II SA/Wa 840/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, , Magdalena Morawiec, Protokolant referent stażysta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2019 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] odmówił J. K. przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Organ nadmienił, że wszystkie przesłanki wymienione w treści art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303), muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ podkreślił, że zgodnie z ustawą o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Proces wychowawczy obejmuje pieczę nad dzieckiem, pieczę nad majątkiem dziecka oraz prawo do jego wychowania z poszanowaniem jego godności i praw. Zasadą jest, że proces wychowawczy powstaje z chwilą urodzenia dziecka i zazwyczaj ustaje z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Długotrwałość wychowania należy rozumieć jako proces, który łączy się z systematycznością sprawowania ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka. Prezes ZUS podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż strona urodziła czworo dzieci. Syn A. urodzony [...] maja 1974 r. zmarł [...] grudnia 1981 r. Wobec powyższego, w ocenie organu, nie można uznać, że strona wychowywała czworo dzieci. Wraz ze śmiercią syna A. nastąpiło długotrwałe zaprzestanie jego wychowywania, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki, rozumianym jako okres liczony od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności. W przedstawionym w sprawie stanie faktycznym i prawnym organ nie znalazł podstaw do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. J. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr [...]. W treści skargi nadmieniła, że brak jest podstaw do tego, aby przyczyną odmowy przyznania uzupełniającego świadczenia rodzinnego była tragiczna śmierć jej syna A. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyjął, że skarżąca J. K. nie spełnia przesłanki przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o której mowa w przepisie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Organ powołał się na przepis art. 2 pkt 9 ustawy, zawierający definicję "wychowania" dziecka i argumentował, że jest to proces długotrwały, trwający do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. W konkluzji stwierdził, że nie można uznać, iż wnioskodawczyni wychowała czworo dzieci, gdyż śmierć syna A. urodzonego [...] maja 1974 r. nastąpiła w dniu [...] grudnia 1981 r. Oznacza to, że nie można, zdaniem organu, uznać, że skarżąca wychowywała czworo dzieci, bowiem "ze śmiercią syna A. nastąpiło długotrwałe zaprzestanie jego wychowywania (...)". Sąd nie podziela tego zapatrywania organu, ponieważ nie znajduje ono uzasadnienia w przepisach prawa będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym stanowi, że świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci (forma dokonana czasownika). W art. 2 pkt 9 tej ustawy zdefiniowano pojęcie wychowania, przyjmując, że wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. W art. 2 pkt 9 i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy użyto czasownika w formie dokonanej (wychować), definiując jednakże to pojęcie przez wskazanie działania wychowawczego - sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi. Należy przyjąć, że tej formy dokonanej użyto celowo, jako że w innym miejscu, w art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawodawca posłużył się pojęciem "wychowywania". Niemożność określenia rezultatu wychowywania, pozwalającego stwierdzić, że proces wychowywania dopełnił się – matka dziecko wychowała, wymaga poszukiwania innego kryterium decydującego o spełnieniu tej ustawowej przesłanki. Można je wyprowadzić z definicji wychowania zawartej w art. 2 pkt 9 ustawy, w której wychowanie wiąże się wykonywaniem ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługującym względem dzieci. Zdaniem Sądu to sformułowanie daje podstawę do wniosku, że w rozumieniu ustawy wychowanie zostało zrealizowane (matka wychowała dziecko), jeżeli wychowywała je stale, bezpośrednio i ciągle tak długo, jak prawo jej na to zezwalało i zarazem do tego zobowiązywało. Kwestie te reguluje ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis art. 92 k.r.i.o. stanowi, że dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską aż do pełnoletności. Pełnoletność wyznacza maksymalną czasową granicę władzy rodzicielskiej. W wyjątkowych przypadkach, z przyczyn zależnych albo niezależnych od rodziców ta władza może ustać przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności (np. wskutek pozbawienia władzy rodzicielskiej przez sąd, przysposobienia dziecka przez inną osobę albo śmierci małoletniego). Ustanie władzy rodzicielskiej, powoduje, bez względu na wiek dziecka zakończenie jego wychowywania przez rodziców. W ten sposób wychowanie staje się faktem dokonanym. Kodeks rodzinny i opiekuńczy traktuje sprawowanie władzy rodzicielskiej również w kategoriach obowiązków rodziców (art. 95 § 1 i art. 96 § 1). Z tych względów ustawodawca przewiduje pozbawienie prawa do świadczenia osobę, która nie wykonywała obowiązków w zakresie wychowania dziecka do czasu uzyskania przez niego pełnoletności, z powodów przez nią niejako "zawinionych" (np. według art. 3 ust. 5 pkt 1 ustawy w razie sądowego pozbawienia władzy rodzicielskiej lub ograniczenia tej władzy przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej). Można zauważyć, że tego rodzaju wyłączenia prawa do świadczenia potwierdzają tezę, że przesłanka wychowania dziecka, określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy może być spełniona również wówczas, gdy wychowywanie ustało wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności. Byłyby one bowiem zbędne przy założeniu, że o wychowaniu w rozumieniu ustawy można mówić jedynie wówczas, gdy trwało ono do chwili, gdy dziecko stało się pełnoletnie. Z ustawowej definicji wychowania (art. 2 pkt 9 ustawy) wynika, że określone tam działania składające się na wychowanie odnoszą się do dziecka w każdym wieku, również do dziecka małego. Nie ma zatem żadnych przeszkód, aby przyjąć, że matka wychowała dziecko nawet wtedy, gdy wychowywanie zostało przerwane (zakończyło się) wskutek śmierci dziecka w wieku 7 lat i 6 miesięcy. Wobec braku wyraźnej, normatywnie ustalonej czasowej miary wychowywania dziecka pozwalającej ustalić, że dziecko zostało wychowane, nie jest, zdaniem Sądu, uprawione zaprezentowane przez organ stanowisko, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane jedynie matce, która wychowywała dzieci przez okres "długotrwały". Organ "uzupełnił" w ten sposób ustawową definicję wychowania, dodając, że wychowanie jest procesem długotrwałym. Tymczasem w art. 2 pkt 9 ustawy jest jedynie mowa o stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu obowiązków w zakresie wychowania. Sąd zauważa, że w uzasadnianiu do projektu ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (s.3) podniesiono m. in., że "trudno określić ramy czasowe wychowania (...). Stąd też każdy wniosek o świadczenie będzie szczegółowo rozpatrywany indywidualnie". Można dodać, że śmierć dziecka przed ukończeniem 18 roku życia nie może być potraktowana pod względem skutków jako "długotrwałe zaprzestanie wykonywania władzy rodzicielskiej" (art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy). O takim "zaprzestaniu" można mówić wówczas, gdy matka posiada władzę rodzicielską, jednakże dziecka nie wychowuje (a więc w istocie nie wykonuje władzy rodzicielskiej), a nie wtedy, gdy zaprzestaje wychowywania (sprawowania władzy rodzicielskiej) wskutek śmierci dziecka. Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym przesłanka wychowania dziecka została w niniejszej sprawie spełniona, bowiem skarżąca sprawowała osobistą opiekę nad czwórką dzieci w sposób wskazany w art. 2 pkt 9 tej ustawy przez okres przysługującej jej nad nimi władzy rodzicielskiej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie orzekając w tej sprawie, zastosuje się do powyższych wskazań Sądu. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.