III SA/Gd 168/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi B. W.-K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 21 listopada 2019 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika [...] Uniwersytetu [...] z dnia 10 kwietnia 2019 r., nr [...]; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącej B. W.-K. 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją Rektor Uniwersytetu [...] (zwany dalej "Rektorem [...]") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Studiów Doktoranckich Wydziału Nauk Społecznych Socjologicznych Studiów Doktoranckich Uniwersytetu [...] z dnia 10 kwietnia 2019 r. o skreśleniu B. W., doktorantki czwartego roku Socjologicznych Studiów Doktoranckich, z listy doktorantów ze względu na niezaliczenie okresu rozliczeniowego. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w dniu 30 stycznia 2018 r. Rektor [...] wydał zarządzenie nr [...] w sprawie likwidacji, z końcem semestru zimowego roku akademickiego 2017/2018, Studiów Doktoranckich z zakresu Pedagogiki i Nauk o Polityce na Wydziale Nauk Społecznych [...]. W związku z likwidacją wskazanych studiów oraz w celu zapewnienia ciągłości odbywania studiów i zachowania statusu doktoranta B. W., będąca doktorantką czwartego roku studiów doktoranckich zakresu Pedagogiki i Nauk o Polityce, w dniu 28 grudnia 2017 r. została przeniesiona na trzeci rok Socjologicznych Studiów Doktoranckich na Wydziale Nauk Społecznych [...]. Doktorantka, aby kontynuować studia na kierunku, na który została przeniesiona, została zobowiązana do zaliczenia siódmego semestru tych studiów, w tym do zaliczenia przedmiotów stanowiących różnice programowe, do dnia 3 marca 2019 r., z czego się nie wywiązała. Mając na uwadze przedstawiony powyżej stan faktyczny sprawy, a także przepisy art. 197 ust. 1-2 i 4-5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.) w związku z art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669) oraz § 39 ust. 3 Regulaminu Studiów Doktoranckich Uniwersytetu [...] (załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora [...] z dnia 14 października 2016 r. w sprawie ogłoszenia ujednoliconego tekstu Regulaminu Studiów Doktoranckich [...]), Rektor [...] wskazał, że w pełni podziela stanowisko Kierownika Studiów Doktoranckich o skreśleniu B. W. z listy doktorantów czwartego roku Socjologicznych Studiów Doktoranckich na Wydziale Nauk Społecznych [...], ze względu na niezaliczenie okresu rozliczeniowego. Jednocześnie Rektor [...] podkreślił, że wydana decyzja jest zgodna z wolą doktorantki, która została wyrażona w dniu 14 października 2019 r. podczas spotkania Władz Wydziału Nauk Społecznych [...], Instytutu Politologii Wydziału Nauk Społecznych [...] oraz B. W. dotyczącego zakończenia postępowania. B. W. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem zawartym w powołanej powyżej decyzji Rektora [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie przepisów postępowania poprzez błędną wykładnię art. 197 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym, polegającą na przyjęciu, że nie wywiązała się z obowiązków doktoranta, podczas gdy ze względu na likwidację kierunku została pozbawiona możliwości wywiązania się z tych obowiązków; - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w dniu 14 października 2019 r. wyraziła zgodę na zakończenie postępowania i wydanie przedmiotowej decyzji; - naruszenie art. 155 k.p.a. poprzez przeniesienie na inny kierunek studiów bez jej zgody; - naruszenie zasad ochrony praw nabytych poprzez pozbawienie jej dorobku naukowego pozyskanego w trakcie odbywania studiów doktoranckich oraz możliwości obrony doktoratu na wydziale Pedagogiki i Nauk o Polityce; - brak szczegółowego wyjaśnienia przyczyn i motywów, którymi kierował się organ podejmując rozstrzygnięcie w jej sprawie; - przeniesienie na studia socjologiczne bez jej zgody, naruszając w ten sposób prawo do wyboru kierunku kształcenia oraz ochrony praw nabytych. Skarżąca w uzasadnieniu skargi podniosła, że została przyjęta w poczet studentów studiów doktoranckich z zakresu Pedagogiki i Nauk o Polityce na podstawie decyzji administracyjnej, a tym samym zmiana tej decyzji może odbyć się tylko i wyłącznie na podstawie jej zgody. Tymczasem ona nigdy takiej zgody nie wyraziła, co wiąże się z tym, że nie jest uczestniczką Socjologicznych Studiów Doktoranckich i nie mogła naruszyć Regulaminu tych studiów. W odpowiedzi na skargę Rektor [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując że studia doktoranckie z zakresu Pedagogiki i Nauk o Polityce zostały zlikwidowane z końcem semestru zimowego roku akademickiego 2017/2018. Likwidacja tych studiów została dokonana zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wyrażonymi w piśmie z 21 czerwca 2017 r. i z dnia 28 listopada 2019 r. W związku z zaprzestaniem kształcenia doktorantów w dyscyplinie nauk o polityce Władze Wydziału Nauk Społecznych [...] rozpoczęły działania zmierzające do zapewnienia doktorantom zlikwidowanych studiów możliwości dalszego kształcenia. W pierwszej kolejności, z uwagi na krótki termin wyznaczony przez Ministerstwo na zlikwidowanie studiów i uregulowanie sytuacji doktorantów, władze Wydziału spotkały się z doktorantami. Wszyscy zostali poinformowani w trakcie spotkań bądź korespondencyjnie o możliwości dokonania wyboru dalszej ścieżki naukowej lub kontynuowania kształcenia na studiach trzeciego stopnia. W ramach powyższego wyboru zainteresowanym zaproponowano trzy możliwości, tj. udzielenie pomocy w przeniesieniu na studia doktoranckie z politologii prowadzone na innych uczelniach, przeniesienie na inne studia doktoranckie na Wydziale Nauk Społecznych [...] lub opiekę promotorską z zapewnieniem finansowania przewodu doktorskiego ze środków organu. Wobec presji czasu związanej również z okresem świąt grudniowych - Władze Wydziału postanowiły dokonać wstępnego przeniesienia wszystkich doktorantów na inne studia prowadzone na Wydziale Nauk Społecznych [...], na podstawie zbiorczej listy z dnia 28 grudnia 2017 r. podpisanej przez Dziekana Wydziału. Tak więc doktoranci z zakresu pedagogiki zostali przeniesieni na Studia Doktoranckie z zakresu Pedagogiki Wydziału Nauk Społecznych [...], zaś doktoranci prowadzący badania z zakresu politologii, w tym skarżąca, zostali przeniesieni na Socjologiczne Studia Doktoranckie Wydziału Nauk Społecznych. W opinii władz Wydziału zastosowany mechanizm przeniesienia, uprzedzający indywidualne decyzje doktorantów, gwarantował automatyczne zabezpieczenie ciągłości studiowania dla wszystkich uczestników likwidowanych studiów. Rektor [...] odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że nigdy nie była doktorantką Socjologicznych Studiów Doktoranckich podniósł, że czynności podejmowane przez nią w ramach tych studiów, takie jak odebranie legitymacji doktoranta, niezaskarżenie decyzji administracyjnej potwierdzającej jej status doktoranta tych studiów, wskazują na wyrażenie przez nią zgody na przeniesienie. Na rozprawie w dniu 24 września 2020 r. skarżąca oświadczyła, że nigdy nie składała żadnego wniosku o przeniesienie na inne studia doktoranckie. Wskazując przy tym, że ani ona, ani nikt z jego kolegów, nie widział decyzji o przyjęciu na studia doktoranckie socjologiczne. Organ wykonując zobowiązanie Sądu do przedstawienia listy z dnia 28 grudnia 2017 r. dotyczącej przeniesienia doktorantów zlikwidowanego kierunku na inne kierunki studiów doktoranckich, przedłożył stosowną listę przy piśmie z dnia 1 października 2020 r., jednocześnie oświadczając w nim, że przedmiotowa lista nigdy nie była doręczona żadnemu doktorantowi wymienionemu w jej treści. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Kontrolują zatem, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego, bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwanej dalej jako: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sądy nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno ona, jaki decyzja organu pierwszej instancji są obarczone wadą nieważności. Na wstępie wskazać należy, że skarżąca B. W. rozpoczęła studia doktoranckie w 2012 r., a zatem pomimo wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668) z mocy art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669) należało jej sytuację prawną oceniać w oparciu o zasady dotychczasowe, określone przepisami ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2138). Zgodnie z art. 11 c ust. 5 tej ustawy, w przypadku cofnięcia albo wygaśnięcia uprawnienia do prowadzenia studiów na danym kierunku, poziomie i profilu kształcenia, o którym mowa w ust. 2a i 4 oraz w art. 11b ust. 2 i 3, rektor uczelni zapewnia studentom możliwość kontynuowania studiów na tym samym kierunku albo innym kierunku związanym z dyscypliną, do której był przyporządkowany dotychczas prowadzony kierunek studiów. Przepis ten, zobowiązując rektora do zapewnienia studentom likwidowanego kierunku możliwości kontynuowania studiów nie określa sposobu w jaki kontynuację tę należy zrealizować. Jedną z form wykonania przez rektora obowiązku wynikającego z omawianego przepisu może być przeniesienie studenta (doktoranta) na inny kierunek związany z dyscypliną, do której był przyporządkowany dotychczas prowadzony kierunek studiów. Stosownie do treści art. 196 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym nawiązanie stosunku między uczelnią a kandydatem na studia doktoranckie (przyszłym doktorantem) następuje w drodze decyzji administracyjnej komisji rekrutacyjnej. Decyzja taka musi być doręczona kandydatowi, aby wejść do obiegu prawnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 49/11). Zatem przeniesienie doktoranta na inny niż dotychczasowy kierunek studiów doktoranckich powinno zostać dokonane w drodze decyzji administracyjnej – przy odpowiednim zastosowaniu art. 196 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym. Należy podkreślić, że studia doktoranckie są formą dobrowolnego kształcenia prowadzonego przez uczelnie, realizujące konstytucyjne prawo do nauki. Przyjęcie na studia doktoranckie następuje wskutek inicjatywy (wniosku) osoby ubiegającej się i za jej zgodą. Nie ulega wątpliwości, że przyjęcie na jakiekolwiek studia i ewentualne przeniesienie na inne stanowi efekt swobodnej decyzji i inicjatywy osoby o to się ubiegającej. Nie istnieje prawna możliwość, by kogokolwiek uczynić uczestnikiem studiów doktoranckich wbrew jego woli. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że w związku z likwidacją studiów doktoranckich z Zakresu Pedagogiki i Nauki o Polityce na Wydziale Nauk Społecznych [...] B. W. przestała być studentką tych studiów. Skutek taki wynika wprost z aktu likwidacji i nie wymagał on wydania jakiejkolwiek decyzji administracyjnej. W aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek oświadczenia woli skarżącej wskazującego na to, że zamierza ona kontynuować studia doktoranckie na Socjologicznych Studiach Doktoranckich na Wydziale Nauk Społecznych [...]. Przeciwnie, w swej korespondencji z organami uczelni skarżąca konsekwentnie określała swe studia doktoranckie jako "Studia Doktoranckie z Pedagogiki i Nauki o Polityce", kwestionując swój udział w Socjologicznych Studiach Doktoranckich. Nie została ona studentką Socjologicznych Studiów Doktoranckich na Wydziale Nauk Społecznych [...] także na podstawie sporządzonej w dniu 28 grudnia 2017 r. listy podpisanej przez Dziekana Wydziału Nauk Społecznych. Skarżącą umieszczono na tej liście bez jej wiedzy i woli. Lista nie została jej również doręczona. Nie może być ona zatem uznana za decyzję administracyjną, rodzącą skutek w postaci przyjęcia skarżącej na Socjologiczne Studia Doktoranckie na Wydziale Nauk Społecznych [...]. Nie można także przyjąć, by skarżąca została przyjęta na Socjologiczne Studia Doktoranckie na Wydziale Nauk Społecznych [...] w ramach zmiany pierwotnej decyzji o przyjęcia na studia doktoranckie z dnia 20 września 2012 r., w trybie art. 155 k.p.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Kluczowym elementem w tym wypadku jest zgoda strony, która nabyła prawo. Tego zaś elementu w rozpatrywanej sprawie zabrakło. Ponadto zmiana takiej decyzji powinna zgodnie z art. 155 w związku z art. 154 § 2 k.p.a. przyjąć również formę decyzji. Jak wcześniej wskazano, niedoręczona skarżącej lista dotycząca przeniesienia jej na inny kierunek studiów, nie może być traktowana jako decyzja wywierająca jakikolwiek skutek prawny. Skoro zatem B. W. nigdy nie stała się uczestniczką studiów doktoranckich na Socjologicznych Studiach Doktoranckich na Wydziale Nauk Społecznych [...], to nie mogła zostać skutecznie skreślona z listy doktorantów tych studiów. Zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji orzekające w tym przedmiocie rażąco zatem naruszają prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art.135 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Rektora [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Socjologicznych Studiów Doktoranckich Wydziału Nauk Społecznych [...]. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od Rektora [...] na rzecz skarżącej kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które oprócz wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, składa się również wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata, w wysokości 480 zł ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jednolity: Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).