I FZ 252/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 689/20 o odrzuceniu skargi G.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 17 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca do grudnia 2016 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 7 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 689/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę G.K. (dalej: Strona lub Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 17 lipca 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca do grudnia 2016 r. 2. Sąd pierwszej instancji ustalił i przyjął, że: - w wykonaniu zarządzeń Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 września 2020 r. wezwano Skarżącego, reprezentowanego przez zawodowego pełnomocnika (adwokata - przyp. NSA), do uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz do złożenia do akt pełnomocnictwa procesowego wraz z dowodem uiszczenia należnej opłaty skarbowej oraz podania numeru PESEL Skarżącego, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwań, pod rygorem odrzucenia skargi; - ponadto wysłano Skarżącemu odpis odpowiedzi na skargę - przyp. NSA; - pisma sądowe w tym zakresie doręczono za pośrednictwem operatora pocztowego pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 14 września 2020 r.; - w wyznaczonym terminie (ostatnim dniu jego upływu, tj. 21 września 2020 r.) Skarżący uiścił wpis sądowy od skargi, natomiast nie usunął braków formalnych skargi w postaci złożenia do akt pełnomocnictwa i podania nr PESEL; - nieuzupełnienie braków formalnych skargi skutkowało jej odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) 3. Na powyższe postanowienie Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika tego samego co sporządził i złożył skargę do Sądu pierwszej instancji, wniósł zażalenie, wnosząc w nim o uchylenie postanowienia z dnia 7 października 2020 r. o odrzuceniu skargi i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji "rażące" naruszenie: 1) art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych bez uprzedniego wezwania Strony do ich uzupełnienia oraz przyjęcie, że wezwanie to zostało doręczone w dniu 14 września 2020 r. pełnomocnikowi Skarżącego, w sytuacji gdy doręczona przesyłka pocztowa nie zawierała wezwania o pełnomocnictwo i numer PESEL, a jedynie wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz odpowiedź na skargę; - a w przypadku nie uwzględnienia powyższego zarzutu: 2) art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 i art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP przez odrzucenie skargi, bez uprzedniego wezwania Strony do osobistego podpisania skargi, co skutkowało nieważnością postępowania i zamknięciem Skarżącemu drogi sądowej; 3) art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 133 § 1 i w związku z art. 166 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi, w sytuacji gdy obowiązek złożenia pełnomocnictwa do wniesienia skargi nie powstaje w sytuacji, gdy stosowne pełnomocnictwo oraz numer PESEL Skarżącego znajdują się w aktach postępowania administracyjnego, a nadto brak numeru PESEL nie jest istotnym brakiem uniemożliwiającym nadanie biegu skardze, albowiem znajduje się w aktach postępowania administracyjnego, możliwy jest przy tym do ustalenia wobec znajomości pozostałych danych Strony, w tym numeru NIP przedsiębiorcy. Do zażalenia załączono "pełnomocnictwo ogólne" sporządzone w dniu 14 sierpnia 2020 r., a legitymujące adwokata do działania za Skarżącego w sprawie. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie jako nieusprawiedliwione podlegało oddaleniu. 4.2. W pierwszej kolejności należało stwierdzić, że bezpodstawne były zarzuty zażalenia oparte na twierdzeniu, że pełnomocnikowi Skarżącego nie doręczono wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 września 2020 r. pismem sądowym z dnia 11 września 2020 r., zatytułowanym "WEZWANIE" i zaadresowanym do adwokata A.X. wezwano do usunięcia braków formalnych skargi przez: a) złożenie do akt postępowania sądowoadministracyjnego pełnomocnictwa lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, aktualnego na dzień podpisania skargi wraz z dowodem uiszczenia należnej opłaty skarbowej; b) podanie numeru PESEL strony wnoszącej skargę. Wezwanie to znajduje się w aktach sądowych (karta 19), a wysłano je drogą pocztową razem z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi oraz odpisem odpowiedzi na skargę (karty 16-19 w związku z kartą 20). Znajdujące się w aktach sądowych "Potwierdzenie odbioru" wskazuje, że przesyłkę zawierającą wymienione pisma - o czym świadczy informacja "wpis, braki, odpis odpowiedzi na skargę" zawarta w polu: "Rodzaj przesyłki" tego dokumentu - doręczono w dniu 14 września 2020 r. Potwierdzenie odbioru opatrzono podpisem odbierającego przesyłkę, co na gruncie prawnym równoznaczne było z potwierdzeniem otrzymania korespondencji zawierającej określone przez nadawcę pisma. Na rzeczonym dokumencie nie poczyniono wzmianki o niezgodności zawartości przesyłki z jej opisem w zakresie rodzaju przesyłki. Ponadto do akt sądowych tej sprawy nie przedłożono jakiegokolwiek pisma wskazującego na niekompletność korespondencji w stosunku do tej wymienionej na podpisanym "Potwierdzeniu odbioru", a stwierdzoną bezpośrednio po zapoznaniu się z nią przez adresata. Strona dopiero w zażaleniu podniosła, że otrzymana przez nią przesyłka "nie zawierała wezwania do przedłożenia pełnomocnictwa oraz nr pesel Skarżącego". W takim stanie faktycznym, motyw Skarżącego z zażalenia o brakującym piśmie w przedmiocie wezwania do przedłożenia pełnomocnictwa oraz numeru PESEL strony skarżącej uznać należało za gołosłowny. W sytuacji, gdy pełnomocnik Strony (upoważniony w Kancelarii pracownik) pokwitował odbiór przesyłki sądowej w zakresie doręczenia jej korespondencji obejmującej swoim przedmiotem trzy elementy, tj. wpis, braki i odpis odpowiedzi na skargę, to przy braku przeciwstawnych dowodów na niepełną zawartość listu, nie można było uznać, aby w istocie taki on był w momencie doręczenia. Pełnomocnik Skarżącego nawet w najmniejszym stopniu nie uwiarygodnił swoim zachowaniem istnienia podstaw do twierdzenia o braku pisma, którego odbiór został przecież pokwitowany. Gdyby tak istotnie było jak przedstawiał, to powinien od razu - nawet po pobieżnej lekturze odebranych pism - podjąć kroki celem wyjaśnienia w Sądzie kwestii podnoszonego przez niego braku w skierowanej do niego przesyłce. Z akt sprawy wynika, że wpis od skargi uiszczono w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia korespondencji zawierającej między innymi wezwanie w tym zakresie. Natomiast w odniesieniu do "braków" skargi Skarżący lub jego pełnomocnik nie kontaktowali się z Sądem w kwestii doręczenia rzekomo niekompletnej przesyłki, a mającej zawierać pismo również w przedmiocie "braków" - jak wskazywało to "Potwierdzenie odbioru" (tzw. zwrotka). Zachowanie tego rodzaju wpływało zatem również na ocenę, że materiał dowodowy sprawy nie dawał dostatecznych podstaw do podważenia ustalenia o doręczeniu w dniu 14 września 2020 r. korespondencji z wezwaniem do usunięcia braków formalnych skargi. Nie były tu zasadne motywy zażalenia o tym, że "technicznie niemożliwe jest by obsługując korespondencję przychodzącą do kancelarii, każdorazowo otwierać każdą spośród kilkudziesięciu/kilkuset przesyłek oraz weryfikować zgodność jej zawartości z opisem EPO (Elektronicznym Potwierdzeniem Odbioru)". W realiach tej sprawy doręczenie miało miejsce za pośrednictwem operatora pocztowego (nie drogą elektroniczną). Z kolei brak sprawdzania na bieżąco faktycznej zawartości otrzymanej korespondencji w stosunku do jej zakresu potwierdzanego podpisem upoważnionej osoby ją odbierającej, obciąża kwitującego taki odbiór i nie stanowi wartościowego wytłumaczenia w tym zakresie. 4.3. Nie mogło zasługiwać na uwzględnienie stanowisko Strony o tym, że obowiązek złożenia pełnomocnictwa oraz podania numeru PESEL nie powstaje, gdy znajdują się one w aktach postępowania administracyjnego. Z art. 57 § 1 czytanego łącznie z art. 46 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, że skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, zawierać przy tym imię i nazwisko strony oraz jej pełnomocnika. Jeżeli pismo strony jest pierwszym pismem w sprawie, powinno zawierać numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, jeżeli jest obowiązana do jego posiadania albo posiada go, nie mając takiego obowiązku (art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a.) Zgodnie z art. 37 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Natomiast w myśl art. 46 § 3 P.p.s.a. do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Z treści tych przepisów jednoznacznie wynika, że dokument pełnomocnictwa powinien być złożony do akt postępowania sądowego (bo "przed sądem"), w sytuacji gdy pełnomocnik jeszcze tego nie uczynił, a wnosi pismo w danej sprawie do sądu. Zupełnie zatem bezpodstawnie Skarżący uważał, że wymóg złożenia pełnomocnictwa do akt sądowych nie obowiązuje, jeżeli dokument w tym przedmiocie znajduje się w aktach administracyjnych. Przepisy takiego wyłączenia nie przewidują, a w aktualnym stanie prawnym, wręcz wyraźnie wskazują na obowiązek złożenia potwierdzenia umocowania pełnomocnika Strony do akt sądowych w prowadzonej sprawie sądowoadministracyjnej, w której ów pełnomocnik już działa albo zamierza działać. Podobnie przepisy normują kwestie podania przez stronę postępowania jej numeru PESEL. W przypadku, gdy jest nią osoba fizyczna przy pierwszym piśmie składanym do sądu należy zawrzeć taki symbol numeryczny. Przepisy i tu nie wskazują, aby warunku tego nie musiało spełniać pismo, gdy numer PESEL strony znajduje się w aktach administracyjnych (abstrahując nawet od tego, w jakiej formie i przez kogo winien być w nich odnotowany, aby móc stanowić informację w pełni wiarygodną dla postępowania sądowego). W realiach tej sprawy pierwszym pismem Skarżącego przed sądem była jego skarga. Została ona sporządzona przez adwokata i przez niego wniesiona. Pełnomocnik ten podpisał bowiem skargę oraz nadał ją drogą pocztową, umieszczając w kopercie, na której odciśnięto pieczątkę adresową jego kancelarii. W samej zaś skardze oznaczył się jako pełnomocnik Skarżącego - na jej pierwszej stronie wprost wskazano, że Strona jest "reprezentowana przez Adwokata A.X.". To pełnomocnika zatem, jako działającego w imieniu Strony, obciążało złożenie wraz ze skargą pełnomocnictwa do akt sądowych (art. 46 § 3 w związku z art. 37 § 1 P.p.s.a.). Ponadto skarga przez niego sporządzona, jako pierwsze pismo w sprawie, powinna zawierać numer PESEL strony postępowania (art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a.) 4.4. Bezzasadnie Skarżący twierdził, że Sąd przed odrzuceniem skargi powinien wezwać do uzupełnienia jej braków bezpośrednio Stronę. 4.4.1. W realiach tej sprawy to Skarżący, w sensie prawnym, został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi, gdyż to on był stroną postępowania. Nawet jeżeli zarządzenie o wezwaniu o braki sformułowano według formuły wezwania pełnomocnika strony skarżącej, to i tak w rozumieniu prawnym braki skargi dotyczyły strony - nieuzupełnienie ich dla niej wywoływało określone skutki prawne, a nie dla pełnomocnika. W sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Z kolei jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie (zob. art. 49 § 1 P.p.s.a). Jeżeli zaś ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom (art. 67 § 5 P.p.s.a.) W sprawie więc prowadzonej przed Sądem pierwszej instancji, to Skarżącego wezwano do uzupełnienia braków formalnych skargi, a doręczenia w tym przedmiocie dokonano prawidłowo do rąk jego pełnomocnika. 4.4.2. Nie było podstaw do tego, aby doręczenia dokonać z pominięciem pełnomocnika poprzez skierowanie wezwania do usunięcia braków bezpośrednio do Skarżącego. Skarga bowiem została złożona i sporządzona przez adwokata (on ją podpisał) oraz oznaczono w niej pełnomocnika Strony wraz z jego adresem. Świadczyło to co najmniej, przy braku innych przeciwstawnych informacji do skargi wpisanych, że w imieniu Skarżącego ma działać przed Sądem pełnomocnik (który sporządził skargę, oznaczył się w niej jako pełnomocnik i przesłał ją do Sądu). Na tej zatem podstawie pełnomocnikowi należało doręczyć wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, a nie z jego pominięciem wprost do Skarżącego (por. art. 67 § 5 P.p.s.a.) W przypadku nie uzupełnienia braków skargi przez Skarżącego (reprezentowanego przez pełnomocnika) nie zrodził się zaś prawny obowiązek ponownego wezwania o braki bezpośrednio Stronę. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie dostrzega odpowiedniej podstawy prawnej dla stosowania takiego rozwiązania. Natomiast Strona uważając odmiennie pominęła konieczność rozróżnienia okoliczności w postaci braku umocowania do działania w imieniu mocodawcy, od braku skargi polegającego na nie przedłożeniu Sądowi stosownego dokumentu pełnomocnictwa potwierdzającego istnienie owego umocowania. Tymczasem z treści skargi wynika, że na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji Skarżący nie występował osobiście, lecz w jego imieniu działał pełnomocnik, który jednak nie przedstawił dokumentu potwierdzającego swoje umocowanie (ani z własnej inicjatywy, ani w ramach sądowego wezwania). To rolą pełnomocnika było zatem uzupełnienie braków w terminie wyznaczonym na dokonanie tej czynności, jako że zakomunikował on Sądowi złożoną skargą, iż działa nie w imieniu własnym, lecz w imieniu Strony. Przeciwnie przyjmując należałoby uznać, że skarga Skarżącego w okolicznościach sprawy nie została sporządzona i złożona w jego imieniu, lecz że pochodziła od osoby nie mającej żadnej legitymacji do tych czynności, czyli w istocie została złożona przez osobę podszywającą się pod pełnomocnika Skarżącego. Takie wnioski byłyby jednak nieuprawnione w sprawie, gdyż stan taki nie wynika z jej akt. Z podanych wyżej powodów wadliwe były motywy Strony i o tym, że Sąd pierwszej instancji powinien przed odrzuceniem skargi wezwać Skarżącego do jej osobistego podpisania. Skarga była podpisana przez osobę określoną jako pełnomocnik Strony - adwokat A.X. Nieusprawiedliwione było zatem oczekiwanie, że konieczne jest wezwanie wprost Skarżącego do podpisania skargi, tylko dlatego, że reprezentujący go pełnomocnik nie wykazał przed sądem swojej legitymacji stosownym dokumentem. Wezwanie tego rodzaju można byłoby rozważać, ale wówczas, gdy między Stroną a pełnomocnikiem więź pełnomocnictwa od samego początku by nie występowała i pełnomocnik niejako sobie uzurpował status pełnomocnika, co trudno zakładać przy zawodowym charakterze działania adwokata i istniejących regułach odpowiedzialności dyscyplinarnej dla nich właściwych. 4.4.3. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu orzekającemu w tej sprawie znane są poglądy zawarte w przywołanych w zażaleniu orzeczeniach, a mające w mniemaniu Strony popierać jej stanowisko o konieczności ponownego wezwania o braki skargi (tym razem) bezpośrednio Skarżącego. W odniesieniu do nich pamiętać niemniej należało, że sytuacja, gdy z okoliczności danego przypadku wynika, iż skarga została podpisana przez osobę nie mogącą być w sprawie pełnomocnikiem, jest zupełnie inna od tej, w której dana osoba może być pełnomocnikiem Strony, chociaż jeszcze tego stosownym dokumentem nie potwierdziła. W realiach niniejszej sprawy ten pierwszy przypadek nie wystąpił, z tego też powodu nie można było uznać, że Skarżący powinien zostać osobiście wezwany do podpisania skargi opatrzonej już podpisem pełnomocnika złożonym w jego imieniu (nie zaś w imieniu własnym tego pełnomocnika). Drugi przypadek co prawda wystąpił, jednak nie prowadził on do wniosku zbieżnego z oczekiwaniami Strony. Skarżący miał bowiem zagwarantowane prawo do uruchomienia postępowania przed Sądem pierwszej instancji, o czym to świadczy złożona skarga. Nie było podstaw do uznania, w świetle akt sprawy, aby było inaczej. Nie można też mówić, że odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji bez wezwania Skarżącego do podpisania skargi, spełniało przesłankę nieważności postępowania z uwagi na działanie pełnomocnika bez należytego umocowania. Okoliczności takie w sprawie nie zostały wykazane, wręcz przeciwnie, wynika z nich, że Skarżący działał przez pełnomocnika, który "tylko" nie uzupełnił w jego imieniu stosownych braków w postaci złożenia dokumentu pełnomocnictwa (oraz numeru PESEL Strony), co doprowadziło do takich a nie innych następstw procesowych. 4.5. Podsumowując, odrzucenie skargi w tym wypadku przez Sąd pierwszej instancji nie mogło być utożsamione z odebraniem Skarżącemu prawa do sądu. To bowiem wyłącznie wadliwa czynność procesowa pełnomocnika Strony w zakresie uzupełnienia braków skargi (których w istocie nie powinno być przy profesjonalnym działaniu zawodowego pełnomocnika), doprowadziła do niekorzystnego dla Strony rozstrzygnięcia. Z uwagi na powyższe odrzucenie skargi przez Sąd po myśli art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. było prawidłowe. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że wojewódzki sąd administracyjny odrzuca skargę, której braków formalnych strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. 4.6. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 orzekł jak w sentencji.