II OZ 361/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 1085/18 o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] września 2018 r. znak: [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia postanawia: oddalić zażalenie. I. K. zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 30 listopada 2018 r. została wezwana do uiszczenia wpisu od skarg na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z [...] września 2018 r. znak: [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Referendarz Sądowy postanowieniem z 25 lutego 2019 r. odmówił przyznania prawa pomocy, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem 10 maja 2019 r. odrzucił sprzeciw skarżącej od postanowienia z 25 lutego 2019 r. Drugie z wymienionych postanowień doręczono skarżącej 3 czerwca 2019 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru na karcie 160 akt sprawy). Wobec uprawomocnienia się postanowienia referendarza sądowego w piśmie z 18 lipca 2019 r. doręczonym 22 lipca 2019 r., wezwano I. K. do wykonania prawomocnego zarządzenia z 30 listopada 2018 r. w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. W piśmie z 5 sierpnia 2019 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Podniosła, że wynagrodzenie za pracę wpłynęło na jej konto 2 sierpnia 2019 r. i w związku z tym "nie zmieściła się" w terminie siedmiu dniu. Nadmieniła, że jest nauczycielką, wdową, a swoją sytuację finansową i osobistą opisywała już w poprzednich pismach i prośbach. Wskazała, że okres wakacji to dla niej szereg terminowych opłat (ubezpieczenie domu, samochodu, zakup opału na zimę, opłaty bieżące), zatem wydatki niezaplanowane przekraczają jej możliwości finansowe. Składając przedmiotowy wniosek, skarżąca uiściła wpis od skargi w wysokości 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 23 sierpnia 2019 r. odmówił I. K. przyznania przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Przytoczywszy treść art. 85, art. 86 § 1 oraz art. 87 § 1, § 2 i § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił w jakiej sytuacji można przyjąć, że strona nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do podjęcia czynności w postępowaniu. Następnie Sąd stwierdził, że podniesione we wniosku I. K. przyczyny opóźnienia, dotyczące problemów finansowych, nie mogą być uznane za obiektywne i niezależne od strony. Sąd zwrócił także uwagę, że obowiązkiem strony jest uwiarygodnienie, że stan finansowy w konkretnym okresie uniemożliwiał poniesienie jakichkolwiek opłat. Sąd skonstatował, że okoliczności wskazane we wniosku I. K. nie miały charakteru nadzwyczajnego, ani nagłego, a wyłączną przyczyną niezachowania terminu do uiszczenia wpisu od skargi był przejściowy brak środków finansowych. Tymczasem, skarżąca powinna liczyć się z obowiązkiem wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, a obowiązek ten mogła wykonać nawet bez wezwania Sądu (wtedy, kiedy dysponowała środkami finansowymi). Sąd zaznaczył również, że koszty sądowe powinny być traktowane na równi z podstawowymi wydatkami gospodarstwa domowego. Strona postępowania, inicjując postępowanie przed sądem, powinna zatem liczyć się z koniecznością opłacenia wniesionej skargi. I. K. w piśmie z 16 września 2019 r. wniosła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 23 sierpnia 2019 r. Skarżąca podniosła, że prośbę o przywrócenie terminu motywowała opóźnieniem wypłaty wynagrodzenia oraz wydatkami związanymi (jak co roku) z zakupem opału, ubezpieczeniem domu, ubezpieczeniem samochodu (OC i AC), opłatami bieżącymi (jak każdego miesiąca), a także regularnymi wizytami u onkologa. Zauważyła, że wydatki te to dokładnie oszczędności przez cały rok (od wakacji do wakacji). I. K. nadmieniła, że swoją sytuację finansową, zdrowotną i losową przybliżyła wcześniej Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, jednakże jej argumenty okazały się nieprzekonujące podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniosła, że nagła śmierć męża, choroba nowotworowa, uczący się syn i pensja nauczycielska na utrzymanie rodziny, domu, opłaty, to "mała trauma", którą "zafundował jej los" siedem lat temu, zostawiając ją samą sobie. Stwierdziła, że jej napięty budżet nie pozwolił uwzględnić w wydatkach opłaty od skargi, a tym bardziej liczyć się z kosztami sądowymi jako bieżącymi wydatkami w budżecie domowy, które powinny być zaspokajane na równi z podstawowymi wydatkami. Niemniej, jak skonstatowała, jak tylko otrzymała wpłatę na konto, natychmiast dokonała wpłaty na rachunek bankowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Dokonując wykładni normy prawnej zawartej w powołanym przepisie, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że "brak winy" jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dołożeniu przez stronę postępowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminowi nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy podjęciu największego w danych warunkach wysiłku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2020 r. sygn. akt II OZ 981/20 i z 24 stycznia 2019 r. sygn. akt II OZ 1409/18; niepublikowane, dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba także zaznaczyć, że wniosek o przywrócenie terminu powinien zawierać uzasadnienie, w którym strona uprawdopodobni okoliczności wskazujących na brak winy w przekroczeniu terminu - art. 87 § 2 P.p.s.a. Ponadto, należy stwierdzić, że skoro wskazany przepis stanowi, iż we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie wnoszącego o przywróceniem terminu, to jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminowi (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Wziąwszy powyższe pod uwagę, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji co do tego, że I. K. nie uprawdopodobniła, że przekroczenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z [...] września 2018 r. znak: [...] nastąpiło bez jej winy. Jak wynika z akt sprawy, referendarz sądowy postanowieniem z 25 lutego 2019 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem 10 maja 2019 r. odrzucił sprzeciw skarżącej od wskazanego postanowienia, a od postanowienia z 10 maja 2019 r. strona nie wniosła zażalenia. Najpóźniej więc od 10 czerwca 2019 r. (upływ terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 10 maja 2019 r.) I. K. powinna była liczyć się z obowiązkiem uiszczenia wpisu od skargi w wysokości określonej w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 30 listopada 2018 r. Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, skarżąca mogła w tym czasie zapłacić wpis bez ponownego wezwania Sądu. Strona nie uprawdopodobniła natomiast, że w okresie od doręczenia wezwania z 18 lipca 2019 r. (22 lipca 2019 r.) do upływu terminu określonego w tym wezwaniu, to jest do 29 lipca 2019 r., miały miejsce okoliczności, które można by uznać za przeszkodę nieprzewidywalną, nie możliwą do usunięcia nawet przy podjęciu największego w danych warunkach wysiłku. Argumentacja dotycząca sytuacji rodzinnej, dochodów i stanu majątkowego I. K. podlegała ocenie w postępowaniu w sprawie przyznania skarżącej prawa pomocy. W postępowaniu tym, wobec wątpliwości do co możliwości płatniczych skarżącej i nieprzedstawienia części dokumentów niezbędnych do wyjaśnienia tych wątpliwości, uznano, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki przyznania tego prawa. Ta sama argumentacja nie mogła stanowić podstawy do orzeczenia o przywróceniu terminu do uiszczania wymaganej opłaty, której wysokość skarżąca znała od grudnia 2018 r., i o obowiązku uiszczenia której powinna była mieć świadomość od chwili podjęcia decyzji o rezygnacji z zaskarżenia postanowienia odrzucającego sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 25 lutego 2019 r. W takich zaś okolicznościach sprawy, ewentualne opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia – czego zresztą skarżąca nie udokumentowała ani we wniosku o przywrócenie terminu, ani w zażaleniu – nie mogło stanowić usprawiedliwienia nieuiszczenia wpisu od skargi w terminie wyznaczonym w wezwaniu z 18 lipca 2019 r. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie.