I GSK 1335/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Marszałka Województwa [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 1173/20 w sprawie ze skargi Marszałka Województwa [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 25 maja 2020 r. nr 1401-IEE3.711.2.87.2020/DR w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście nr SEE-2.711.1330-2.8.2020.KM z dnia 6 lutego 2020; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz Marszałka Województwa [...] 1040 (słownie: jeden tysiąc czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 stycznia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1173/20 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." oddalił skargę Marszałka Województwa [...]. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 25 maja 2020 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ egzekucyjny, działając z wniosku skarżącego dokonał zajęcia wierzytelności K. [...] Sp. z o.o. z rachunku bankowego w P.[...] S. A., I. [...] S. A., m. [...] S. A. i P. [...] S.A. W wyniku tych czynności banki zawiadomiły organ, że saldo na prowadzonych przez nie rachunkach wynosi zero złotych. Postanowieniem z 17 czerwca 2019 r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieści umorzył postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego z uwagi na jego bezskuteczność. Postanowieniem z 21 sierpnia 2019 r. organ obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 4 186 426 złotych. Na skutek zażalenia skarżącego postanowienie to zostało uchylone przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 15 października 2019 r. i sprawa została przekazana do organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ ten postanowieniem z 6 lutego 2020 r. określił wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 25 650 złotych i obciążył nimi wierzyciela. Na skutek zażalenia skarżącego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie postanowieniem z 25 maja 2020 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy wskazując, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 i w braku stosownych rozwiązań ustawowych, wysokość opłaty egzekucyjnej obliczyć należy biorąc za podstawę przepis art. 64 § 1 pkt 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) – zwanej dalej "u.p.e.a." ustanawiającego maksymalną wysokość tej opłaty, tj. 8 % dochodzonej należności, nie więcej niż 34 200 złotych. Stwierdził, że wobec tego za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. kwota wyniesie 21 375 złotych, a górna granica opłaty manipulacyjnej według stawi 1 % wyniesie 4275 złotych od tytułu wykonawczego. Oddalając skargę na powyższe postanowienie Sąd pierwszej instancji ocenił, że przyjęta przez organy metoda obliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa. Przyjął, że w sytuacji braku określenia przez ustawodawcę maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej organy prawidłowo zastosowały się do wskazań wynikających ze wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości, skarżący zarzucił po pierwsze naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez nietrafne przyjęcie, że opłata egzekucyjna w określonej wysokości może być pobrana nawet wówczas, gdy nie nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, a jedynie rachunku, na którym brak jest środków pieniężnych. Drugi zarzut dotyczył naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1, art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę legalności postępowania organu, który pozwalał na ocenę, że zajęto puste konta bankowe a nie wierzytelności. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej zasługiwały na uwzględnienie dlatego że wynik wykładni przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przyjęty przez Sąd pierwszej instancji jest nieprawidłowy. Sąd pierwszej instancji co do zasady trafnie odwołał się do wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, akcentując jego znaczenie dla skonstruowanego i zastosowanego wzorca kontroli legalności postanowienia wydawanego w sprawie kosztów egzekucyjnych, ale w tej sprawie kwestia ta miała znaczenie pomniejsze. Kluczowa jest bowiem wykładnia sformułowania wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Wprawdzie skarżący konstruując oparty na pierwszej podstawie zarzut skargi kasacyjnej nie wysłowił wprost, że podnosi błędną wykładnię tego przepisu, ale twierdzenie skarżącego wyraża dostatecznie precyzyjnie stanowisko o wadliwym wyniku tejże wykładni. Wierzytelność pieniężna stanowi prawo wierzyciela do otrzymania od dłużnika określonego świadczenia wyrażonego w pieniądzu. Rachunek bankowy, czy nawet wynikający z umowy rachunku bankowego obowiązek banku prowadzenia takiego rachunku nie jest wierzytelnością pieniężną. W myśl bowiem art. 725 Kodeksu cywilnego treścią zobowiązania banku względem posiadacza rachunku jest przechowywanie jego środków pieniężnych. Sam rachunek, którego klient banku jest jedynie posiadaczem nie może być przedmiotem egzekucji. Mogą nią natomiast być objęte środki pieniężne, jeżeli na tym rachunku się pojawią (zob. M. Sychowicz [w:] J. Gudowski red., Kodeks cywilny. Komentarz Tom V. Zobowiązania. Część szczegółowa, LEX/el. 2017, komentarz do art. 725, teza 15) . Zobowiązany do ich przechowywania bank może zostać bowiem zobowiązany do ich niewypłacania posiadaczowi rachunku oraz do nieprzekazywania tych środków osobom wskazanym przez posiadacza, lecz do ich przekazania organowi egzekucyjnemu, zgodnie z przepisem art. 80 § 1 u.p.e.a. Na niedopuszczalność realizacji zajęcia egzekucyjnego z rachunku bankowego niezawierającego żadnych środków zwrócono w orzecznictwie NSA już uwagę (zob. np. wyrok z 5 czerwca 2024 r., I GSK 1343/20, LEX nr 3743898). Skoro za skuteczną czynność zajęcia nie można uznać skierowania go do rachunku bankowego, na którym nie znajdują się środki pieniężne, to znaczy że naliczenie z tego tytułu kosztów egzekucyjnych nie znajdowało podstaw prawnych. Tym bardziej nieuzasadnione było obciążenie tymi kosztami wierzyciela. Uwzględnienie zarzutu błędnej wykładni przepisu art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a. obligowało do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz wydanych przez organy postanowień. Stan faktyczny tej sprawy – wbrew stanowisku skarżącego – nie pozostawał sporny. Zakres podjętych w tej sprawie czynności przez organ egzekucyjny nie budziła wątpliwości. Z tego względu zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz wydane w sprawie postanowienia organów egzekucyjnych.