III FSK 3543/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 października 2020 r. sygn. akt I SA/Ol 114/20 w sprawie ze skargi F.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 19 grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2018 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie; 2) zasądza od F.S. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 21 października 2020 r. sygn. akt I SA/Ol 114/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu skargi F.S. uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 19 grudnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a". Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy. Decyzją z 17 stycznia 2018 r., znak: [...] Wójt Gminy G. ustalił S.F. i A.P. łączne zobowiązanie pieniężne w podatku od nieruchomości, podatku leśnym oraz podatku rolnym za 2018 r. Organ pierwszej instancji dokonał doręczenia powyższej F.S. 19 marca 2018 r., gdyż uznał, że nie została ona skutecznie doręczona 7 lutego 2018 r. F.S. 21 marca 2018 r. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie. Postanowieniem z 27 czerwca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia przez F.S. odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że termin do wniesienia odwołania należało obliczać od 7 lutego 2018 r., a nie od 19 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 21 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 441/18 uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskutek ponownie przeprowadzonego postępowania uznało, że decyzja podatkowa została doręczona 7 lutego 2018 r. i w konsekwencji postanowieniem z 19 grudnia 2019 r. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W skardze, na powyższe postanowienie, skarżąca wskazała, że w dniu 7 lutego 2018 r. otrzymała z Urzędu Gminy G. tylko jedną decyzję o numerze [...], a nie jak twierdzi SKO decyzję nr [...]. Decyzję nr [...] (podatek od nieruchomości) otrzymała po raz pierwszy w dniu 19 marca 2018 roku i w terminie zawitym ją zaskarżyła. Ustanowiony w sprawie, w ramach prawa pomocy, adwokat wniósł o uwzględnienie skargi. Wskazał, że decyzja została doręczona 19 marca 2018 r. Zwrócił uwagę na treść art. 212 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.) – dalej jako: "O.p.", że poza wyjątkiem, dotyczącym decyzji, o których mowa w art. 67d O.p., decyzja wiąże organ od chwili jej doręczenia stronie i dopiero od tego momentu wywiera ona skutki prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 19 grudnia 2019 r. Sąd I instancji ocenił, że wbrew twierdzeniom Samorządowego Kolegium Odwoławczego w rozpoznawanej sprawie nie było dwukrotnego doręczenia tej samej decyzji. Prawidłowo organ I instancji doręczył decyzję w dniu 19 marca 2018 r., gdyż pierwsza próba jej doręczenia nie była skuteczna i nie wywołała skutków prawnych. W formularzu potwierdzenia odbioru, z 7 lutego 2018 r., nie zostały wskazane sygnatury akt spraw oraz rodzaje przesyłek. Nie spełniło tych wymogów naklejenie na kopercie sygnatur akt spraw. A zatem brak było dowodu, że skarżącej skutecznie doręczono przesyłkę w dniu 7 lutego 2018 r. W konsekwencji prawidłowo postąpił organ I instancji, który skutecznie doręczył decyzję podatkową 19 marca 2018 r. W rezultacie należy uznać, że skarżąca odwołanie złożyła w ustawowym terminie. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieprawidłowe sprawowanie kontroli administracji publicznej polegające na uchyleniu zaskarżonego postanowienia wskutek uznania, że wydane ono zostało z naruszeniem art. 228 § 1 pkt 2 O.p., podczas gdy organ przepisu tego nie naruszył, a stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania było usprawiedliwione okolicznościami sprawy; 2. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieprawidłowe sprawowanie kontroli administracji publicznej polegające na uchyleniu zaskarżonego postanowienia wskutek dokonania oceny jego prawidłowości przez pryzmat przepisów regulujących doręczanie pism sądowych, a nie przepisów właściwych dla postępowania podatkowego; 3. art. 141 § 4 P.p.s.a. przez niepełne uzasadnienie wyroku, a zwłaszcza pominięcie w rozważaniach istotnych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego postanowienia, których prawidłowa ocena powinna doprowadzić Sąd do potwierdzenia prawidłowości stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Dodatkowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wniosło o rozważenie przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu wady nieważności wymienionej w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. gdyż Sąd I instancji nie poinformował organu o ustanowieniu pełnomocnika w ramach prawa pomocy oraz o wyrażeniu przez niego stanowiska w sprawie. Organ pozbawiony został możliwości obrony swych praw, gdyż nie mógł odnieść się do owego stanowiska, a zostało ono przyjęte przez Sąd do skonstruowania uzasadnienia zaskarżonego wyroku. W oparciu o powyższe podstawy kasacyjne Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wniosło o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji; 2. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie oświadczyło, że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, stosownie do wniosku wnoszącego skargę kasacyjną i przy braku sprzeciwu strony przeciwnej, zważył co następuje. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, zatem wyrok Sądu I instancji podlega uchyleniu. Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Pozbawienie strony możności obrony swych praw wystąpi, gdy zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzić będzie bezpośrednio w istotę procesu. Do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 lutego 2006 r., II GSK 378/05, LEX nr 193342, z dnia 13 października 2005 r., FSK 2356/04, LEX nr 175406; z 27 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1697/20 - publik. CBOSA; wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 1974 r. II CR 155/74, OSP 1975/3/66, z 13 marca 1998 r., I CKN 561/97- niepubl., z dnia 13 lutego 2004 r., IV CK 61/03, LEX nr 151638). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, zgodnie z którym termin "pozbawienie możności obrony swych praw" należy rozumieć ściśle, chodzi o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, a nie jakiekolwiek usterki czy utrudnienia w tym zakresie. Generalnie rzecz ujmując, pozbawienie strony możności obrony swych praw w procesie stwarza sytuację, w której sąd nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z akt sprawy wynika, że ustanowiony w ramach prawa pomocy dla skarżącej adwokat złożył 21 października 2020 r. pismo procesowe "Uzupełnienie skargi" podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a to art. 153 P.p.s.a. poprzez (1) niezastosowanie się przez organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 21 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 441/18; (2) art. 188 O.p. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu wnioskowanego przez stronę; (3) art. 228 § 1 pkt 2 O.p. poprzez stwierdzenie, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy brak jest wystarczających dowodów do uznania, że w przesyłce doręczonej stronie skarżącej 7 lutego znajdowały się dwie decyzje; (4) art. 122 O.p. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dokonanie błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegających na przyjęciu, że w przesyłce, którą skarżąca odebrała 7 lutego 2018 r. znajdowały się dwie decyzje. Powołane pismo wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w dniu 21 października 2020 r. Na piśmie jak i na kopercie brak jest jakichkolwiek adnotacji (zarządzeń) co do sposobu dalszego postępowania z pismem. Posiedzenie niejawne, na którym rozpoznana została skarga F.S. wyznaczone zostało na dzień 21 października 2020 r, na godzinę 10.20. i w tym terminie się odbyło. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 66 § 1 P.p.s.a. w toku sprawy adwokaci, radcy prawni, doradcy podatkowi, rzecznicy patentowi i Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej doręczają sobie nawzajem pisma bezpośrednio za potwierdzeniem odbioru i oznaczeniem daty lub przesyłką poleconą. W treści pisma procesowego wniesionego do sądu zamieszcza się oświadczenie o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą. Pisma niezawierające powyższego oświadczenia podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku. Sąd I instancji nie ocenił wniesionego pisma przez pryzmat powołanej wyżej regulacji. W rzeczonym piśmie brak jest oświadczenia o doręczeniu pisma drugiej stronie. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, co wynika z uzasadnienia wyroku, że pismo to zostało uwzględnione przez Sąd I instancji przy orzekaniu. W ocenie naczelnego Sądu Administracyjnego należy podkreślić, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze z przyczyn od siebie niezależnych zostało pozbawione możliwości zapoznania się ze stanowiskiem strony przeciwnej, zawierającym nową argumentację w sprawie i przedstawienia w tym zakresie swojego stanowiska. Ustawodawca w art. 119 pkt 1 P.p.s.a. przewidział możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten nie narusza jednak podstawowych uprawnień procesowych strony. Zatem okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw, w tym poprzez replikę względem nowej, istotnej dla sprawy argumentacji strony przeciwnej. Rzeczą sądu jest takie zorganizowanie postępowania, aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić. Dopiero zapewnianie stronie możliwości obrony swoich praw uprawnia Sąd do wyrokowanie w sprawie. Mając na uwadze stwierdzone uchybienie Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a. Bogusław Woźniak (spr.) Krzysztof Winiarski Stanisław Bogucki