I OSK 1185/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (spr.) del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 października 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 720/20 w sprawie ze skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2020 r., [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz Z.W. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 1 października 2020 r. oddalił skargę Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] kwietnia 2020 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu [...] grudnia 2019 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Decyzją z [...] lutego 2020 r. Wójt Gminy W. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że niepełnosprawność podopiecznego skarżącej powstała po ukończeniu przez niego 18 roku życia. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z [...] kwietnia 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ nie podzielił stanowiska Wójta co do braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu momentu powstania niepełnosprawności podopiecznego, wskazując, że ograniczenie to zostało uznane za niekonstytucyjne. W ocenie organu odwoławczego możliwość przyznania skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego wyłączona jest z uwagi na fakt zarejestrowania jej jako bezrobotnej i pobierania przez nią zasiłku dla bezrobotnych. Organ podkreślił, że wspólną cechą osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak jakichkolwiek dochodów. Wywiódł, że konieczność sprawowania opieki musi wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, co w rozpatrywanym przypadku nie miało miejsca. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca wywiodła do Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku skargę, w której domagała się uchylenia decyzji obu organów. Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił złożoną skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał m.in., że osoba zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna jest osobą poszukującą zatrudnienia, a zatem gotową do jego podjęcia. Dopiero po wyrejestrowaniu się osoba ta pozbawiona jest możliwości otrzymania propozycji pracy, w związku z czym zrealizuje przesłankę niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd odnotował, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zaznaczył, że wspólną cechą osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest nieuzyskiwanie dochodów z innych tytułów. W ocenie Sądu podstawy prawnej uzasadniającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie bezrobotnej nie można wyprowadzić z regulacji dających organom zatrudnienia kompetencję do pozbawienia statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych w przypadku pobierania określonych świadczeń, w tym świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy w przedmiocie pozbawienia statusu bezrobotnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego stosowane są w różnych stanach faktycznych, a wzajemna kompensata zasiłku dla bezrobotnych i świadczenia pielęgnacyjnego jest niemożliwa. Zdaniem Sądu brak jest także podstaw do podjęcia przez organ właściwy w sprawach świadczeń rodzinnych działań umożliwiających wybór świadczenia korzystniejszego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości wnosząc o jego uchylenie i uwzględnienie skargi bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: 1) art. 17 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.), dalej: uśr, przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zarejestrowanie skarżącej w urzędzie pracy i pobieranie z tego tytułu zasiłku dla bezrobotnych, tj. przez przyjęcie, że na gruncie powołanego przepisu pobieranie przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych i rejestracja jako osoby bezrobotnej stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i b uśr przez jego niewłaściwe zastosowanie i tym samym przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku, podczas gdy przepisy te zawierają zamknięty katalog osób, którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, a do którego skarżąca nie należy, gdyż w tym katalogu nie znajdują się osoby zarejestrowane jako osoby bezrobotne, pobierające zasiłek dla bezrobotnych. Uzasadniając powyższe zarzuty, skarżąca podniosła, że zarejestrowanie jej w urzędzie pracy jako osoby poszukującej pracy, z czym wiąże się gotowość do podjęcia zaoferowanego przez urząd zatrudnienia, jest irrelewantna prawnie do uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Za uzasadniony należało uznać, zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a i b uśr. Przepisy te zawierają bowiem wykaz świadczeń, których pobieranie przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza jego przyznanie. Rację ma autor skargi kasacyjnej, wskazując, że wśród tych świadczeń nie znalazł się zasiłek dla bezrobotnego, w związku z czym pobieranie przez wnioskodawcę tego zasiłku nie powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. Odnotować przy tym należy, że w przypadku uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę pobierającą zasiłek dla bezrobotnych nie dojdzie do kumulacji pobieranych świadczeń. Osoba ubiegająca się o przyznanie statusu bezrobotnego nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j) ustawy o promocji zatrudnienia. Jednocześnie w myśl art. 33 ust. 4 pkt 1 tej ustawy starosta pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, a więc m.in. pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Oznacza to, że uzyskanie przez wnioskodawcę będącego osobą bezrobotną z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie, świadczenia pielęgnacyjnego powoduje utratę statusu osoby bezrobotnej na skutek niespełnienia przesłanek zawartych w definicji osoby bezrobotnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1758/07), a zatem także utratę prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Wynika z powyższego, że nie status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych ma wpływa na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a uzyskanie prawa do tego świadczenia ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej. Zauważyć przy tym należy, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyraził pogląd, że wskazane powyżej przepisy ustawy o promocji zatrudnienia nie dają podstaw do przyjęcia, że możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie bezrobotnej, ale w uzasadnieniu tym próżno szukać wywodu, który doprowadził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku do takich wniosków. Już samo to wskazywałoby na konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku z powodu naruszenia art. 141 § 4 ppsa na skutek braku dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej przyjętego rozstrzygnięcia, jednakowoż autor skargi kasacyjnej nie sformułował takiego zarzutu w złożonej skardze kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa uchylił zaskarżony wyrok, a uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę i uchylił zaskarżone decyzje. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1.