III FSK 3078/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. [...] sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 października 2020 r. sygn. akt I SA/Bk 588/20 w sprawie ze skargi D. [...] sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 26 maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D. [...] sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1.Wyrokiem z dnia 7 października 2020 r., I SA/Bk 588/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę [...] sp. z o. o. w B. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 26 maja 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwoty 90.287,67 zł. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie było podstaw do prowadzenia postępowania w zakresie złożonego żądania, skoro kwota, o której wyłączenie wnioskowała skarżąca została już przekazana wierzycielowi. 2.Skargę kasacyjną wywiodła skarżąca. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 38 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.) przez oddalenie skargi, podczas gdy organy I i II instancji dopuściły się naruszenia w związku z nieprawidłowym zastosowaniem przedmiotowej normy poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w związku z wnioskiem skarżącej o wyłączenie kwoty 90.287,67 zł spod zajęcia mimo tego, że spełnione zostały wszystkie przesłanki pozytywne określone w art. 38 § 1 u.p.e.a., w szczególności zachowany został termin na złożenie przedmiotowego wniosku przez skarżącą; - art. 44 u.p.e.a. przez oddalenie skargi, podczas gdy organy I i II instancji dopuściły się naruszenia w związku z uznaniem, że brak jest możliwości dochodzenia przez skarżącą wyłączenia spod zajęcia kwot znajdujących się na rachunku N.K., w sytuacji gdy nie została dokonana sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego, a jedynie dokonana została czynność materialno-techniczna polegająca na zaksięgowaniu przedmiotowej kwoty na poczet zaległości dochodzonych w ramach postępowania egzekucyjnego, a organ egzekucyjny (będący jednocześnie wierzycielem na gruncie przedmiotowej sprawy) co najmniej od dnia 21 maja 2018 r., tj. od dnia odebrania pierwszego wniosku N.K. o zwolnienie przedmiotowej kwoty spod zajęcia, posiadał informację o tym, że N.K. nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowych kwot, ponieważ zostały one omyłkowo wpłacone na jej rachunek bankowy, co warunkowało uwzględnienie wniosku i dokonanie zwrotu kwoty na rzecz skarżącej; 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 61a § 1 w zw. z art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 38 § 1 u.p.e.a. przez oddalenie skargi w związku z nieprawidłowym uznaniem przez organ I instancji, iż brak jest możliwości wszczęcia postępowania w wyniku zaistnienia innych uzasadnionych przyczyn, przez które postępowanie nie może zostać wszczęte, podczas gdy na gruncie przedmiotowej sprawy nie zaistniały przesłanki negatywne, a jednocześnie spełnione zostały przesłanki warunkujące możliwość wniesienia wniosku, o którym mowa w art 38 § 1 u.p.e.a., a w szczególności skarżąca była podmiotem uprawnionym do wniesienia takiego wniosku, który został złożony w terminie, co powinno doprowadzić do wyłączenia przez organ I instancji spod egzekucji kwoty 90.287,67 zł. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca stoi na stanowisku, że organ zobowiązany był do wszczęcia postępowania w sprawie złożonego wniosku wyłączenia spod egzekucji kwoty 90.287,67 zł oraz dokonania niezwłocznego zwrotu przedmiotowej należności na jej rzecz, ponieważ wiedział, że środki jakie zostały zajęte i zaksięgowane, nie stanowią własności N.K. W ocenie skarżącej, na gruncie przedmiotowej sprawy spełnione zostały wszystkie przesłanki pozytywne wynikające z art. 38 § 1 u.p.e.a., w konsekwencji czego organ zobowiązany był wszcząć postępowanie w sprawie, rozpatrzyć wniosek skarżącej, a następnie dokonać na jej rzecz zwrotu przysługującej jej kwoty 90.287,67 zł. 3.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. 4.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu. 4.2.Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku nie zażądał jej przeprowadzenia. 4.3.Wbrew twierdzeniom skarżącej Sąd pierwszej instancji prawidłowo zaaprobował interpretację i zastosowanie art. 44 u.p.e.a. przez organ. Jest to kluczowa kwestia dla sprawy, gdyż z nią wiąże się odpowiedź na pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Zgodnie z tym przepisem żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Definitywne zaspokojenie uprawnionego wierzyciela stanowi wykonanie prawa majątkowego, co stanowi przesłankę tamującą możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji z art. 44 in fine u.p.e.a. Bezspornie w sprawie skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie kwoty spod egzekucji administracyjnej nie tylko po przekazaniu tej kwoty przez bank prowadzący rachunek, ale i po przeksięgowaniu środków na rzecz wierzyciela, o jakim mowa w art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Co do tych kwestii w zasadzie strona skarżąca nie podnosi zarzutów. Samo określenie przez skarżącą przeksięgowania jako czynności materialno-technicznej polegającej na zaksięgowaniu przedmiotowej kwoty na poczet zaległości dochodzonych w ramach postępowania egzekucyjnego, nie zmienia faktu, że ostatecznie w wyniku tej czynności zostało wykonane prawo majątkowe. Wierzytelność została przeniesiona na organ podatkowy w sposób prowadzący do wygaszenia zobowiązania dochodzonego na jego rzecz w drodze egzekucji. Mimo, iż w sprawie organ egzekucyjny był jednocześnie wierzycielem, to poprzez czynność materialno –techniczną zaksięgowania kwoty, jej dysponentem został ten ostatni. Zatem nie można zgodzić się z argumentacją autora skargi kasacyjnej zmierzająca do wykazania, by egzekucja nie została zrealizowana, to jest, by uzyskana z rachunku bankowego kwota nie została definitywnie wykorzystana na zaspokojenie egzekwowanych należności. Jest to okoliczność istotna w świetle art. 44 u.p.e.a., na który nie ma wpływu podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność wcześniejszego informowania o tym, że posiadacz konta nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowych kwot, ponieważ zostały one omyłkowo wpłacone na jego rachunek bankowy. Informacja ta nie odniosła żadnego skutku, co do prawa majątkowego, z którego prowadzono egzekucję administracyjną. Sporna kwota stanowiła zajętą wierzytelność, jaka została przekazana przez bank z rachunku bankowego (art. 80 i nast. u.p.e.a.) w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 12 lit. a tiret czwarte u.p.e.a.). 4.4.W tym stanie rzeczy zachodzi przypadek, o jakim mowa w art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Rozstrzygając przedmiotową sprawę, należało dokonać analizy przesłanki zawartej w art. 61a § 1 k.p.a., to jest "innych uzasadnionych przyczyn" oraz odpowiedzieć na pytanie, czy zalicza się do niej żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego złożone warunkach art. 44 u.p.e.a. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania na wniosek strony zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten przewiduje zatem dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania: pierwsza występuje, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania; druga zaś, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło rozstrzygnięcie, bądź doszło do upływu terminu, po którym jednostka nie może domagać się uprawnienia (por. B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2017, s. 385). Przepis art. 61a § 1 k.p.a. stanowił przedmiot rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z 16 grudnia 2020r., II FSK 1534/20, przypomniał, że zastosowanie przewidzianej tym przepisem instytucji powinno być ograniczone do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przy ocenie istnienia przesłanek z art. 61a § 1 k.p.a. organ nie bada merytorycznie wniosku, a tam samym nie gromadzi dowodów, na podstawie których ustala się stan faktyczny, ponieważ wydając rozstrzygnięcie ogranicza się do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania. Rozstrzygnięcie to, nie zapada nigdy z przyczyn merytorycznych, tj. z uwagi na stwierdzenie, że konkretne żądanie strony nie jest zasadne. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu (por. Barbara Adamiak. Refleksje na temat dopuszczalności postępowania administracyjnego, ZNSA 2015/5, s. 9-25) "przepisy k.p.a. nakładają na organ administracji publicznej obowiązek ustalenia dopuszczalności przedmiotowej postępowania administracyjnego. Regulacja w ujęciu pozytywnym jest już zawarta w unormowaniu zakresu obowiązywania przepisów ogólnego postępowania administracyjnego – art. 1 pkt 1 i 2 i art. 19, art. 20, art. 21 k.p.a. w związku z przepisami materialnego prawa administracyjnego. Przepis ten obejmuje sytuacje, gdy z powodów przedmiotowych postępowanie administracyjne jest niedopuszczalne." 4.5.W sprawie postępowanie administracyjne było niedopuszczalne z powodu wykonania prawa majątkowego. Niewątpliwie z momentem przeniesienia prawa majątkowego na wierzyciela zostało ono wykonane i żądanie nie mogło być zgłoszone. Przeniesienie to w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania. Co więcej, nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego, co do czego strona skarżąca nie formułuje żadnych zarzutów. Złożenie żądania w takiej sytuacji musi być zakwalifikowane jako niedopuszczalne, co stanowi "inną uzasadnioną przyczynę", o jakiej mowa w art. 61a § 1 k.p.a. 4.6.To, że strona skarżąca złożyła pismo zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a. nie jest wystarczające do uznania możliwości jego merytorycznego rozpoznania, gdyż przepis ten nie stanowi samodzielnej podstawy dotyczącej tego swoistego środka zaskarżenia. Żądanie wyłączenia prawa majątkowego spod egzekucji zostało uregulowane od art. 38 do art. 44 u.p.e.a. Zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Jednak żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego (art. 44 u.p.e.a.). 4.7.Odnosząc się do treści skargi kasacyjnej powołującej się na okoliczność, iż dnia 7 lipca 2020r. w sprawie oznaczonej sygn. akt I SA/Bk 80/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wydał wyrok w przedmiocie uchylenia decyzji I i II instancji, które stanowiły podstawę postępowań egzekucyjnych prowadzonych względem strony skarżącej i wniosku, że powyższe oznacza, iż kwoty wyegzekwowane przez organ I instancji na gruncie przedmiotowej sprawy zostały pobrane nienależnie i powinny zostać zwrócone, należy wskazać, iż pozostaje to poza rozważaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca w żaden sposób nie wskazała regulacji prawnych, których naruszenia doszukuje się w działaniu sądu pierwszej instancji. Obowiązek związania granicami skargi kasacyjnej i podniesionymi w jej ramach zarzutami oznacza skorelowany z tymże obowiązek po stronie wnoszącego skargę kasacyjną precyzyjnego wskazywania regulacji prawnych, których naruszenia doszukuje się. Zarzut naruszenia określonych przepisów musi być postawiony wyraźnie, z wyszczególnieniem każdej jednostki redakcyjnej przytaczanej normy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny przy braku wskazania naruszenia konkretnego przepisu nie może zgadywać na podstawie argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej intencji strony. 4.8.Podsumowując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok nie narusza wykazywanych przepisów prawa. Sąd pierwszej instancji trafnie orzekł o oddaleniu skargi. 4.9.Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. 4.10.O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego od strony skarżącej na rzecz organu administracji orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Dominik Gajewski Jolanta Sokołowska Mirella Łent