III OZ 49/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 252/20 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 5 października 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 252/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. P. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [..] z dnia [..] sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że skarżąca zarządzeniem z dnia 11 lutego 2020 r. wezwana została do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 24 lutego 2020 r. Skarżąca po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 (dwieście) złotych, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 17 czerwca 2020 r. sygn. akt II SPP/Wa 100/20 odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Odpis postanowienia z dnia 17 czerwca 2020 r. został doręczony skarżącej w dniu 25 czerwca 2020 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 lipca 2020 r. sygn. akt II SPP/Wa 100/20, utrzymał w mocy zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 czerwca 2020 r. Wobec powyższego skarżąca pismem z dnia 24 sierpnia 2020 r. została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 11 lutego 2020 r. Wezwanie z dnia 24 sierpnia 2020 r. zostało doręczone skarżącej w dniu 8 września 2020 r. Termin do uiszczenia wpisu sądowego upłynął w dniu 15 września 2020 r. W Rejestrze Opłat Sądowych nie zidentyfikowano wpłaty do niniejszej sprawy. Skarżąca w dniu 26 sierpnia 2020 r. złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd stwierdził, że wezwanie do uiszczenia wpisu zostało doręczone skarżącej w dniu 8 września 2020 r. Skarżąca obowiązana była zatem uiścić wpis w wyznaczonym siedmiodniowym terminie, tj. do 15 września 2020 r. Skarżąca w wyznaczonym przez Sąd terminie wpisu nie uiściła. Skarga nie została zatem opłacona i jako taka jest niedopuszczalna. Złożony przez skarżącą w piśmie z dnia 26 sierpnia 2020 r. ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy. Zażalenie na to postanowienie wniosła skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek skargi, od której nie zostanie uiszczona opłata. W takim przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego skargę, aby pod rygorem jej odrzucenia uiścił wpis w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W przypadku niedokonania tej czynności, sąd odrzuca skargę. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła do Sądu Wojewódzkiego skargę od której nie uiściła wpisu. Z tego względu została wezwana przez Przewodniczącego Wydziału II do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 lipca 2020 r., sygn. akt II SPP/Wa 100/20 utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego tego Sądu z dnia 17 czerwca 2020 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy. W związku z tym skarżąca pismem z dnia 24 sierpnia 2020 r. została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 11 lutego 2020 r. Wezwanie z dnia 24 sierpnia 2020 r. zostało doręczone skarżącej w dniu 8 września 2020 r. Termin do uiszczenia wpisu sądowego upłynął w dniu 15 września 2020 r. Skarżąca w dniu 26 sierpnia 2020 r. złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze względu na nieuiszczenie wpisu od skargi Sąd I instancji odrzucił skargę, uznając, że złożony w dniu 26 sierpnia 2020 r. przez skarżącą kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie miał wpływu na wynik niniejszej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji. Na gruncie powstałego stanu faktycznego należy odróżnić dwa zagadnienia: 1) aktualność obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w terminie wskazanym w wezwaniu do uiszczenia wpisu, pomimo zgłoszenia przez stronę skarżącą ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, 2) dopuszczalność odrzucenia skargi z powodu nieuiszczenia wpisu w tym terminie w przypadku zgłoszenia kolejnego wniosku o udzielenie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowadministracyjnym wskazuje się, że złożenie przez stronę skarżącą ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma wpływu na obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w terminie zakreślonym w wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu, gdyż wniosek o przyznanie prawa pomocy wywołuje bowiem skutki prawne dopiero z chwilą jego wniesienia, a więc nie obejmuje zwolnienia od kosztów sądowych, które strona miała już obowiązek uiścić przed jego złożeniem (por. post. NSA z 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II FZ 846/16). W orzecznictwie zwraca się także uwagę, iż ponowny wniosek może być spowodowany zmianą sytuacji finansowej skarżącego w stosunku do sytuacji rozpoznawanej na podstawie wcześniejszego wniosku (postanowienia NSA z 28.06.2005 r., II OZ 542.05). Złożenie kolejnego wniosku nie obliguje sądu do ponownej oceny sytuacji materialnej strony skarżącej w pełnym zakresie, gdyż ta została już prawomocnie oceniona. W takim przypadku sąd ma jednak obowiązek zbadać, czy zostały powołane nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę jego dotychczasowego stanowiska w sprawie prawa pomocy (postanowienie NSA z 22.07.2014 r., II FZ 957/14). Wynika to z tego, iż w okresie wyznaczonym datą złożenia pierwszego wniosku o udzielenie prawa pomocy (i jego prawomocnym rozstrzygnięciem przez sąd) a datą złożenia kolejnego wniosku o zwolnienie od wpisu mogło dojść do pogorszenia sytuacji majątkowej strony skarżącej, która aktualnie uniemożliwia jej uiszczenie wpisu. Przed rozpoznaniem powtórnego wniosku, o którym mowa w art. 244 § 1 p.p.s.a. w zakresie nowych okoliczności faktycznych nie jest dopuszczalne odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu, gdyż w ten sposób strona mogłaby zostać pozbawiona konstytucyjnego prawa do sądu. Pogląd ten został ukształtowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego przed 2003 r., gdy sąd ten rozpoznawał rewizje nadzwyczajne od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle obowiązującego wówczas stanu prawnego, który był w tej materii zbliżony do aktualnie obowiązujących regulacji prawnych (postanowienie SN z 8.10.1998 r., III RN 54/98, OSNP 1999/11, poz. 356, postanowienie SN z 14. 11. 2002 r., III RN 7/02, OSNP 2003/22, poz. 530). W rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jeszcze przed doręczeniem jej wezwania do wykonania wezwania o uiszczenie wpisu od skargi. W zaistniałej sytuacji Sąd I instancji zobowiązany był wniosek rozpoznać w zawężonym zakresie i ocenić, czy w międzyczasie nie doszło po stronie skarżącej do zmiany okoliczności faktycznych, które mogłyby skutkować przyznaniem jej prawa pomocy i zwolnieniem jej od obowiązku uiszczenia wpisu. Do czasu prawomocnego rozpoznania ponownego wniosku nie jest dopuszczalne odrzucenie skargi. Negatywne rozpoznanie ponownego wniosku oznacza, iż aktualny pozostał obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w terminie wskazanym we wcześniejszym wezwaniu do uiszczenia wpisu, tj. wezwaniu z dnia 24 sierpnia 2020 r., które zostało doręczone skarżącej w dniu 8 września 2020 r. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.