II SA/Rz 219/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. w [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Okręgowego Inspektora Pracy ( dalej: "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] utrzymująca w mocy nakaz wydany przez inspektora pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] w sprawie umieszczenia B.K. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych ( Dz.U. z 2018 r., poz. 1924; dalej: "ustawa o emeryturach pomostowych"). Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w wyniku następującego postępowania: W celu dokonania oceny zasadności skarg pracowników zatrudnionych w [...] sp. z o.o. (dalej: "skarżąca" lub "spółka") właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy przeprowadziły kontrolę ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Ustalono, że po wejściu w życie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych – pracodawca zarządzeniem Nr [...] z dnia [...] rudnia 2009 r. powołał komisję do spraw przeglądu prac wykonywanych w warunkach szczególnych i o szczególnym charakterze. Komisja ta miała dokonać: przeglądu stanowisk pracy w spółce pod kątem prac w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze zgodnie z ustawą i przedstawić wykaz do zatwierdzenia Prezesowi Zarządu. Komisja w oparciu o ustawę o emeryturach pomostowych zakwalifikowała jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, na których zatrudnieni pracownicy nabywają prawo do emerytury pomostowej: stanowisko kierowca – konduktor. Na podstawie powyższych ustaleń pracodawca sporządził wykaz pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, za których pracodawca miał opłacać składki na fundusz emerytur pomostowych. Ponadto pracodawca zaprowadził ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, która została podpisana przez pracowników, którzy potwierdzili fakt, że pracodawca będzie za nich opłacał składki na fundusz emerytur pomostowych. Z protokołu wynika również, że od 2010 r, pracodawca co roku sporządzał wykaz pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, za których opłacał składki na fundusz emerytur pomostowych, z tym, że w 2016 r. okres wykonywania pracy o szczególnym charakterze trwał do 31 marca 2016 r. W związku z zakwalifikowaniem stanowiska pracy kierowca – konduktor do prac o szczególnym charakterze pracodawca założył i prowadził: Centralny rejestr i ewidencję pracowników [...] sp. z o.o. wykonujących prace "o szczególnym charakterze". W 2016 r. zarządzeniem nr 1 Prezesa Zarządu spółki z dnia 11 kwietnia 2016 r. w sprawie powołania komisji do spraw przeglądu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze powołano komisję do spraw przeglądu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze. Jej zadaniem było zweryfikowanie wykazu prac o szczególnym charakterze. Z protokołu posiedzenia komisji z dnia 20 kwietnia 2016 r. wynikało, że komisja zakwalifikowała jako prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze z prawem nabycia uprawnień do emerytury pomostowej stanowiska pracy: kierowca – konduktor. Stwierdzono przy tym, że należy zaprzestać odprowadzania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. W wyniku dokonanych ustaleń inspektor pracy skierował nakaz z dnia [...].11.2019 r., nr rej. [...], który zawierał decyzję nakazującą umieszczenie pracownika B.K. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. W odwołaniu od tej decyzji, pełnomocnik pracodawcy uznał, że ustalenia organu I instancji dokonane w przedmiotowej sprawie są niewystarczające. Podniósł, że pracownik został zatrudniony na stanowisku "kierowca-konduktor", nie zaś "kierowca" i pracę kierowania pojazdem - autobusem w transporcie publicznym - wykonuje przeciętnie tylko ok. 4 godzin dziennie. Pozostały czas pozostaje do dyspozycji pracodawcy, ale nie wykonuje czynności kierowania autobusem w transporcie publicznym. Nie spełnia zatem kryteriów uznania go za "kierowcę autobusu w transporcie publicznym" w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych. Ustaleniom kontrolnym inspektorów pracy zarzucono także to, że nie analizowali rzeczywistego zakresu obowiązków oraz czasu pracy pracownika, do którego odnosiła się wydana decyzja. Ponadto pismo zaskarżające z dn. 20.11.2019 r. wskazywało, że ustalenia zakładowej Komisji do spraw przeglądu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, miały charakter "pomocniczy" i "nie przesądzający o istnieniu obowiązku wpisu do ewidencji". Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się organ II instancji, który opisaną na wstępie decyzją utrzymał zaskarżony nakaz w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że kontrolujący ustalili, że B.K. został zatrudniony na stanowisku pracy "kierowca-konduktor" w dniu 10 maja 2019 r., w pełnym wymiarze czasu pracy. Jedyną przyczyną braku wpisu jego nazwiska do ewidencji było to, że pracę w [...] Sp. z o.o. podjął po zaprzestaniu prowadzenia ewidencji przez pracodawcę. Powołując się na stanowisko orzecznictwa w odniesieniu do kompetencji organów PIP w zakresie kontroli ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych wskazał, że kompetencja inspekcji pracy ograniczona jest do wydania przez inspektora pracy nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze - jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko nie został umieszczony w ewidencji. Rola inspekcji pracy w tym zakresie ogranicza się więc jedynie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno- sprawozdawczym (powołał wyrok WSA w Poznaniu z dn. 26.09.2019 r. - IV SA/Po 510/19, to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl). Dalej wskazał, że inspektor pracy nie jest uprawniony do badania, czy pracodawca prawidłowo ustalił wykaz stanowisk pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organy inspekcji pracy nie mają podstaw prawnych do dokonywania prawnie wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonym w oparciu o przepisy art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu wskazał, że organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydania decyzji ingerujących w treść tego rejestru. Tak więc właściwość rzeczowa organów PIP zawężona jest do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. ( wyrok z dnia 8.09.2019 r. - IV SA/Po 280/19). Analizując ustalenia dokonane w trakcie kontroli [....] Sp. z o.o. oraz wydaną na ich podstawie decyzję administracyjną, dotyczącą pracownika B.K., stwierdził, że w sprawie nie doszło do nieadekwatnych do rzeczywistości ustaleń kontrolnych, ani do niewłaściwej interpretacji przepisów prawa. Bezspornie pracodawca sporządził wykaz stanowisk, na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze i umieścił na nim stanowisko "kierowca-konduktor." Następnie sporządził ewidencję pracowników spółki, wykonujących pracę na tym stanowisku. W ewidencji umieszczono wymagane przepisami dane kilkudziesięciu pracowników zakładu. Nie wpisano natomiast do ewidencji nazwiska B.K., zatrudnionego na takim stanowisku pracy, tj. "kierowca-konduktor". Pracodawca zaniechał od kwietnia 2016 r. bieżącego prowadzenia ewidencji, i tym samym nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Podniesiony w treści odwołania zarzut braku analizy zakresu czynności w aspekcie czasu pracy pracownika zatrudnionego na stanowisku "kierowca-konduktor" ocenił jako nietrafny. Obowiązek wpisu pracownika spełniającego wymagane warunki do przedmiotowej ewidencji ma charakter sprawozdawczy i porządkujący. Samo dokonanie wpisu do ewidencji to decyzja pracodawcy, który może się posiłkować w pracach związanych z klasyfikacją stanowisk pracy oraz prowadzeniem ewidencji, wyznaczonymi do tych zadań pracownikami lub ciałami kolegialnymi. Skargę na decyzje złożył pełnomocnik spółki drogą elektroniczną wskazując, że pełny tekst skargi znajduje się w załączniku. Załącznik nie został jednak dołączony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że z przepisów jednoznacznie wynika, że w ewidencji powinni być umieszczeni pracownicy, którzy wykonują pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, bez względu na to czy wykonują wyłącznie taką pracę, czy też poza tego rodzaju pracami wykonują także obowiązki innego rodzaju. Powołał w tym miejscu uchwałę NSA z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 4/12. W pozostałym zakresie podtrzymał stanowisko. Końcowo również wskazał, że spór czy za danego pracownika pracodawca jest obowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych należy do właściwości organów rentowych i sądów powszechnych. Ewidencja zaś, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych ma ułatwić pobór składek i orzeczenie w tych sprawach przez organy rentowe. Jednak samo umieszczenie lub nieumieszczenie w ewidencji nie przesądza o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ). Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz.2167 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli była kwestia umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Organy Państwowej Inspekcji Pracy stanęły na stanowisku, że pracownik zatrudniony w [....] sp. z o.o. na stanowisku kierowca – konduktor powinien zostać umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze. Tymczasem [...] twierdzi, że wydanie nakazu nie zostało poprzedzone wystarczającymi ustaleniami. Podnosi, że pracownik został zatrudniony na stanowisku kierowca – konduktor na pełny etat z czego jednak zadania o szczególnym charakterze wykonuje przeciętnie przez 4 godziny na dobę, pozostały czas pozostaje do dyspozycji pracodawcy, ale nie wykonuje pracy kierowcy. W sporze tym rację należy przyznać organom. Zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych płatnik składek jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1) oraz ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 (art. 41 ust. 4 pkt 2), o czym ma obowiązek powiadomić pracowników ( art. 41 ust. 5 ustawy). Jednocześnie art. 41 ust. 6 ustawy stanowi, że w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Prace o szczególnym charakterze to zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych: prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Zgodnie z ust. 5 tego przepisu: za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3. Zgodnie z pkt 8 załącznika nr 2 taką pracą o szczególnym charakterze jest praca kierowców autobusów, trolejbusów oraz motorniczych tramwajów w transporcie publicznym. Na podstawie art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy ( Dz.U. z 2019 r., poz. 1251; dalej: "ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy") właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Rola inspekcji pracy ogranicza się wyłącznie do orzekania o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku pracodawcy o charakterze ewidencyjno -sprawozdawczym ( podobnie WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 995/12, to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl). Podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy, do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze jest płatnik składek, a więc pracodawca. Organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania umieszczenia pracownika, decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 2), tylko wówczas, gdy - dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2377/13). W sprawie bezsporne jest, że B. K. od 10 maja 2019 r. zatrudniony jest u strony skarżącej w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowca – konduktor. Nie ulega także wątpliwości, że strona skarżąca prowadzi Centralny rejestr i ewidencję pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze. Z przedstawionych do kontroli dokumentów wynika, że po wejściu w życie ustawy o emeryturach pomostowych powołana została komisja do spraw przeglądu prac wykonywanych w warunkach szczególnych i o szczególnym charakterze. Z przeglądu prac sporządzono protokół ( akta administracyjne k.162), a w nim umieszczono informację, że w oparciu o ustawę o emeryturach pomostowych jako wykonywane w szczególnych warunkach, kwalifikuje się stanowisko pracy: kierowca - konduktor. Na tej podstawie strona skarżąca sporządziła wykaz pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, za których opłacano składki na Fundusz Emerytur Pomostowych. Od 2010 r. do marca 2016 r. skarżąca składała do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych deklaracje zgłoszenie/korektę danych o pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze za poszczególnych pracowników znajdujących się w wykazie. Po dniu 31 marca 2016 r. zaprzestano bieżącego prowadzenia ewidencji. W 2016 r. ponownie powołano Komisję, która zakwalifikowała jako prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze z prawem nabycia uprawnienia do emerytury pomostowej stanowisko pracy: kierowca – konduktor. Jednocześnie zaprzestano odprowadzania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Z faktów tych bezspornie wynika, że strona skarżąca prowadziła ewidencję stanowisk pacy o szczególnym charakterze, do których zaliczyła prace wykonywane na stanowisku kierowca – konduktor. Faktem także bezspornym jest to, że pracownik, którego dotyczy postępowanie był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na tym właśnie stanowisku. W świetle powyższego obowiązkiem strony skarżącej było umieszczenie go w prowadzonym wykazie stanowisk założonym w 2010 r i obowiązującym w dniu zatrudnienia pracownika tj. 10 maja 2019 r. Zaniechanie w tym zakresie determinowało postępowanie organów, które prawidłowo wydały nakaz umieszczenia pracownika w wykazie prac o szczególnym charakterze. Bezzasadny natomiast pozostaje zarzut braku wyczerpujących ustaleń odnośnie zakresu świadczonych przez pracownika obowiązków o szczególnym charakterze. Ewidencyjno – sprawozdawczy charakter wykazu, ma na celu ujawnienie pracowników, którzy wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (określone w załączniku nr 1 i 2 do ustawy), bez względu na to, jaki jest rozmiar tych prac i czy pracownik poza pracą w tych warunkach wykonuje także prace innego rodzaju. Celem prowadzenia ewidencji jest objęcie nią pracowników, którzy wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co do których jest jedynie przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, nie przesądza natomiast o istnieniu tego uprawnienia. Oznacza to, że pracownik, który wykonuje prace na stanowisku pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, powinien być umieszczony w ewidencji niezależnie od tego, czy pracodawca powierzył takiemu pracownikowi wykonywanie także innych prac. Organy Państwowej Inspekcji Pracy w postępowaniu o nakazanie pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji lub wykreślenia pracownika z ewidencji rozstrzygają wyłącznie o tym, czy pracownik wykonuje prace na stanowisku pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, bez względu na to, czy taki pracownik wykonuje dodatkowo także inne prace. Ocena, czy wykonywanie tych innych prac powoduje, że pracownik wykonuje (lub nie wykonuje) prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy, należy do organów rentowych i sądów powszechnych, ponieważ są to okoliczności dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz spełnienia warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej, a nie okoliczności, od których zależy umieszczenie lub nieumieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych ( uchwała NSA z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt I OPS 4/12). Prowadzenie ewidencji oraz centralnego rejestru pracowników ma jedynie ułatwić pobór składek i orzekanie w tych sprawach przez organy rentowe, a nie wyłączać właściwość organów rentowych w tych sprawach. Obowiązek opłacania składki oraz spełnienie warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej zależą od faktycznego wykonywania przez pracownika prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wymienionych w załącznikach nr 1 i 2 do ustawy, a nie od umieszczenia pracownika w ewidencji prowadzonej przez pracodawcę (płatnika składek) i nie jest przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu. Mając to wszystko na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.