III SA/Kr 210/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 grudnia 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. B., utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2019 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania A. B. pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów kserokopii odwołań od wydanych decyzji w maju 2019 r. oraz wydruku pism i załączników. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: A. B. złożył w dniu 10 czerwca 2019 r. wniosek m.in. o przyznanie pomocy na zwrot kosztów kserokopii odwołań od wydanych decyzji w maju 2019 r. oraz wydruku pism oraz załączników w kwocie 34,00 zł. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, przewlekle chorą, ubogą, pozostającą w stałym leczeniu, uzyskuje dochód w postaci zasiłku okresowego w kwocie 350,00 zł miesięcznie. Organ przyznał skarżącemu pomoc w postaci zasiłku celowego w kwocie 155,00 zł na zakup żywności, kwotę 70,00 zł w postaci zasiłku celowego na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego oraz zaspokojenie innych potrzeb, kwotę 140,00 zł w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do biletu MPK w maju 2019 r. (40,00 zł), na dofinansowanie do opłat za media i czynsz na maj 2019 r. (100,00 zł). Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanej pomocy, gdyż nie odpowiada ona celom pomocy społecznej, a wnioskodawca jest objęty pomocą Ośrodka Pomocy Społecznej w bardzo szerokim zakresie. W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, naruszenie art. 7, 77, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dogłębnego zbadania całokształtu okoliczności sprawy, a także błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, a mających wpływ na jej treść, polegający na przyjęciu, iż nie ma podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej i przyznanie zasiłku finansowego na zwrot poniesionych w całości kosztów za kserokopie dokumentów w kwocie 34,00 zł lub uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przedstawił zasady i przesłanki przyznawania pomocy społecznej w formie zasiłków celowych, wynikające z art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 3 oraz art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2019 r., poz.1507) o pomocy społecznej oraz zaakcentował uznaniowy charakter decyzji. W tym świetle wskazano, że samotnie gospodarujący A. B. osiągnął dochód w wysokości 350,50 zł, co oznacza, iż spełnia kryteria uprawniające go do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, albowiem nie przekracza kwoty uprawniającej do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Niemniej jednak nie budzi wątpliwości, że cel, na jaki miałby być zgodnie z wnioskiem przeznaczony zasiłek celowy, tj. zwrot kosztów kserokopii odwołań od wydanych decyzji oraz wydruku pism oraz załączników w kwocie 34,00 zł - nie stanowi zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. "Niezbędna potrzeba bytowa" to bowiem taka potrzeba, bez której zaspokojenia powstaje niebezpieczeństwo życia i zdrowia wnioskodawcy. Tego rodzaju wniosek w ogóle nie mieści się więc w pojęciu "niezbędnej potrzeby bytowej" w rozumieniu art. 39 cyt. ustawy. Ponadto, skoro strona jednocześnie otrzymała pomoc w postaci zasiłków na zaspokojenie potrzeb bytowych, tj. na zakup leków i szkieł korekcyjnych jak też i żywność, to miała możliwość wygospodarowania niewielkiej kwoty na pokrycie kosztów kserokopii odwołań od decyzji, wydruku pism oraz załączników z kwoty otrzymywanego zasiłku okresowego. Wobec powyższego za zasadne uznano rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające przyznania skarżącemu pomocy w postaci zasiłku celowego przeznaczonego na zwrot kosztów kserokopii oraz wydruku pism i załączników. Finalnie organ odwoławczy podkreślił, że rozumie trudną sytuację strony i wskazał na możliwość dalszego ubiegania się o przyznanie pomocy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucono: 1. naruszenie prawa procesowego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77 i 80 K.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych, 2. naruszenie prawa procesowego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to art.11 K.p.a., poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącemu zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania, 3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu założenia, że organ orzekający w I instancji zna sytuację majątkową skarżącego i prawidłowo ustalił stan faktyczny, orzekając o odmowie przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów kserokopii odwołań od decyzji wydanych w maju 2019 r., wydruku pism i załączników. W świetle powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania wedle norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi A. B. zakwestionował poprawność zaskarżonej decyzji powołując się na treść zapadłego w innej sprawie rozstrzygnięcia, w którym organ odwoławczy wskazał na konieczność zbadania, czy kserowanie dokumentów było niezbędne dla zaspokojenia potrzeb bytowych skarżącego. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2016.1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego, nie zaś według kryterium słuszności, czy celowości. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2018.1508). Zasady ogólne wskazanej ustawy wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Kwestionowana w niniejszej sprawie decyzja dotycząca zasiłku celowego została wydana m.in. na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przez to pojęcie należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 4 września 2014 r., sygn. akt II SA/Go 482/14 przyjął, że "niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym". Jednocześnie należy podkreślić, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jest to bowiem świadczenie, które może lecz nie musi zostać przyznane przez organ administracyjny osobie, która spełnia kryterium dochodowe. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką organ uzna za zasadną. Rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Obowiązkiem organu administracji jest więc wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślić należy, że sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Sz 1406/17). Badając poprawność zaskarżonego rozstrzygnięcia należy podkreślić, że organ świadczy stałą pomoc na rzecz skarżącego, przyznając mu w ostatnim czasie zasiłek okresowy oraz zasiłki celowe na zakup leków i szkieł korekcyjnych. W tym kontekście Sąd podzielił stanowisko organu, że zrobienie kserokopii dokumentów, mających posłużyć skarżącemu w postępowaniu odwoławczym nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej, wymagającej wsparcia. Fakt, że w innym postępowaniu organ odwoławczy wskazał na konieczność zbadania powodu, dla którego skarżący chce wykonywać kserokopie dokumentów nie oznacza, że w przedmiotowym postępowaniu taka potrzeba również zaistniała. Nadto zdaniem Sądu organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego twierdząc, że zważywszy na udzielony skarżącemu rozmiar pomocy społecznej jest on w stanie ponieść koszty wykonania kserokopii dokumentów w wysokości 34 zł. Raz jeszcze należy podkreślić, że organ pomocy społecznej nie jest obojętny wobec trudnej sytuacji życiowej skarżącego i przyznaje mu wnioskowane zasiłki celowe, jak również zasiłki okresowe. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji również wskazuje skarżącemu na możliwość uzyskiwania dalszego wsparcia. Fakt, że niektóre potrzeby skarżącego nie zostaną zaspokojone bądź będą zaspokojone w mniejszym wymiarze niż skarżący tego oczekuje nie świadczą o wadliwości rozstrzygnięcia, lecz jest w dużej mierze wynikiem ograniczonymi możliwościami organu oraz subzydiarnym charakterem pomocy społecznej. Za niezasadne należało uznać postawione względem zaskarżonej decyzji zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych. Nie jest prawdą, że organy niedokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy. Z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że organy bardzo dobrze znają sytuację majątkową skarżącego, zapewniając mu ciągłą i systematyczną pomoc. W uzasadnieniu wprost przyznano, że skarżący ma bardzo trudną sytuację życiową. Fakt, że organy odmówiły skarżącemu udzielenia większego wsparcia niż tego oczekiwał nie oznacza, że naruszyły przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Raz jeszcze należy podkreślić, że potrzeby i możliwości finansowe wnioskodawców nie są jedynym wyznacznikiem wysokości udzielanego wsparcia, co organ wyraźnie i w sposób zrozumiały wyjaśnił w zaskarżonych decyzjach, a zatem również zarzut naruszenia art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie skarżącemu przesłanek, jakimi kierował się organ przy załatwieniu sprawy – jest chybiony. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art.151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.