III FSK 12/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), Protokolant Natalia Zawadka, po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 174/21 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 22 kwietnia 2020 r. nr SKO.410.112.2020 w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2020 r. oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 12 maja 2021 r. sygn. I SA/Gd 174/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J.M. (dalej jako: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 22 kwietnia 2020 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2020 r. W uzasadnieniu wyroku, sąd pierwszej instancji wskazał, że sporne w niniejszej sprawie było istnienie podstaw do zmniejszenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2020 z uwagi na sąsiedztwo przedsiębiorstwa transportowego, co zdaniem skarżącego powodowało zatrucie żywności wytworzonej na gruncie będącym w jego posiadaniu. Natomiast zdaniem organów, okoliczności ponoszone przez skarżącego nie rzutują na wymiar podatku. WSA w Gdańsku stwierdził, że rację w tym sporze należało przyznać organom podatkowym. Wskazał, że jak wynika z akt sprawy, skarżący jest właścicielem działki o numerze [...] obręb N. o łącznej powierzchni 0,47 ha. Grunt ten jest sklasyfikowany jako: Rlllb - pow. 0,12 ha, S-Rlllb - pow. 0,17ha, B - pow. 0,18 ha. Ponadto skarżący posiada również budynki mieszkalne o pow. 159 m2 i 53 m2 kondygnacji o wysokości od 1,40 do 2,20 m2 , a także budynki pozostałe o pow. 72 m2. Dane te wynikają z informacji w sprawie podatku od nieruchomości na 2011 r. oraz uproszczonej informacji z rejestru gruntów z dnia 12 marca 2020 r. i są zgodne z danymi w zaskarżonej decyzji. Skarżący nie kwestionował żadnej z opodatkowanych powierzchni. Wymiaru podatku za 2020 rok organ dokonał w związku z uchwałą Rady Gminy w C. Nr [...] z dnia 22 listopada 2019 r. w sprawie obniżenia średniej ceny skupu żyta dla celów podatku rolnego. WSA w Gdańsku podkreślił, że nie ulega wątpliwości, że dla organów podatkowych wiążące są informacje dotyczące nieruchomości, wynikające z ewidencji gruntów i budynków. Podkreślił, że dopóki ewidencja nie zostanie zmieniona w przewidzianym prawem trybie administracyjnym, dane te nie mogą być przez organ i w toku postępowania podatkowego samodzielnie korygowane. Ponadto zdaniem sądu pierwszej instancji, organ odwoławczy trafnie argumentował, że przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r., poz. 1325, tj. ze zm.) - dalej jako: "O.p.", nie przewidują instytucji obniżenia zobowiązania podatkowego. Wyrok ten w całości dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie CBOSA). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 173 § 1 w zw. z art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, tj. ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", złożył pełnomocnik skarżącego, który zaskarżył go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych polegające na - uniemożliwieniu przez Sąd pierwszej instancji złożenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie przez skarżącego, skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne mimo braku już w ówczesnym czasie przesłanek ku temu, brak pisemnego wskazania terminu posiedzenia niejawnego, odmowę skierowania sprawy na posiedzenie jawne oraz brak zobowiązania skarżącego do złożenia stanowiska końcowego na piśmie, co w ocenie skarżącego stanowi przesłankę nieważności postępowania wskazana w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. tj. pozbawienie możności obrony swych praw. Mając na uwadze powyższe zarzuty, na podstawie art. 185 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie na podstawie art. 203 pkt 1 i 2 w zw. z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu powiększonych o podatek VAT, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. W piśmie procesowym z dnia 15 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Z treści skargi kasacyjnej wynika, że skarżący upatruje naruszenia art. 15 zzs ze zn. 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) – dalej: "uCOVID" w tym, że mimo przeprowadzenia posiedzenia niejawnego, nie zobowiązano skarżącego do złożenia stanowiska końcowego na piśmie. Autor skargi kasacyjnej utożsamił tę sytuację z pozbawieniem możności obrony praw skarżącego, co zostało uregulowane w art. 180 § 2 pkt 5 p.p.s.a. i zagrożone uznaniem nieważności postępowania. Zgodnie z art. 15 zzs ze zn. 4 ust. 3 zd. 1 uCOVID Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W sprawie mimo formułowania zarzutu w oparciu o ten przepis nie wskazano, by jakikolwiek z warunków wynikających bezpośrednio z niego został naruszony. Odwołano się jednak do orzecznictwa i wykładni, jaką tam poczyniono, mianowicie konieczności zachowania prawa, o jakim mowa w art. 180 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W przywołanych przez skarżącego wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 czerwca 2021 r., III FSK 3585/21 oraz z 26 maja 20101 r., III FSK 3515/21 wskazano, że zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Pozbawienie strony możności obrony praw wystąpi, gdy zaistniałe uchybienie procesowe Sądu godzić będzie bezpośrednio w istotę procesu. Do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 lutego 2006 r., II GSK 378/05, LEX nr 193342, z dnia 13 października 2005 r., FSK 2356/04, LEX nr 175406; z 27 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1697/20 - publik. CBOSA; wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 1974 r. II CR 155/74, OSP 1975/3/66, z 13 marca 1998 r., I CKN 561/97- niepubl., z dnia 13 lutego 2004 r., IV CK 61/03, LEX nr 151638). Wyjaśniono, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, zgodnie z którym termin "pozbawienie możności obrony swych praw" należy rozumieć ściśle, chodzi o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, a nie jakiekolwiek usterki czy utrudnienia w tym zakresie. Generalnie rzecz ujmując, pozbawienie strony możności obrony swych praw w procesie stwarza sytuację, w której Sąd nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem ustawodawca na mocy przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych dopuścił, przy spełnieniu określonych warunków, możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym. Przepisy te nie naruszają podstawowych uprawnień procesowych strony. Zatem sama okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Owszem, rzeczą sądu jest takie zorganizowanie postępowania, aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić. Mając na względzie wyżej opisane poglądy i zgadzając się z nimi co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że przy ocenie tego typu spraw jak obecna priorytetowego znaczenia nabiera ocena konkretnego stanu faktycznego. Dopiero na tle stanu faktycznego danej sprawy można wykazać, że wystąpiły skutki uchybień i to tego rodzaju, że nie było możliwości ich późniejszego usunięcia. Zasadniczym staje się analiza działań Sądu pod kątem możliwości funkcjonowania skarżacego w procesie, w szczególności w ramach możliwości odniesienia się do meritum sprawy (opodatkowania podatkiem od nieruchomości). Jak należało przyjąć, do pozbawienia skarżącego możliwości obrony jego praw doszłoby wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, nie mógł brać i nie brał udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miał możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. W sprawie jednak nie wskazano naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury. Nie wskazano, by naruszony został art. 15 zzs ze zn. 4 ust. 3 uCOVID, gdyż ten dopuszczał rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w okolicznościach, jakich nie podważono. Nie wskazano również podstawy prawnej obowiązku zobowiązania skarżącego przez Sąd do złożenia stanowiska końcowego na piśmie. W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji prawidłowo wyjaśnił, że wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 p.p.s.a., w zw. z art. 15 zzs ze zn. 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Wskazał przy tym, że zarządzeniem Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nr 49/2020 z dnia 19 października 2020 r. odwołano rozprawy, utrzymując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych. WSA trafnie uznał, że rozpoznanie sprawy było konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 uzasadniała przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Jak wcześnie wskazano tych okoliczności nie podważono i Naczelny Sąd Administracyjny przyjął je za miarodajne. Oczywistym jest, że strona nie bierze udziału w samym posiedzeniu niejawnym, niemniej w sprawie nie wykazano, by nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu tak, że pozbawiono ją możności obrony praw w pierwszej instancji. Opierając się na art. 15 zzs ze zn. 4 ust. 3 uCOVID WSA nie pozbawił skarżącego możliwości przedstawienia swego stanowiska w sprawie, której przedmiotem był podatek od nieruchomości. Skarżący takie stanowisko przedstawił i zasadniczo nie zmienił je aż do wydania wyroku przez NSA. Bezspornym jest, że na etapie pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego skarżący 4 maja 2021 r. odebrał przesyłkę z informacją o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i o tym, że o terminie tego posiedzenia mógł się dowiedzieć na podanej stronie internetowej. Pismem datowanym na 5 maja 2021 r. (wpływ 10 maja 2021 r.) skarżący odpowiedział opisując swój stan zdrowia spowodowany zatruciem środowiska, wniósł o przeprowadzenie posiedzenia, na którym mógłby bronić swych prawa "do życia w zdrowych warunkach (...)". Poinformował, że nie ma środków do uzyskania informacji o dacie posiedzenia niejawnego w sposób podany przez Sąd. Co istotne w tym piśmie ponawia jedynie argumenty, jakie jego zdaniem przemawiają za tym, by nie nakładano na niego podatku od nieruchomości. Żadne inne argumenty tego typu nie zostały sformułowane w skardze kasacyjnej. Jej autor nie formułuje żadnych zarzutów co do uzasadnienia wyroku Sądu zapadłego w stosunku do decyzji ustalającej podatek od nieruchomości. Zatem NSA przyjął, że skarżący nie został pozbawiony możliwości przedstawienia swego stanowiska i obrony swych praw, nawet jeśli nie wiedział o dacie posiedzenia niejawnego. Zarówno jego sprawa ze skargi jak i skargi kasacyjnej, która trafiła na rozprawę, zostały rozpoznane merytorycznie a skarżący aż do wydania wyroku drugiej instancji nie wskazywał na wątpliwości co do przyjętego stanowiska, czy żądań. Skoro Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 15 zzs ze zn. 4 uCOVID i nie zaszły okoliczności, o jakich mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., mając na względzie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Mirella Łent Krzysztof Winiarski Bogusław Woźniak