IV SA/Po 1970/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 06 maja 2021 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] sierpnia 2020 r. znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej J. W. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. W. (dalej jako Skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] sierpnia 2020 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką K. W.. Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] czerwca 2020 r. Skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką K. W.. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] października 2011 roku wynika, że córka Skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od urodzenia. W formularzu Oświadczenia Wnioskodawcy Skarżąca zaznaczyła "TAK", w rubryce, "Osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na niepełnosprawne dziecko". Burmistrz Miasta i Gminy P. decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 roku odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1. Organ I instancji wskazał, że nie jest spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła J. W., podnosząc że organ I instancji błędnie przyjął, że skoro ona sama pobiera ona wcześniejszą emeryturę to nie należy jej się świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że skoro opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, to Skarżąca nie ma prawa wyboru świadczenia korzystniejszego. Opisaną we wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W swoich rozważaniach Kolegium stwierdziło, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Podkreślono, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy został sformułowany w sposób nie budzący wątpliwości i wystarcza jego literalna wykładnia, a sięganie do wykładni celowościowej byłoby działaniem contra legem. W skardze do sądu administracyjnego J. W. podniosła zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy poprzez błędne przyjęcie, że fakt pobierania przez opiekuna osoby niepełnosprawnej wcześniejszej emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, że zarządzeniem nr 26/20 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw i wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-Cov-2 w związku z objęciem miasta Poznania obszarem należącym do strefy czerwonej oraz w zw. z Zarządzeniem nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. o odwołaniu rozpraw i kontynuowaniu działalności orzeczniczej Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych, sprawa niniejsza została przez Przewodniczącego Wydziału skierowana na posiedzenie niejawne w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374).W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda Strony na rozpoznanie w tym trybie nie jest zatem konieczna. Przeprowadzenie posiedzenia niejawnego w tym przypadku jest uzależnione od uznania, że rozprawa mogłaby wywołać nadmierne zagrożenie dla życia i zdrowia osób w niej uczestniczących. Mając na uwadze, że Miasto Poznań, będące siedzibą tutejszego Sądu, zostało objęte tzw. obszarem czerwonym przesłanka powyższa została spełniona. Powyższe stanowisko jest zgodne z poglądem zawartym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., wydanej w sprawie o sygn. akt II OPS 6/19, zgodnie z którą przepis art. art. 15zzs4 ust. 3 uCOVID-19 należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019, poz. 2325 – dalej jako: "p.p.s.a."). Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przeprowadzając kontrolę sądowoadministracyjną zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2020 r. poz. 111, powoływanej dalej jako u.ś.r.) a w szczególności art. 17 tej ustawy. Organ II instancji uznał, że Skarżąca spełnia negatywną przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. a mianowicie ma ustalone prawo do emerytury. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Organ I instancji jako podstawę zaskarżonej decyzji wskazał "art. 17", a jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, w uzasadnieniu decyzji podał art. 17 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. wskazując, że inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury. Rozpoznanie wniosku Skarżącej, w pierwszej kolejności wymagało precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego, tj. wyjaśnienia na jakiej podstawie Skarżącej przyznano prawo do wcześniejszej emerytury. W ocenie Sądu poczynienie takich ustaleń jest kluczowe, dla prawidłowego załatwienia wniosku Skarżącej, bowiem Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, jakoby posłużenie się dyrektywami celowościowymi wykładni miałoby stanowić w okolicznościach badanej sprawy działanie contra legem. W przedmiotowej sprawie organ II instancji zaakcentował, że Skarżąca nie spełnia warunku przyznania świadczenia ponieważ Skarżąca pobiera emeryturę. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu II instancji, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. W przedmiotowej sprawie istnienia takiego związku przyczynowego w ogóle nie badano, i to pomimo, że z dokumentacji akt sprawy wynika, że Skarżąca w formularzu Oświadczenia Wnioskodawcy zaznaczyła "TAK", w rubryce, "Osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na niepełnosprawne dziecko" i wskazywała, że ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury. . Organy w ogóle nie ustalały, kiedy Skarżąca nabyła prawo do świadczenia emerytalnego, ani czy nastąpiło to na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U.1989 Nr 28, poz.149), które stanowiło, że (§ 1 ust. 1) matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego - bez względu na wiek - jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia następujące warunki: 1) ma okres zatrudnienia określony w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin 2) sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które a) zostało zaliczone do I grupy inwalidów, bez względu na przyczynę chorobową inwalidztwa, albo b) zostało zaliczone do II grupy inwalidów z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w ust. 3, a inwalidztwo dziecka istnieje od urodzenia albo powstało przed ukończeniem 18 roku życia. W niniejszej sprawie organy w ogóle nie wyjaśniały przyczyn z jakich, ani kiedy i na jakiej podstawie Skarżąca uzyskała prawo do wcześniejszej emerytury. Tymczasem, należy zwrócić uwagę, że zarówno na tle przepisów rozporządzenia z 1989 r. ,jak i aktualnych przepisów u.ś.r. mowa jest konkretnie o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wprawdzie pierwszy z wymienionych aktów traktuje o uzyskaniu wcześniejszej emerytury, a drugi o świadczeniu pielęgnacyjnym, jednak sens tych przepisów jest de facto taki sam i polega na przyznaniu opiekunowi pewnej formy finansowej rekompensaty za brak możliwości świadczenia pracy. W ocenie Sądu osoba obecnie ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji pobierania wcześniejszej emerytury na podstawie w/w rozporządzenia, spełnia warunek rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organy winne były zatem okoliczność tę wyjaśnić. Legitymowanie się przez opiekuna prawem do wcześniejszej emerytury przyznanej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem i sprawowanie tej opieki nadal uzasadnia stwierdzenie, że osoba ta zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad tym dzieckiem. Zdaniem Sądu, w razie ustalenia, że Skarżąca nabyła prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki, organ winien zawiadomić ją o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ. W kwestii tej sąd administracyjny zajmował już stanowisko, m.in. w wyroku z dnia 12 marca 2020 r. sygn. II SA/Po 926/19, a Sąd w składzie sprawę niniejszą rozpoznającym stanowisko wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku podziela i przyjmuje za swoje. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Za celowe należy uznać dopuszczenie możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę – świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r., przy czym warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Oznacza to, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj.. emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (aktualnie: Dz.U. z 2021, poz. 291). Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak niniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura jest prawem niezbywalnym ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organy dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., w konsekwencji nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego sprawy i co najmniej przedwcześnie odmówiły przyznania Skarżącej świadczenia z uwagi na pobieranie wcześniejszej emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.). Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, wyjaśnią kwestię rodzaju pobieranej przez Skarżącą emerytury i pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie, w razie pozytywnego zweryfikowania tych kwestii wezwą Skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzje ZUS), umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem. Po czym w zależności od wykonania przez Skarżącą nałożonego obowiązku rozstrzygną sprawę. Mając na uwadze powyższe Sąd w pkt 1 sentencji wyroku orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P.. O kosztach orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.