dezaktualizuje interes prawny strony w żądaniu stwierdzenia nieważności tej decyzji i jest inną uzasadnioną przyczyną w rozumieniu "art. 61a ust. 1" k.p.a., która stanowi przeszkodę we wszczęciu postępowania nieważnościowego. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie w całości postanowienia objętego skargą wraz z postanowieniem je poprzedzającym. Ponadto wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Wraz z tymi wnioskami oświadczono o zrzeczeniu się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skoro zaś w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Przywołany w podstawach złożonej skargi kasacyjnej art. 61a k.p.a., w dacie rozstrzygania przez organ, w § 1 stanowił, że gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie to służy zażalenie (§ 2). W orzecznictwie wyrażono pogląd, zgodnie z którym przepis art. 61a § 1 k.p.a. ustanawia dwie autonomiczne podstawy wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, z których pierwsza obejmuje wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a druga – zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ta ostatnia podstawa nie została skonkretyzowana, jednakże przyjąć należy, że są to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W orzecznictwie zaliczono do nich w szczególności przypadki, w których żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której jest już prowadzone postępowanie, wydano w sprawie rozstrzygnięcie albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania (tak NSA w wyrokach: z 7.02.2014 r., I OSK 2159/12, LEX nr 497293; z 28.10.2015 r., II OSK 2465/15, LEX nr 1987140; zob. B. Adamiak, Refleksje..., s. 9 i n.; W. Chróścielewski, Zmiany..., s. 9–25). W rozpoznawanej sprawie istotną okolicznością jest to, że żądanie wszczęcia dotyczyło postępowania w sprawie nieważności decyzji, a więc postępowania zmierzającego do wykrycia wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W doktrynie wskazuje się, że akt objęty tym postępowaniem powinien być aktem indywidualnym istniejącym w obrocie prawnym. (por. A. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa, 2019, s. 907) Wynika to z faktu, że tryb stwierdzenia nieważności służy eliminowaniu z obrotu prawnego decyzji dotkniętych kwalifikowanymi naruszeniami prawa. Zastosowanie tego trybu do usunięcia decyzji, która przestała istnieć na skutek np. uchylenia w innym trybie nadzwyczajnym, jest sprzeczne z powyższym celem. W warunkach rozpoznawanej sprawy objęta żądaniem stwierdzenia nieważności ostateczna decyzja Starosty T. z [...] 2011 r. o rejestracji pojazdu została ostateczną decyzją tego organu z [...] 2015 r., wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., uchylona. Oznacza to, że skierowane wobec nieistniejącej w obrocie prawnym decyzji żądanie stwierdzenia nieważności należało uznać za bezprzedmiotowe. W takich okolicznościach należy uznać trafność konkluzji Sądu I instancji co do istnienia przeszkód do podjęcia czynności w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] 2011 r. z uwagi na występujące "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. Charakter owych przeszkód we wszczęciu postępowania w tej sprawie jest na tyle oczywisty, że nie wymaga prowadzenia postępowania dowodowego i wprost uzasadnia wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o powyższy przepis. Powyższe czyni nieuzasadnionymi podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty. Prawidłowo zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. K. uznając, że zaskarżone postanowienie pozostaje w zgodzie z przepisami obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.