III FSK 3585/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Bogusław Dauter, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 597/20 w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 8 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz T. J. kwotę 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 5.11.2020 r. o sygn. I SA/Sz 597/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę To. J.(dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 8.07.2020 r., nr [...], wydaną w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 r. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Szczecinie). 2.1. Prezydent Miasta Świnoujście decyzją z 26.01.2015 r. ustalił wysokość podatku od nieruchomości za 2015 r. w kwocie 2.931 zł. Postanowieniem z 31.10.2019 r. organ podatkowy, na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: o.p.) wznowił postępowanie zakończone ww. decyzją z uwagi na pozyskanie informacji o zmianie sposobu wykorzystywania nieruchomości wraz z miejscem postojowym. Organ podatkowy wydał w dniu 31.01.2020 r. decyzję, w której uchylił swoją decyzję z 26.01.2015 r. i ustalił podatnikowi podatek od nieruchomości za rok 2015 w wysokości 4.590 zł. 2.2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z 8.07.2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w powodem do wznowienia postępowania podatkowego był fakt, że podatnik nie zgłosił, iż podpisał umowę najmu nieruchomości i miejsca postojowego ze spółką. Umowa najmu ze spółką skutkowała wyższą stawką podatkową z uwagi na to, że spółka jest przedsiębiorcą i wykorzystuje ww. nieruchomość w swojej działalności gospodarczej. 3. Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie. 3.1. Skarżący wniósł skargę do WSA w Szczecinie, w której – żądając uchylenia decyzji drugiej instancji oraz zwrotu kosztów postępowania – zarzucił naruszenie: 1. art. 7, art. 8 oraz 107 § 3 ustawy z 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a), art. 120, art. 121 § 1, art. 122, w związku z art. 187 § 1, art. 191 o.p., 3. art. 122 w związku z art. 121 § 1 w zw. z art. 187 § 1 o.p., 4. art. 2, art. 7 ustawy z 2.04.1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78 poz. 483 ze zm., dalej: Konstytucja RP) w związku z art. 121 § 1 o.p.; 5. art. 233 § 1 o.p.; 6. art. 187 § 1 o.p.; 7. art. 191 o.p.; 8. art. 210 § 1 pkt 6 o.p.; 9. art. 6 ust. 7 ustawy z 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1445 ze zm., dalej: u.p.o.l.). 3.2. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie odwoławczy wniosło o jej oddalenie. 4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał skargę za niezasadną. Sąd pierwszej instancji wskazał, że dla uznania, iż dany lokal jest zajmowany na działalność gospodarczą nie jest wymagane, by działalność gospodarczą w tego rodzaju lokalu prowadził sam podatnik. Wystarczy aby tego rodzaju działalność prowadził posiadacz zależny. Taka sytuacja występuje w sprawie, gdzie podatnik wynajął przedmiotowe lokale spółce, która zawodowo zajmuje się wynajmowaniem apartamentów turystom. Sporne lokale najemca oferuje swoim klientom w ramach świadczonych usług krótkotrwałego zakwaterowania. Zdaniem WSA w Poznaniu, ten rodzaj aktywności zawodowej najemcy mieści się w pojęciu działalności gospodarczej w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o.l. Działalność ta jest wykonywana nie tylko w okresie przebywania w lokalu osób fizycznych korzystających z krótkotrwałego zakwaterowania, ale też pomiędzy tymi okresami, w sytuacji oferowania lokalu w tym celu, co uzasadnia opodatkowanie takiego lokalu według podwyższonych stawek podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że dla zastosowania normy z art. 5 ust. 1 pkt 2 lit.b u.p.o.l. ustawodawca nie wymaga, by działalność gospodarcza w danym lokalu była prowadzona przez samego podatnika (tj. w jego imieniu i na jego rachunek). Dla oceny podatkowoprawnego stanu faktycznego w niniejszej sprawie bez znaczenia pozostaje fakt, że skarżący nie jest przedsiębiorcą, oraz że oddany w najem lokal mieszkalny nie wyłącza jego uprawnień do przebywania w tych lokalach. Zdaniem Sądu, organy nie naruszyły przepisów postępowania w niniejszej sprawie, w prawidłowy sposób zebrały materiał dowodowy i dokonały jego oceny oraz wywiodły z niego logiczne wnioski. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Okoliczność, że z zebranego materiału dowodowego skarżący wywiódł inne wnioski niż organu nie świadczy o tym, że organy naruszyły przepisy postępowania. 5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 5.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Szczecinie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika - doradcę podatkowego), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, tj.: 1. art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. przez uniemożliwienie przez Sąd pierwszej instancji złożenia dodatkowych wyjaśnień w wyniku zbyt późnego poinformowania skarżącego o posiedzeniu niejawnym Sądu; 2) art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, tj. jego zastosowanie w stanie faktycznym, do którego nie ma zastosowania; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 o.p. przez nieuwzględnienie skargi, pomimo przeprowadzenia przez organy podatkowe postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych oraz naruszenia zasad: działania organu podatkowego na podstawie przepisów prawa, obowiązku podejmowania przez organ w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego; 4) art. 1 ustawy z 25.07. 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przez brak kontroli zaskarżonej decyzji. 5.2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie nie skorzystało z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 6.1. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie bowiem do art. 182 § 2 p.p.s.a.: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). 6.2. Skarga kasacyjna okazała się zasadna dlatego podlega uwzględnieniu. Tożsamy problem prawny dotyczący skarżącego był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 26.05.2021 r., III FSK 3515/21. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko przedstawione w tym orzeczeniu. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego artykułu. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21.02.2006 r., II GSK 378/05; z 13.10.2005 r., FSK 2356/04; z 27.10.2020 r., II OSK 1697/20; wyroki Sądu Najwyższego: z 10.05.1974 r., II CR 155/74, OSP 1975/3/66; z 13.03.1998 r., I CKN 561/97, LEX nr 949016; z 13.02.2004 r., IV CK 61/03, LEX nr 151638). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, zgodnie z którym termin "pozbawienie możności obrony swych praw" należy rozumieć ściśle, chodzi o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, a nie jakiekolwiek usterki czy utrudnienia w tym zakresie. Generalnie rzecz ujmując, pozbawienie strony możności obrony swych praw w procesie stwarza sytuację, w której sąd nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W aktach sprawy widnieje informacja, że skarżący został zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 5.11.2020 r. pismem, które odebrał w dniu 27.10.2020 r. Skarżący uzyskał więc wiedzę o swojej sytuacji procesowej, w tym o możliwości stawienia się przed sądem i przedstawienia, przed wydaniem wyroku, swoich racji. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Szczecinie z 28.10.2020 r., wydanym na podstawie § 1 ust. 1 i 2 Zarządzenia Prezesa WSA w Szczecinie z 26.10.2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) niniejsza sprawa, wyznaczona pierwotnie do rozpoznania na rozprawie w dniu 5.11.2020 r., skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Termin posiedzenia, na którym została rozpoznana sprawa tj. 5.11.2020 r. oraz skład orzekający, pozostały niezmienione. Strona skarżąca o powyższym zarządzeniu została powiadomiona pismem z 30.10.2020 r., w którym zostało zawarte pouczenie, że ewentualne dodatkowe stanowisko w sprawie można przedłożyć do Sądu wyłącznie przez operatora pocztowego lub ePUAP, tak aby korespondencja wpłynęła do Sądu do dnia poprzedzającego wyznaczony termin posiedzenia, czyli do 4.11.2020 r. Wyżej opisane zawiadomienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 4.11.2020 r. Potwierdzenie odbioru pisma z 30.10.2020 r. wpłynęło do Sądu pierwszej instancji w dniu 9.11.2020 r. Prawodawca na mocy przepisów ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych dopuścił, przy spełnieniu określonych warunków, możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym. Przepisy te nie naruszają jednak podstawowych uprawnień procesowych strony. Okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza zatem, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą sądu jest takie zorganizowanie postępowania aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić. Skarżący zawiadomiony został o wyznaczeniu posiedzenia niejawnego w jego sprawie na dzień 5.11.2020 r., w dniu 4.11.2020 r. W zawiadomieniu zawarto pouczenie o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień, jednak zastrzeżono, że może to nastąpić najpóźniej do 4.11.2020 r. Powyższe okoliczności uzasadniają w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw i w konsekwencji mamy do czynienia z nieważnością postępowania. Wymaga także odnotowania, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym nie miał informacji, czy i kiedy skarżący został powiadomiony o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zwrotne potwierdzenie odbioru złożone zostało w Sądzie dopiero 9.11.2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie dostrzegł, nie zbadał i nie ocenił tej sytuacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro Sąd pierwszej instancji nie był w stanie ustalić, czy skarżącemu została zagwarantowana możność obrony swoich praw w postępowaniu, nie powinien był rozstrzygać sprawy na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na dzień 5.11.2020 r. Dopiero zapewnianie skarżącemu możliwości obrony swoich praw uprawnia Sąd do wyrokowania w sprawie. 6.3. Mając na uwadze stwierdzone uchybienie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. sędzia Bogusław Dauter sędzia Stanisław Bogucki sędzia Anna Dalkowska