I SA/Bd 12/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Mirella Łent sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2021 r. sprawy ze skargi W. K.-P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz W. K.-P. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku M. M. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. wystawionego przez W. K., obejmującego zwrot dofinansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur w kwocie [...]zł należności głównej. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. umorzył postępowanie egzekucyjne z powodu śmierci zobowiązanego. Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu [...] czerwca 2020 r. Następnie organ egzekucyjny w dniu [...] sierpnia 2020 r. zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł, które nie zostały ściągnięte od zobowiązanego i obciążają wierzyciela. W związku z powyższym wierzyciel pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. złożył wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł powstałych w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie w całości i orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia terminu wskazanego w przepisie art. 64c § 6a pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a."), gdyż organ egzekucyjny nie zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił jednakże, że niezachowanie wskazanego terminu nie pozbawia organu egzekucyjnego prawa do wydania postanowienia w sprawie kosztów, nie stanowi o wadliwości tego orzeczenia w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego zwłaszcza, że wierzyciel w terminie wystąpił o wydanie postanowienia w sprawie kosztów powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. Organ wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego podjęto dwie czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w B. M. S.A. (zawiadomieniem z dnia [...] września 2016 r.) oraz w [...] S.A. (zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2019 r.). Banki poinformowały o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji. W obydwu przypadkach w wyniku tych zajęć nie uzyskano żadnych środków pieniężnych. Mimo tego organ egzekucyjny uznał, że zajęcia były skuteczne i naliczył opłaty za zajęcie rachunków bankowych oraz opłatę manipulacyjną. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, bowiem obciążenie wierzyciela opłatami za zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych jest nieuzasadnione. Organ odwoławczy uwzględnił utrwalone stanowisko sądów administracyjnych wyrażane w licznych wyrokach, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest należna wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych znajdujących się na rachunkach bankowych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Skoro zatem przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Organ wyjaśnił, że łącznie z pierwszym zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności w B. M. zobowiązanemu przesłano odpis tytułu wykonawczego. Przesyłka listowa została uznana za doręczoną w dniu [...] września 2016 r., w trybie art. 44 k.p.a., po jej dwukrotnym awizowaniu przez Pocztę [...] S.A. W związku z tym, zdaniem organu, należało naliczyć opłatę manipulacyjną, uwzględniając treść art. 64 § 6 u.p.e.a., w wysokości [...] zł. Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ odwoławczy podkreślił, że przy ustalaniu opłaty manipulacyjnej uwzględniono dyrektywy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, którym orzeczono o niekonstytucyjności przepisów w zakresie braku określenia maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych. Kierując się tymi wskazówkami wyliczono opłatę manipulacyjną proporcjonalnie do wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości określonej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., gdyż w przypadku tej opłaty ustawodawca określił jej maksymalny pułap. Opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Skoro ustawodawca określił opłatę za zajęcie nieruchomości stosunkowo i jednocześnie wyznaczył jej maksymalny pułap, to dopuszczalne jest, w ocenie organu, wyliczenie maksymalnych kwot opłat za inne czynności egzekucyjne w odpowiedniej proporcji, z wykorzystaniem podanej maksymalnej kwoty, przy zachowaniu stawek procentowych wskazanych w ustawie. Organ wyjaśnił, że przyjmując jako maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości kwotę [...]zł, maksymalnie opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż [...] zł, według wyliczenia: [...] zł : 8% x 1% = [...] zł. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że art. 64 u.p.e.a., stanowiący o wysokości opłat egzekucyjnych, mimo opublikowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nadal obowiązuje, a organy administracyjne zobowiązane są do ich stosowania, zgodnie z zasadą legalizmu wynikającą z art. 6 k.p.a. W konsekwencji orzeczenie o wysokości opłaty manipulacyjnej i obciążenie wierzyciela opłatą manipulacyjną, należną organowi egzekucyjnemu, stosownie do treści art. 64 § 6 u.p.e.a., jest zasadne. Organ wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie naliczona opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł jest proporcjonalna do wysokości kwoty podlegającej egzekucji, która wynosiła [...] zł (należność główna oraz odsetki za zwłokę przypadające na dzień doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, tj. [...] września 2016 r.) i nie przekracza maksymalnego pułapu [...] zł. W skardze do tut. Sądu, strona zarzuciła ww. postanowieniu naruszenie: 1) art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., poprzez obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy organ uchybił terminowi określonemu w ww. przepisie, który jest terminem zawitym, zawiadamiając wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych po upływie tego terminu, tj. po upływie miesiąca, 2) wydanie zaskarżonego postanowienia w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. uznane za niekonstytucyjne i nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. W związku z powyższymi zarzutami strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. ż dnia [...] września 2020 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż narusza ono prawo. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. prowadził wobec M. M. postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela – W. K. na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego należność pieniężną – "zwrot dofinansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur" w kwocie [...]zł należności głównej. Postanowieniami z dnia [...] czerwca 2020 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. umorzył postępowanie egzekucyjny z powodu śmierci zobowiązanego. Postanowienie to zostało doręczone wierzycielowi w dniu [...] czerwca 2020 r. (k. 24 akt adm.). Następnie w dniu [...] sierpnia 2020 r. (k. 27 akt adm.) organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, które nie zostały ściągnięte i obciążają wierzyciela. P. z dnia [...] sierpnia 2020 r. wierzyciel zwrócił się z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie tych kosztów. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. określił koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł. Na koszty te złożyła się: opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości [...] zł. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie w całości i orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem strona wniosła skargę, w której zarzuciła naruszenie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Należy zauważyć, że w myśl art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia: 1) zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia: a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne, b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne; 2) wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Zgodnie natomiast z treścią art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Skarżący upatruje naruszenia art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. w tym, że organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych po upływie miesiąca od dnia doręczenia mu ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne. W rozpatrywanej sprawie miesięczny termin, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. rozpoczął bieg w dniu [...] czerwca 2020 r., gdyż w tym dniu doręczono W. K. postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, które stało się ostateczne. Termin ten upłynął w dniu [...] lipca 2020 r., zaś zawiadomienie o kosztach postępowania egzekucyjnego zostało doręczone wierzycielowi w dniu [...] sierpnia 2020 r., a zatem z naruszeniem ustawowego terminu. Organ nie wskazał przy tym żadnego powodu przekroczenie tego terminu. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma wyjaśnienie kwestii charakteru prawnego terminu, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. oraz skutków jego przekroczenia przez organ egzekucyjny. Sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, że jest to termin zawity, a więc termin, którego upływ powoduje bezskuteczność danej czynności. Za przyjęciem takiego poglądu przemawia konieczność zapewnienia wierzycielowi w możliwie krótkim czasie jasnego statusu prawnego dotyczącego obciążenia lub braku obciążenia go kosztami egzekucyjnymi. Zauważyć należy, iż koszty egzekucyjne mogą być bardzo wysokie, co może wpływać w sposób istotny na sytuację finansową wierzyciela. Nie może być tak, że wierzyciel przez bliżej nieokreślony czas będzie w stanie niepewności co do tego, czy zostanie bądź nie zostanie obciążony kosztami egzekucyjnymi, a okres w jakim zostanie on o tym zawiadomiony będzie zależał wyłącznie od uznania organu egzekucyjnego. Wierzyciel powinien być w niezbyt długim czasie poinformowany o wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnych. Termin jednego miesiąca jest terminem wystarczająco długim, aby organ mógł zawiadomić wierzyciela o tych kosztach. Jest to przy tym obowiązek organu, przepis art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. stanowi bowiem, że "organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela". Przepis ten zapewnia wierzycielowi ochronę jego interesów. Gdyby przyjąć, że termin ten jest instrukcyjny, to w istocie powyższy obowiązek byłby iluzoryczny, gdyż organ mógłby wysłać zawiadomienie nawet po upływie np. roku od umorzenia postępowania egzekucyjnego, kiedy to wierzyciel byłby już przekonany, że nie obciążają go żadne koszty związane z bezskuteczną egzekucyjną. Trudno przyjąć, że celem racjonalnego ustawodawcy było stworzenie "pozornego" obowiązku. W rezultacie Sąd nie podzielił poglądu organu wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, że niezachowanie miesięcznego termin, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., nie wywołuje żadnych skutków prawnych i nie pozbawia organu egzekucyjnego prawa do wydania postanowienia w sprawie kosztów. Zdaniem Sądu termin ten jest terminem zawitym, a nie instrukcyjnym (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 189/20; wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 544/19). Konsekwencją uznania, że miesięczny termin jest terminem zawitym jest to, iż brak zawiadomienia wierzyciela o kosztach egzekucyjnych w tym terminie powoduje, że nie można go już obciążyć tymi kosztami. Uchybienie przez organ egzekucyjny tego terminu skutkuje tym, że brak jest podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami. Przekroczenie tego terminu zamyka drogę do wydania postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. Wydanie takiego postanowienia, w ocenie Sądu, jest możliwe jedynie w przypadku prawidłowego zawiadomienia wierzyciela (tzn. z zachowaniem miesięcznego terminu) o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. Za przyjęciem poglądu, że miesięczny termin określony w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. jest terminem zawitym, a nie instrukcyjnym przemawia również treść art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. W tym ostatnim przepisie określono dla zobowiązanego termin 6 miesięcy na złożenie wniosku o wydanie przez organ egzekucyjny zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęty pogląd, że termin ten nie jest instrukcyjny, lecz zawity, gdyż po jego upływie zobowiązany traci prawo do żądania wydania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych oraz prawo do żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów przez organ egzekucyjny (por. wyrok WSA w Szczecinie z 20 września 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 198/18; wyrok WSA we Wrocławiu z 22 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wr 303/20). W sytuacji zatem, gdy w jednym przepisie (tzn. w art. 64c § 6a u.p.e.a.) przewidziano dwa terminy a mianowicie: dla zobowiązanego do złożenia wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych (w pkt. 1) oraz dla organu egzekucyjnego do zawiadomienia wierzyciela o wysokości tych kosztów (w pkt. 2), to nie może być tak, że termin dla zobowiązanego ma charakter zawity i po jego upływie traci on prawo do złożenia wniosku, a termin dla organu jest jedynie instrukcyjny, którego uchybienie nie rodzi żadnych skutków prawnych. W przypadku gdy termin dla zobowiązanego jest zawity i nieprzekraczalny (pkt 1), to taki sam charakter winien mieć termin dla organu egzekucyjnego (pkt 2). W obu przypadkach chodzi bowiem o to samo, a mianowicie o ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych przez organ egzekucyjny. Tyle, że w pierwszym przypadku dotyczy to kosztów obciążających zobowiązanego, a w drugim - o koszty obciążające wierzyciela. Odmienna interpretacja zakładająca, że termin wynikający z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. jest jedynie instrukcyjny, stawia w uprzywilejowanej pozycji - porównując regulację zawartą w art. 64c § 6a pkt 1 i 2 u.p.e.a. - organ w stosunku do zobowiązanego i wierzyciela. Tym samym Sąd w obecnym składzie uznał, że termin, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. ma charakter zawity, podobnie jak termin określony w pkt. 1 wymienionego artykułu. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny bezspornie uchybił miesięcznemu terminowi określonemu w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., i to bez podania jakiejkolwiek przyczyny. W konsekwencji brak było podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Po upływie tego terminu organ egzekucyjny nie mógł już bowiem obciążyć wierzyciela tymi kosztami, a tym samym wydawać postanowienia w przedmiocie tych kosztów. Organ naruszył zatem art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. i art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W konsekwencji zbędne stało się odniesienie się do pozostałych zarzutów strony dotyczących naruszenia przez organ art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz nieuwzględnienia przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Na koszty te składa się uiszczony wpis od skargi (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).