III FSK 3404/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej N.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Bk 720/20 w sprawie ze skargi N.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 17 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od N.K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1.Wyrokiem z dnia 25 listopada 2020 r., I SA/Bk 720/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę N.K. (dalej: skarżąca, strona) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 17 lipca 2020 r., nr [...], w przedmiocie uznania za niezasadne zarzuty na postępowanie egzekucyjne. 2.Od powyższego wyroku strona wywiodła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.) przez oddalenie skargi w wyniku nieprawidłowego uznania, że postępowanie prowadzone przez organ nie było nadmiernie uciążliwe w sytuacji gdy było one prowadzone w sposób uniemożliwiający skarżącej dalsze wykonywanie działalności gospodarczej, a w konsekwencji zmuszający do zawieszenia działalności gospodarczej oraz uniemożliwiający samodzielnie utrzymanie się przez skarżącą, a działania organu całkowicie uniemożliwiły skarżącej samodzielnie funkcjonowanie, co wprost świadczy o uciążliwym sposobie prowadzenia tego postępowania i w sposób oczywisty uzasadnia skargę; 2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 9 w zw. z art. 22 § 2 u.p.e.a. przez oddalenie skargi w wyniku nieprawidłowego uznania, że właściwość miejscowa powinna zostać ustalona w związku z miejscem położenia ruchomości skarżącej, a w konsekwencji uznanie, że czynności egzekucyjne zostały podjęte przez organ właściwy miejscowo, podczas gdy właściwym organem na gruncie przedmiotowej sprawy jest organ właściwy według miejsca zamieszkania skarżącej, ponieważ głównymi składnikami majątku skarżącej były wierzytelności należne od kontrahentów oraz Skarbu Państwa a jedynie w znikomym zakresie ruchomość w postaci pojazdu [...], w konsekwencji czego właściwym organem do prowadzenia postępowania egzekucyjnego był i jest Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B., a nie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. Mając na uwadze podniesione zarzuty strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 3.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. 4.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 4.1.W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu. 4.2. W niniejszej sprawie jest to o tyle istotne, że autor skargi kasacyjnej zdawkowo odnosi się do kwestii mających elementarne znaczenie dla rozstrzygnięcia podjętego przez Sąd pierwszej instancji. Zamiast tego, w przeważającej mierze powtarza argumentację dotychczas prezentowaną w sprawie. Zarzuty skargi kasacyjnej stanowią niemal dosłowne powtórzenie zarzutów skargi, a jedynie uzupełniono je o zarzuty naruszenia przepisów p.p.s.a., które Sąd miał naruszyć poprzez nieuchylenie skarżonego postanowienia. Oceniać tymczasem należy, że szereg kwestii zostało już przez Sąd pierwszej instancji wyjaśnione i ocenione, a skarżąca nie formułuje zarzutów tak na podstawie art. 134 § 1 czy 141 § 4 p.p.s.a. W sytuacji, gdy pełnomocnik powtarza te same twierdzenia, nie wnosząc do sprawy nowej argumentacji należy uznać, że odpowiedź Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyczerpuje wątpliwości strony. W szczególności nie zakwestionowano żadnego z ustaleń faktycznych, jakie przyjął Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny ocenia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zinterpretował znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy i wyjaśnił ich wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Tymczasem strona w skardze kasacyjnej po raz kolejny powtarza te same twierdzenia, bez odpowiedniej refleksji i bez odniesienia się do istoty stanowiska zawartego w orzeczeniu. 4.3.Można więc za WSA powtórzyć, że wbrew twierdzeniom skarżącej, nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Skarżąca formułuje zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. Z niepodważanych ustaleń organu przyjętych przez Sąd pierwszej instancji wynika, że w sprawie doszło do przekształcenia zajęć dokonanych w postępowaniu zabezpieczającym, tj. wierzytelności pieniężnych z tytułu zwrotu podatku VAT, zasądzonych kosztów procesu oraz zajęć wierzytelności pieniężnych z rachunków bankowych w zajęcia egzekucyjne. Zajęcia te okazały się skuteczne i należności za miesiące sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień 2014 r. zostały wyegzekwowane. Z wywodu zawartego w zaskarżonym wyroku wynika, że dla WSA działanie organu egzekucyjnego było prawidłowe i zgodne z celami prowadzonego postępowania, gdyż wybór środków był ograniczony zasadą celowości postępowania zmierzającego do wyegzekwowania zaległych należności podatkowych. Sąd pierwszej instancji przyjął, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zajęcie rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Skarżąca nie twierdzi inaczej. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Istotne jest to, że rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Z art. 80 § 1 u.p.e.a. wynika, że rachunek pozostaje otwarty, a zobowiązany może swobodnie dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. Oceniając zastosowany w sprawie środek zabezpieczający jako najmniej uciążliwy, sądy administracyjne podkreślają właśnie to uprawnienie korzystne dla zobowiązanego, by nie "zablokować" całkowicie jego działalności gospodarczej. Inną instytucją chroniącą zobowiązanego jest przepis art. 13 u.p.e.a., na podstawie którego organ egzekucyjny, na jego wniosek i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Kolejną instytucję chroniącą zobowiązanego przewidziano w art. 166a § 2 i art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. Zgodnie z treścią pierwszego z nich, w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Przepis art. 81 § 4 u.p.e.a. stanowi natomiast, że wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń. Zgodnie z art. 81 § 5 u.p.e.a., przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. 4.4.W sprawie, wskazany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. opiera się na pojęciu uciążliwości środka egzekucyjnego. Skarżąca nie wyjaśnia jak inaczej niż przyjęto w zaskarżonym wyroku, należało pojąć to wyrażenie, niemniej jej zdaniem zbyt uciążliwym był zastosowany środek egzekucyjny, gdyż postawił ją w sytuacji, gdzie nie ma ona możliwości samodzielnego utrzymanie się i jest całkowicie uzależniona od rodziny. Jednak skarżąca pomija to, że przywołane przepisy opierają się na możliwości wyboru środka egzekucyjnego przez organ egzekucyjny, której to możliwości nie było w sprawie. W art. 7 § 2 u.p.e.a. ustawodawca wyraźnie zastrzega stosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, gdy organ ma do wyboru kilka środków. W sprawie niezakwestionowaną pozostaje okoliczność, że przy wyborze środka egzekucyjnego znane były organowi składniki majątku skarżącej, w tym świadczenie emerytalne, które nie zostało zajęte przez organ egzekucyjny. Niepodważonym pozostaje też to, że próba zajęcia samochodu nie doszła do skutku z uwagi na przedstawienie przez córkę skarżącej umowy darowizny na jej rzecz z dnia 16 grudnia 2019 r. Wykazano, że ostatecznie uzyskano środki z zajętych rachunków bankowych. Wbrew temu do czego dąży skarżąca, przywołane w skardze kasacyjnej przepisy prawa nie dają podstaw do odstąpienia od egzekucji, która miałaby pozbawić ją samodzielnego utrzymania się i ostatecznie doprowadzić do uzależnienia od rodziny. Organ egzekucyjny powinien zrezygnować ze stosowania tych środków, które są bardziej uciążliwe dla zobowiązanego jedynie wtedy, gdy osiągnięcie celu egzekucji jest możliwe przy wykorzystaniu niektórych środków egzekucyjnych. Może zrezygnować ze środków mniej dokuczliwych, gdy nie przyczynią się one do wyegzekwowania obowiązku (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer, W-wa 2021, s. 102). W odniesieniu do uzasadnienia skargi kasacyjnej, gdzie "na marginesie" wskazano na przedwczesność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje, a autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnia, jak miałoby się to stwierdzenie do przywołanych jako naruszone art. 33 § 1 pkt 8 czy art. 7 § 2 u.p.e.a. Zatem za niezasadne uznaje się zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. 4.5.Niezasadnym jest również zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 9 w zw. z art. 22 § 2 u.p.e.a. Z niepodważanych w skardze kasacyjnych ustaleń przyjętych w zaskarżonym wyroku wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadził Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B., będący wierzycielem w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jednocześnie na terenie którego znajdowała się siedziba skarżącej, która była zobowiązanym i jednocześnie miała status przedsiębiorcy. Niepodważonym pozostaje to, że skarżąca była właścicielem samochodu osobowego marki [...], rok produkcji 2014 r., którego zakup związany był z prowadzoną działalnością gospodarczą. Niepodważonym pozostaje fakt, że o tym, iż samochód został darowany córce poborca skarbowy dowiedział się w chwili przystąpienia do czynności. Stosownie do art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2a-3a. Zdaniem skarżącej skoro jej miejsce zamieszkania wskazuje na właściwość innego organu, to przepis ten naruszono. Pomija jednak wywód Sądu pierwszej instancji, gdzie ten przyjmuje, że znany przed wszczęciem egzekucji majątek zobowiązanego lub większa jego część znajduje się na terenie działania organu, który w sprawie prowadził egzekucję. Jest to okoliczność o tyle istotna, że wystarcza do tego, by w świetle art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. uznać prawidłowość wywodu Sądu pierwszej instancji. Skarżąca w żaden konkretny sposób nie wykazuje okoliczności innych niż przyjęte. Co więcej pomija to, że egzekucja z wierzytelności rachunku bankowego, dotyczy środków w wysokości często niedookreślonej na moment zajęcia rachunku. Zatem brak wyraźnego wykazania, że ich wartość przekraczała znacznie wartość samochodu czyni zbędnym dalszą analizę tego problemu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Co więcej w skardze kasacyjnej pominięto fakt, iż wierzytelności te zabezpieczone stosownie do art. 154 i nast. u.p.e.a. podlegały kontroli zgodnie z ustawą (art. 166b u.p.e.a.) i wskazywane przez skarżącą "sygnalizowanie" niewłaściwości organu nie może mieć znaczenia obecnie. W końcu pominięto też fakt, że co do zasady prawa majątkowe nie mają położenia (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer, W-wa 2021, s. 201). 4.6.Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku prawidłowo oddalił skargę stosownie do art. 151 p.p.s.a. i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 i 182 p.p.s.a. 4.7.O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Jolanta Sokołowska Dominik Gajewski Mirella Łent