IV SA/Po 107/21

WyrokWSA w Poznaniu2021-04-07

Skład orzekający: Izabela Bąk-Marciniak, Maciej Busz, Maria Grzymisławska-Cybulska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy wnuczce przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na sprawowanie opieki nad babcią, jeśli żyją dzieci babci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie są w stanie sprawować opieki?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy błędnie zastosowały literalną wykładnię art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy stosować wykładnię systemową i celowościową, uwzględniając przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku alimentacyjnego. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z powodu istnienia bliższych zstępnych, którzy nie są w stanie sprawować opieki z obiektywnych względów, narusza zasady sprawiedliwości społecznej i równości. W przypadku braku możliwości sprawowania opieki przez bliższych zstępnych, należy ocenić wniosek wnuczki.
Stan faktyczny
Skarżąca Z. S. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią Z. E. Organy odmówiły przyznania świadczenia, wskazując, że babcia ma dwoje żyjących dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i są zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. Skarżąca zarzuciła organom błędną wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która powinna uwzględniać obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez bliższych zstępnych.
Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 07 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] października 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Z. S. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Decyzją Wójta Gminy O. z dnia [...] października 2020 r., Nr [...] odmówiono Z. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią Z. E. ur. [...].05.19[...] r. Od powyższej decyzji Z. S., złożyła odwołanie, podnosząc, że jest jedyną osobą, która może zapewnić babci prawidłową opiekę. Zaskarżonej decyzji zarzucono błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z [...].10.2014 r., sygn. akt K [...] doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art.7 oraz 190 ust. 1 Konstytucji. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że Odwołująca jest wnuczką wymagającej opieki Z. E.. Z akt sprawy wynika, że są osoby zobowiązane w bliższej, niż Strona, kolejności w rozumieniu art. 132 k.r.o. do spełnienia obowiązku alimentacyjnego. Z. E. ma dwoje dzieci, pobierających emeryturę i nie posiadają orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu II instancji, powyższe okoliczności nie uzasadniają odstąpienia od literalnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyznania świadczenia stronie, jako wnuczce osoby wymagającej opieki. Z akt sprawy nie wynika, by w stosunku do dzieci Z. E. zachodziły okoliczności obiektywnie uniemożliwiające dzieciom osoby wymagającej opieki spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec matki, czy to w formie bezpośredniej opieki, czy też dostarczenia środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia tej opieki. W trakcie postępowania Strona nie wykazała, że obowiązane do opieki dzieci legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stan faktyczny został ustalony poprzez oświadczenia Strony. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie regulują kwestii opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą opieki i nie obligują do sprawowania takiej opieki żadnego z członków rodziny. Ustalają natomiast w sposób precyzyjny, która z osób obowiązanych i po spełnianiu jakich przesłanek może otrzymać rekompensatę finansową ze strony Państwa za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki. Orzekający organ nie posiada w tym swobody decyzyjnej i jest on obowiązany do stosowania obowiązujących przepisów prawa. Badając czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1a ww. ustawy, zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; . 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie wskazano, że jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a ww. ustawy. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować nad potrzebującym tj., gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o, do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zatem z ustaleń dokonanych w tej sprawie wynika, że Z. E. ma dzieci, które niewątpliwie zobowiązane są do alimentacji przed skarżącą. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie, gdyby dzieci Z. E. nie były w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez nie opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczenia przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Sądu Z. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także uchylenie decyzji organu I instancji, ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: - naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec babci Z. E.; - dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu, a w konsekwencji przyjęcie, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma dzieci nielegitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów tej opieki nie sprawują nad matką. - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez Skarżącą w sytuacji w której osoba wymagająca opieki posiada bliższych zstępnych nielegitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymienione osoby mogą sprawować opiekę nad matką - co pozwoliło by na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Orzekając w tych granicach kompetencyjnych Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie niesporną okolicznością jest to, że skarżąca sprawuje opiekę nad babcią. Kwestie sporne koncentrują się natomiast wokół tego, czy skarżąca spełnia przesłanki normatywne dla przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną Z. E., skoro zostało ustalone, że osoba wymagająca opieki ma zstępnych pierwszego stopnia, a treść art. 17 ust 1a u.ś.r. stanowi o tym, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ drugiej instancji poprzestał na literalnej wykładni art. 17 ust 1a u.ś.r. dochodząc do wniosku, że skoro osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie są małoletnie i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 3 u.ś.r.), to w stosunku do strony zachodzą normatywne przeszkody do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W punkcie wyjścia do dalszych rozważań należy wskazać, że w judykaturze jak i w doktrynie nie budzi wątpliwości pogląd co do prymatu wykładni językowej przepisów prawa. Granice wykładni językowej nie mają jednak charakteru bezwzględnego. Jeżeli więc w wyniku wykładni językowej nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym i sprzeczność z wartościami konstytucyjnymi, należy się posiłkować innymi metodami wykładni, np. wykładnią funkcjonalną i celowościową. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że do przekroczenia granicy wykładni językowej niezbędne jest silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych (por. wyrok TK z [...] czerwca 2000 r., K [...], OTK 2000, nr [...], poz. 141), a także i to, że w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. postanowienie TK z [...] listopada 2001 r., T [...], OTK - B [...]/47). Akceptacja dla takiego stanowiska prezentowana jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z [...] lutego 2008 r., sygn. akt I OSK [...], Lex nr 454019 oraz z [...] grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK [...], Lex nr 582493). Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] maja 2020 r., sygn. akt I OSK [...] (CBOSA), w myśl którego, formalistyczna (językowa) wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.) może – w określonych okolicznościach – sprawy doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej sprawować faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym, co z kolei nie da się pogodzić z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Sąd akceptuje zatem ten nurt orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w którym wyraźnie akcentuje się, że przy wykładni art.17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. należy mieć na względzie cel regulacji, jakim jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] lutego 2016 r., sygn. akt I OSK [...]). Dopuszczając możliwość odejścia – z wskazanych przyczyn – od językowej wykładni przepisów ww. ustawy Sąd przeprowadzoną w sprawie wykładnię literalną art.17 ust.1a u.ś.r. w zw. z art.17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. uznaje za niewystarczającą, w pełni podzielając wyrażane w orzecznictwie sądowym poglądy przyjmujące, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z [...] sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu [...], CBOSA). W szczególności Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyrokach z dnia [...] kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK [...] oraz z dnia [...] maja 2020 r., sygn. akt I OSK [...] (CBOSA), zgodnie z którym, pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust.1 Konstytucji RP), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji RP). Kierując się dyrektywami wykładni celowościowej, ale w równym stopniu także i systemowej Sąd zwraca uwagę, że w kontekście brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdzie jest mowa o tym, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) sobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (podkreślenie Sądu), nie można pomijać treści art.132 k.r.o. Zgodnie z tym przepisem, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przyjęta przez organ orzekający w sprawie wykładnia literalna art. 17 ust. 1a u.ś.r., bazująca na językowym brzmieniu tego przepisu, koresponduje jedynie cząstkowo z treścią art. 132 k.r.o., albowiem sprowadza się ona w istocie do wnioskowania, że skoro zostało ustalone, iż istnieją osoby zobowiązane względem babci strony w bliższej kolejności, nie są one małoletnie i nie zostało wobec nich wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne skarżącej z tytułu niekwestionowanej opieki nad babcią się nie należy. Zastosowana przez organ wykładnia językowa art. 17 ust 1a u.ś.r. nie uwzględnia przepisu art. 132 k.r.o. w jego całościowym brzmieniu, gdzie jest mowa o tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje także wówczas, gdy istnieją osoby zobowiązane w bliższej kolejności, ale nie są one w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od nich na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Ze znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że osoba wymagająca opieki (babcia skarżącej) ma córkę i syna. Córka U. G. oświadczyła, że nie może opiekować się matką ponieważ ma już wiek emerytalny i pobiera emeryturę. Syn R. E. również pobiera świadczenie emerytalne, a ponadto meszka daleko od matki. Oboje nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji należy wnioskować, że skoro dwoje żyjących dzieci nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to skarżąca nie może skutecznie ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem – jak już wskazano – art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinien być interpretowany systemowo. Zgodnie bowiem z założeniami ustawodawcy dotyczącymi obowiązku alimentacyjnego, jeżeli osoby zobowiązane do alimentacji nie są one w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od nich na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, powstaje obowiązek alimentacyjny po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności. Mając zatem na uwadze niewątpliwą potrzebę dokonania systemowej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r., przy uwzględnieniu wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zasad rządzących obowiązkiem alimentacyjnym, odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w powołaniu na to, żyją osoby spokrewnione z Z. E. w pierwszym stopniu, które są zobowiązane do alimentacji nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu z akt sprawy nie wynika, by w stosunku do dzieci Z. E. zachodziły okoliczności obiektywnie uniemożliwiające dzieciom osoby wymagającej opieki spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec matki, czy to w formie bezpośredniej opieki, czy też dostarczenia środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia tej opieki. Jednocześnie organy nie poczyniły żadnych ustaleń w kierunku sytuacji materialnej i zdrowotnej dzieci Z. E.. Zdaniem Sądu, ocenie powinna być zostać poddana faktyczna możliwość wykonywania opieki nad matką przez zstępnych pierwszego stopnia. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala natomiast ewentualność taką uznać za wysoce wątpliwą. Podsumowując należy zatem stwierdzić, że organy niewłaściwie zinterpretowały prawo materialne przyjmując, iż sam fakt istnienia bliższych zstępnych Z. E., niebędących osobami małoletnimi i niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, wyklucza stronę z kręgu osób uprawnionych do wnioskowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji co najmniej przedwcześnie przyjęto, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Brak pogłębionej analizy faktycznej możliwości sprawowania opieki nad Z. E. przez jej dzieci stanowił konsekwencję przyjęcia literalnej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r., co doprowadziło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Procedując ponownie, rzeczą organów będzie uwzględnienie rozważań Sądu dotyczących wykładni art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a u.ś.r. w kontekście zasad rządzących obowiązkiem alimentacyjnym (art. 132 k.r.o.), przy odniesieniu się do okoliczności ustalonych w sprawie, a odnoszących się do faktycznych możliwości alimentacji osób zobowiązanych w bliższej kolejności (zstępnych pierwszego stopnia). W przypadku uznania, że żadne z dzieci nie jest w stanie podjąć się opieki nad matką, rzeczą organów będzie ocena zasadności złożonego przez stronę wniosku przez pryzmat przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W takim przypadku, o ile fakt sprawowania przez stronę stałej opieki nad babcią został ustalony jako bezsporny, to rzeczą organów w dalszej kolejności będzie uwzględnienie, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego łączy z sytuacją, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne nie tylko rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ale i nie podejmuje zatrudnienia w ogólności, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Końcowo już tylko należy podnieść, nawiązując do stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z [...] października 2014 r., sygn. akt K [...]. Nie ma zatem obecnie możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z tego powodu, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstałą później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia, na co trafnie zwróciła uwagę także skarżąca. Z tych też względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Skarżąca była objęta ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego), dlatego zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości stawki minimalnej [...] zł.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło