III SA/Gd 319/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi W.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lutego 2021 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 28 października 2020 r., nr (...); 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego W. Ł. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 8 lutego 2021 r., sygn. akt (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy (...) z dnia 28 października 2020 r., którą odmówiono W. Ł. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną – K. Ł. Organ I instancji wskazał, że K. Ł legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 16 listopada 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, z treści którego wynika, że niepełnosprawność istnieje u niej od 21-go roku życia. Z oświadczenia K. Ł wynika natomiast, iż w momencie powstania niepełnosprawności nie uczyła się. W.Ł przyznano prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną K. Ł na okres zasiłkowy 2019/2020 oraz 2020/2021. Powołując się na art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. 2020 poz. 111- dalej zwanej jako: "u.ś.r.") złożył on oświadczenie, że w przypadku ustalenia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na dzień poprzedzający dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na to, że nie spełnił wymagań ustawowych określonych w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., bowiem w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności K. Ł stwierdzono powstanie niepełnosprawności od 21-go roku życia, zaś w złożonym oświadczeniu K. Ł wskazała, iż jej niepełnosprawność nie powstała w trakcie nauki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało w uzasadnieniu, że bezspornym było spełnienie przez stronę przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem jako mąż K. Ł , mieści się on w kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określonych we wskazanym przepisie. Kolegium podzieliło linię orzeczniczą sądów administracyjnych, która uznaje, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W ocenie Kolegium organ I instancji błędnie przyjął, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Natomiast przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie przesłanki wynikającej z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r, a mianowicie brak związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej nie podejmowaniem w tymże celu. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał na wnioskodawcy rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. K. Ł nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i lekarstwa. Czynności opiekuńcze związane z jej osobą zajmują łącznie ok. 2,5 godziny. Zdaniem Kolegium czynności te nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby strona przy należytej organizacji opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium podkreśliło, że K. Ł trzy razy w tygodniu przebywa w szpitalu w W. na dializach i w tym czasie nie znajduje się pod opieką W. Ł., bowiem transport chorej i opiekę zapewnia jej szpital. Zdaniem Kolegium, czynności te nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawcy w opiekę nad niepełnosprawną żoną, by nie mógł on podjąć zatrudnienia, a część z podanych czynności, jak zakupy czy załatwianie spraw urzędowych, równie dobrze wykonują osoby aktywne zawodowo. W.Ł. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucając jej naruszenie: - przepisu prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegającej na zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji tego przepisu, podczas gdy w jego rozumieniu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. - przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad żoną, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W uzasadnieniu skargi wskazano, że przepis art. 17 u.ś.r. należy stosować do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Warunku "stałej" i "ciągłej" opieki nie należy jednak rozumieć jako wykonywanej "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę. Ma być ona stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie opieka nad niepełnosprawną osobą której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a wiec koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a- c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ I instancji przyjął, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawność żony skarżącego powstała po ukończeniu przez nią 21 roku życia, a zatem poza przedziałem wiekowym zakreślonym przez przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r., który nadal ma wpływ na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 nie zmienia w tym zakresie sytuacji prawnej. Co do różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na moment powstania niepełnosprawności Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela w pełni stanowisko wyrażone w decyzji organu II instancji, zgodne z jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, według którego przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego przesądził o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Kolegium słusznie przyjęło zatem, że data powstania niepełnosprawności u wymagającej opieki żony skarżącego nie wpływa na jego uprawnienie do przedmiotowego świadczenia. Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podważył jednak istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad żoną i niewykonywaniem przez niego pracy zarobkowej. Organ określił orientacyjny czas wykonywania czynności opiekuńczych, zmierzając do wykazania, że zakres tych czynności wykonywanych przez skarżącego nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia. Zdaniem Sądu argumentacja organu II instancji nie jest trafna. Pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 u.ś.r. nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (w niniejszej sprawie małżonka). Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie małżonka od jego normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nim. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny. Organ II instancji w sposób całkowicie nieuzasadniony pominął także treść wywiadu środowiskowego z dnia 29 września 2020r. znajdującego się w aktach administracyjnych, w którym pracownik socjalny jednoznacznie stwierdził, że skarżący z powodu opieki nad małżonką nie może pracować zawodowo. Takie stanowisko pracownik socjalny, niewątpliwie najlepiej znający okoliczności faktyczne związane z wykonywaną przez skarżącego opieką, precyzyjnie uzasadnił. Wskazał zatem, że "W.Ł. pomaga swej żonie we wszystkich czynnościach dnia codziennego, gdyż nie radzi sobie ona w samodzielnym funkcjonowaniu". Z wywiadu wynika, że żona skarżącego cierpi na niewydolność nerek i serca, co determinuje konieczność całodobowej pomocy w jej codziennym funkcjonowaniu. Żaden z orzekających w sprawie organów administracji nie podważył prawdziwości zawartych w powyższym wywiadzie twierdzeń. Organy administracji naruszyły zatem prawo materialne w postaci art. 17 ust. 1 u.ś.r., odmawiając skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynikało, że zachodzą przesłanki do jego przyznania W tym stanie sprawy Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną zgodnie z art. 153 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. wobec uwzględnienia skargi w całości.