V SA/Wa 1173/20
WyrokWSA w Warszawie2021-01-05
Skład orzekający: Marek Krawczak, Andrzej Kania, Jarosław Stopczyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prawidłowo obciążył wierzyciela (Marszałka Województwa) kosztami postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy postępowanie zostało umorzone z powodu bezskuteczności, a wysokość tych kosztów została ustalona z uwzględnieniem wytycznych wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14?Ratio decidendi
Sąd uznał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prawidłowo obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, mimo umorzenia postępowania z powodu bezskuteczności. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy, działając w obszarze nieuregulowanym przez ustawodawcę po wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14, prawidłowo ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych, uwzględniając proporcjonalne miarkowanie opłat w stosunku do czynności egzekucyjnych i maksymalnych stawek określonych dla innych rodzajów zajęć, co zapobiega nadmiernemu fiskalizmowi i spełnia standardy konstytucyjne.Stan faktyczny
Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec K. Sp. z o.o. na wniosek Marszałka Województwa. W toku postępowania dokonano zajęć wierzytelności z rachunków bankowych, które okazały się bezskuteczne z powodu braku środków lub zbiegu egzekucji. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu bezskuteczności. Następnie organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie ponad 4 mln zł, a po uchyleniu tego postanowienia przez Dyrektora IAS, ponownie obciążył wierzyciela kosztami w kwocie 25 650,00 zł. Wierzyciel zaskarżył postanowienie Dyrektora IAS, kwestionując zasadność i wysokość obciążenia.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi M. W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku K. Sp. z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] , wystawionego w dniu 10.10.2018r. przez wierzyciela - Marszałka Województwa [...] .
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniem z dnia 29.10.2018r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] Bank potwierdził odbiór zawiadomienia w dniu 29.10.2018r. oraz poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z powodu zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. Następnie pismem z dnia 14.02.2019r. Bank poinformował, iż saldo na rachunku wynosi 0,00 zł oraz, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy na rachunku bankowym nie odnotowano transakcji.
Kolejnym zawiadomieniem z dnia 29.10.2018r. [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] Banku S.A. W odpowiedzi na w/w zajęcie Bank poinformował o braku środków na zajętym rachunku.
Kolejnym zawiadomieniem z dnia 29.10.2018r. nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. W odpowiedzi na w/w zajęcie pismem z dnia 30.10.2018r. Bank poinformował o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. Następnie pismem z dnia 07.03.2019r. Bank poinformował, iż saldo na rachunku wynosi 0,00 zl.
Kolejnym zawiadomieniem z dnia 10.12.2018r. nr [...] podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. Zajęcie okazało się nieskuteczne.
Postanowieniem nr [...] z dnia 17.06.2019r., Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku K. Sp. z o.o. z uwagi na bezskuteczność. Powyższe postanowienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 24.06.2019r. oraz zobowiązanej w dniu 08.07.2019r. w trybie art. 44 Kpa.
Następnie, zawiadomieniem nr [...] z dnia 08.07.2019r. organ egzekucyjny powiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, które zostało mu doręczone w dniu 16.07.2019r.
Pismem nr [...] z dnia 26.07.2019r. Marszałek Województwa [...] złożył wniosek do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych.
W odpowiedzi na w/w wniosek wierzyciela, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem nr [...] z dnia 21.08.2019r. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 4 186 426,00 zł.
W uzasadnieniu, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] wyjaśnił, iż na przedmiotowe koszty egzekucyjne składają się opłata manipulacyjna (696 363,90 zł) oraz koszty za czynności egzekucyjne (3 490 062.10 zł). Organ egzekucyjny wyjaśnił, iż z uwagi na fakt, iż zaszła przesłanka niemożności uzyskania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, to należy nimi obciążyć wierzyciela.
Wierzyciel złożył zażalenie na przedmiotowe postanowienie.
Postanowieniem nr [...] z dnia 15.10.2019r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. uchylił w całości zaskarżone postanowienia.
W uzasadnieniu wskazał, że na gruncie wytycznych wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14, wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.
Postanowieniem nr [...] z dnia 06.02.2020r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] określił wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 25 650,00 zł i obciążył nimi Wierzyciela.
Na powyższe postanowienie wierzyciel złożył zażalenie w którym nie zgodził się z wysokością kosztów egzekucyjnych.
Uznając bezzasadność wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] maja 2020r. znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu własnego postanowienia organ II instancji podniósł m.in. że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 ustawy egzekucyjnej, opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach. Przewidziana w treści art. 64 § 6 w/w ustawy opłata manipulacyjna stanowi szczególny rodzaj opłaty pobieranej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych i wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia wyżej wymienionej opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. W wyżej wymienionej sytuacji organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 64 § 1 pkt. 4 pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Organ wskazuje, iż w treści art. 64 c par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64 a. wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Przedstawiona zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych jest jednak w pewnych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakłada obowiązek poniesienia przez wierzyciela wyżej wymienionych kosztów w następujących sytuacjach: po pierwsze jeżeli na skutek uchybień wierzyciela doszło do wystawienia tytułu wykonawczego z wadami uniemożliwiającymi przeprowadzenie egzekucji (art. 64 c § 2 ustawy egzekucyjnej), lub gdy doszło do niezgodnego z przepisami ustawy wszczęcia i prowadzenia egzekucji (art. 64 c § 3 ustawy egzekucyjnej), oraz jeżeli koszty egzekucji nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64 c § 4 ustawy egzekucyjnej).
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. zauważa, iż w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne, jednak z uwagi na umorzone postępowanie egzekucyjne, brak było podstaw prawnych do dochodzenia od zobowiązanego przedmiotowych kosztów egzekucyjnych, w związku z powyższym, w myśl przywołanego wyżej art. 64 c § 4 ustawy egzekucyjnej, koszty egzekucyjne winien ponieść wierzyciel. W związku z powyższym, postanowieniem nr [...] z dnia 06.02.2020r. organ egzekucyjny w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku Marszałka Województwa [...] z dnia 26.07.2019r., obciążył wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego w kwocie 25 650.00 zł.
W opinii Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. , analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, iż organ egzekucyjny zasadnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, powstałymi w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a wydane rozstrzygnięcie spełnia wszelkie wymogi dotyczące uzasadnienia faktycznego i prawnego. Poza tym dla skuteczności zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a w konsekwencji możliwości naliczenia i pobrania z tego tytułu opłat, nie ma znaczenia, że w chwili dokonania zajęcia, na rachunku bankowym zobowiązanego nie było środków niezbędnych do realizacji zajęcia.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wskazuje, że w postępowaniu egzekucyjnym, zajęciu istotnie podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. W momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Nie ulega zatem wątpliwości, że przepis art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej dotyczy również naliczania opłat pobieranych za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, a organ egzekucyjny dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie ma obowiązku ani możliwości wykazania, czy w chwili dokonywania zajęcia istnieje jakakolwiek wierzytelność zobowiązanego od banku z tytułu prowadzenia rachunku bankowego.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. zauważa, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] ponownie rozpatrując wniosek Marszałka Województwa [...] z dnia 26.07.2019r, dokonał wyliczenia kosztów powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec majątku K. sp. z o.o. z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r.,sygn. akt SK 31/14.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
Zauważyć należy, iż górną granicę opłaty egzekucyjnej ustawodawca określił jedynie w wypadku opłaty za zajęcie nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), wskazując, że nie może być ona wyższa niż 34 200 zł. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował zgodności z Konstytucją art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Trybunał nie podważył również zasadności naliczania kosztów egzekucyjnych za dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne, a jedynie wskazał na konieczność określenia ich granicy stosownie do ich pracochłonności i kosztowności.
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. , na gruncie wytycznych wyroku Trybunału Konstytucyjnego, za punkt odniesienia przy szacowaniu kosztów egzekucyjnych uznać należy przepis art. 64 § 1 u.p.e.a. wyszczególniający wysokość stawek za poszczególne czynności egzekucyjne, którego pkt. 6 przewiduje opłatę za zajęcie nieruchomości wynoszącą 8% od dochodzonej należności maksymalnie jednak 34 200 zł.
Ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie wierzytelności pieniężnych i 8% za zajęcie nieruchomości.
Przyjmując zatem, że dla stawki 8% przyjętej w art. 64 par. 1 pkt 6 u.p.e.a. maksymalną kwotą jest 34 200,00 zł. to za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. kwota maksymalna wyniesie 21 375.00 zł. Górna granica natomiast opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. wg 1% stopy daje kwotę 4 275,00 zł od każdego tytułu wykonawczego. Skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34 200 zł. to przy czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego należy uwzględnić mniejszy nakład pracy przy zajęciu tych wierzytelności. Dlatego należy założyć, w związku z brakiem ustawowych regulacji, że opłata od zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34 200 zł dla 8% opłaty . Skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34 200 zł. a Trybunał Konstytucyjny tego nie zakwestionował, to w ocenie organu nadzoru istnieją podstawy do przyjęcia zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych może wynosić maksymalnie 21 375,00 zł.
Uwzględniając tak przyjętą kalkulację w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. ustalenie przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych obciążających Wierzyciela w łącznej wysokości 25 650,00 zł nie stanowi naruszenia przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.
Wyżej opisane postanowienie zaskarżył wierzyciel - Marszałek Województwa [...] zarzucając mu naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 §1 pkt. 4 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438, z póżn. zm.) - zw. dalej również u.p.e.a. - poprzez nieuznanie za prawidłowe stanowiska skarżącego, iż opłata egzekucyjna w określonej wysokości może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych,
2) przepisów postępowania, tj. art. 7 § 2 ustawy z dnia 29.08.1997 r. -u.p.e.a. - poprzez brak zastosowania tego przepisu i działanie przez Dyrektora w sposób podważający zaufanie do organów egzekucyjnych, polegający na wydaniu postanowienia sprzecznego z zasadą, iż organ egzekucyjny stosuje wyłącznie środki egzekucyjne, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku, a jednocześnie, jeżeli taka czynność do celu nie prowadzi jest niedopuszczalna.
Podnosząc powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. w całości;
2) wstrzymanie wykonania postanowienia z 25.05.2020r., w części dotyczącej naliczenia i obciążenia wierzyciela - Marszałka Województwa [...] - kosztami egzekucyjnymi w kwocie 25.650,00 zł;
3) zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje:
Kontroli Sądu - na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt. 2 w związku z art. 119 pkt. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej P.p.s.a.) - podlegało postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Stan faktyczny nie jest sporny zaś spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii prawidłowości określenia w rozpoznawanej sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 31/14.
Należy przypomnieć, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowany w: Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
W swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym opłaty takie, są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.
Uznał także, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Wyjaśniając zaś skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że:
Po pierwsze: skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Po drugie: z uzasadnienia wyroku należy wyprowadzić wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze w skazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
Po trzecie: powołany wyrok Trybunatu Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Pominięcia takie polegają na tym, że ustawodawca unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie. Co istotne, w realiach rozpoznawanej sprawy, ustawodawca zaniechał również uzupełnienia analizowanej regulacji zgodnie z wyrokiem TK - do dnia dzisiejszego nie określił górnej granicy opłat za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej.
Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonego postanowienia nie można tracić z pola widzenia wskazanych powyżej kwestii, a w szczególności faktu, że zarówno organ, określając wysokość kosztów egzekucyjnych, jak i Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem tak ustalonej wysokości tych kosztów, działa w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę. W konsekwencji uzupełnienie pominięcia ustawowego nastąpić musi na płaszczyźnie stosowania prawa w granicach określonych przez Trybunał Konstytucyjny.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r., II FSK 2206/17 wskazał, że wyrok Trybunału jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis z niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgody z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet - musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.
Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał bowiem, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
W konsekwencji podzielić należy pogląd, że dopóki ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r,, SK 31/14. W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania.
Jednocześnie NSA w ww. wyroku stwierdził, że Trybunał wyraźnie zakwestionował tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (gdyż wyraźnie je dopuścił), a w konsekwencji - nie wskazał na konieczność stosowania wyłącznie stawek minimalnych.
Opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Co do zasady koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 u.p.e.a.). Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 tej ustawy).
Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Natomiast § 6 tego przepisu stanowi, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Punktem wyjścia przyjętej przez organ odwoławczy metody wyliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela był przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przewidujący pobranie za zajęcie nieruchomości - 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34 200 zł. Dla stawki 8% przyjętej w art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej maksymalną kwotą jest 34.200 zł, to 5% za zajęcie rachunku bankowego wyniesie 21.375 zł. Górna granica natomiast opłaty manipulacyjnej wg 1% stopy daje kwotę 4.275 zł od każdego tytułu wykonawczego.
W ocenie Sądu zastosowany przez organ odwoławczy mechanizm ustalania opłaty stosunkowej oraz manipulacyjnej chroni wierzyciela w rozpoznawanej sprawie przed realizacją w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej tych opłat i spełnia standard określony w wyroku Trybunału. Skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy przy zajęciu innych wierzytelności. Dlatego należy założyć, w związku z brakiem ustawowych regulacji, że opłata od zajęcia innej wierzytelności musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34.200 zl dla 8% opłaty. Skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, to organ II instancji miał podstawy do przyjęcia zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21.375 zł. Organ miał na względzie fakt, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie innej wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości.
Rozumowanie takie zgodne jest również z wykładnią systemową, przyjmującą założenie, że przepis w danym akcie prawnym nie jest umiejscowiony przypadkowo, lecz wynika z racjonalnego działania prawodawcy. Skoro w całym przepisie art. 64 ustawy egzekucyjnej dedykowanym kosztom egzekucyjnym ustawodawca nie uzależnia ich wysokości do nakładu pracy, to należy przyjąć, że opłaty za czynności egzekucyjne są konsekwencją jedynie stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w tej ustawie. Opłaty za czynności egzekucyjne stanowią więc swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych. Zatem opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych. W ocenie Sądu przyjęta przez organ metoda spełnia wymogi w zakresie konieczności miarkowania opłat wymienionych w art. 64 § 1 pkt. 4 i § 6 u.p.e.a. Ustalona przez organ odwoławczy wysokość opłat nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.
Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania powołanych w skardze w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niedostatecznie wyjaśnienie podstaw faktycznych oraz prawnych dokonanego miarkowania naliczonych kosztów egzekucyjnych. Strona skarżąca nie wykazała także naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 64 § 1 pkt. 4 u.p.e.a.
Wydając zaskarżone postanowienie organ odwoławczy, mając na względzie dyrektywy zawarte w wyroku Trybunału o sygn. SK. 31/14, działając w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę, prawidłowo obliczył koszty postępowania w przedmiotowej sprawie jak również przekonywująco i wyczerpująco uzasadnił przyjętą przez siebie metodę w okolicznościach niniejszego stanu faktycznego.
Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło