II SA/Wa 2414/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, , Protokolant referent stażysta Adrianna Siniarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2020 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę Zaskarżonym aktem, Prezes Rady Ministrów - na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie opubl. Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), dalej jako "ustawa emerytalna" - po rozpoznaniu wniosku p. K. G., zwanego dalej "Wnioskodawcą", w sprawie przyznania mu emerytury specjalnej, odmówił przyznania świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: ‒ przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach; przyznanie lub odmowa przyznania emerytury lub renty na podstawie tego upoważnienia ma charakter uznaniowy, ‒ świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne i niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności – zawodowej, artystycznej, społecznej, czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowych zdarzeń losowych; sytuacja bytowa wnioskodawcy - choć brana pod uwagę - nie może być jedyną przesłanką uzasadniającą przyznanie takiego świadczenia, ‒ Wnioskodawca - pismem z [...] kwietnia 2019 r. - zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie mu emerytury specjalnej; wniosek argumentował chęcią rezygnacji z pracy na rzecz sprawowania opieki nad najbliższymi – szczególnie nad wnukiem, którego wychowuje wraz z żoną od urodzenia; chłopiec jest obciążony chorobą [...] ([...]); przejawia zaburzenia zachowania, [...]; ma zdiagnozowaną chorobę [...] ([...]); choroba uniemożliwia farmakologiczne leczenie jego zachowań; wnuk Wnioskodawcy podczas napadów agresji niszczy przedmioty; bije jego żonę; kilka razy przejawiał także agresję wobec niego; Wnioskodawca zabiera wnuka - celem rozładowania emocji - na basen, rower, gra z nim w piłkę; chłopiec korzysta z terapii psychologicznych lub neuropsychologicznych; ma zindywidualizowaną ścieżkę nauczania; ‒ Wnioskodawca jest jedyną osobą, której wnuk stara się słuchać; wcześniej chłopcem zajmowała się głównie żona Wnioskodawcy; jej stan zdrowia jednak uległ i nadal ulega pogorszeniu; żona Wnioskodawcy potrzebuje wsparcia; ma orzeczony [...] stopień niepełnosprawności na stałe, ‒ Wnioskodawca - pouczony o przesłankach przyznawania świadczeń specjalnych swój wniosek motywował troską o życie wnuka; całe życie pracował w Polsce; resztę swojego życia chce poświęcić wnukowi; wskazał, że wraz z żoną jest odrzucany przez środowisko; napisał: "zostaliśmy z żoną bez pomocy, straciliśmy zdrowie, oszczędności, zostaliśmy z długami i kredytem hipotecznym, ze zniszczeniami w domu jakich dokonuje K.podczas napadów agresji", ‒ z nadesłanej przez Wnioskodawcę opinii z [...] lutego 2019 r. - sporządzonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L., dalej jako "MOPS", - wynika, że Wnioskodawca wraz z żoną stanowi rodzinę zastępczą dla ich wnuka od sierpnia 2008 roku; matka chłopca zostawiła go w szpitalu; natomiast ojciec nie był i nie jest zdolny do samodzielnej opieki nad dzieckiem; rodzina mieszka w domku jednorodzinnym składającym się z 3 pokoi, kuchni i łazienki z toaletą; chłopiec zajmuje oddzielny pokój - wyposażony w odpowiednie meble; mimo że rodzina stara się dbać o mieszkanie to dom wymaga różnego rodzaju prac remontowych; rodzina ma problemy finansowe, które wynikają m.in. z kosztów leczenia wnuka, czy konieczności zapewnienia mu prywatnej opieki psychologicznej; na pogorszenie sytuacji rodziny wpłynął także obowiązek spłat pożyczek zaciąganych na bieżące potrzeby; źródłem utrzymania rodziny są: ‒ wynagrodzenie za pracę Wnioskodawcy - jest zatrudniony na umowę o pracę jako kierowca MPK w L.; ‒ renta żony Wnioskodawcy; ‒ świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej -1091 złlOgr; ‒ dodatek z tytułu zaliczenia małoletniego do osób niepełnosprawnych - 211 zł; ‒ dodatek wychowawczy - 500 zł; ‒ alimenty zasądzone od ojca chłopca - 300 zł - egzekwowane przez kancelarię komorniczą. ‒ żona Wnioskodawcy jest pod opieką ortopedy i neurologa (skręcenie w 2016 roku [...] nogi [...] stopnia i niedowład [...] ręki w wypadku komunikacyjnym w lutym 2018 roku), endokrynologa ([...]) i onkologa ([...]); korzysta także z pomocy lekarza laryngologa i otolaryngologa ([...]), a także psychologa i psychiatry z uwagi na trudności wynikające z opieki nad wnukiem; z kolei u Wnioskodawcy pojawiły się problemy kardiologiczne ([...]); przez dwa najbliższe lata wnuk Wnioskodawcy ma przyznanego rehabilitanta-psychologa ze Stowarzyszenia Opiekuńczego Nadzieja, który pięć dni w tygodniu poświęca mu dwie godziny; chłopiec jest także pod opieką hematologa, kardiologa i neurologa; wnuk akceptuje jedynie kilka produktów spożywczych - z tego powodu będzie diagnozowany w kierunku zespołu [...] ([...); jest także diagnozowany pod kątem występowania u niego choroby [...]; dyrektor MOPS stwierdził, że obecność Wnioskodawcy w domu byłaby wsparciem dla jego żony; zapewniłaby rodzinie także więcej czasu na możliwość podjęcia odpowiednich terapii, ‒ w dalszej korespondencji Wnioskodawca wskazał, że zdiagnozowano u jego wnuka [...]; jego żona zaś po ostatnim pobycie w szpitalu "dostała prawie wstrząsu anafilaktycznego, gdyż okazało się, że jest uczulona"; podkreślił ogromne zmęczenie trudną sytuacją zdrowotną i materialną; wraz z żoną mają dwójkę dzieci, które mają niskie dochody; nie pomagają rodzicom; córka pracuje jako pracownik hali-sprzedawca i zarabia średnio 1809 zł 61 gr netto miesięczne; syn jest mechanikiem pojazdów i za czerwiec 2019 roku otrzymał wynagrodzenie 764 zł 21 gr netto (60% wynagrodzenia to zajęcia komornicze), ‒ Wnioskodawca spłaca zaciągnięte kredyty kolejnymi kredytami; obecnie spłaca kredyt hipoteczny (rata na koniec lipca 2019 roku wynosiła 1349 zł 96 gr) i 4 inne kredyty, których spłaty rat kończą się w: 2029 roku (rata 450 zł), w 2023 roku (rata 423 zł), w 2021 roku (raty po 78 zł 88 gr) i w grudniu 2019 roku (raty po 123 zł), ‒ MOPS potwierdził, że Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i niepełnosprawnym wnukiem, dla którego pełnią funkcję spokrewnionej rodziny zastępczej; Wnioskodawca oraz jego żona są osobami przewlekle chorymi i wymagają stałego leczenia; z uwagi na stan zdrowia wnuka rodzina otrzymuje pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 40 godzin miesięcznie z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb i ograniczeń chłopca; zakres przyznanych usług obejmuje zapewnienie dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych: rodzinę zwolniono z odpłatności za świadczoną pomoc usługową; wynagrodzenie Wnioskodawcy za pracę w czerwcu 2019 roku wynosiło 2656 zł 12 gr netto; renta socjalna jego żony to 935 zł; rodzina otrzymuje jeszcze dwa zasiłki pielęgnacyjne po 184 zł 42 gr; dochód tej trzyosobowej rodziny wraz z dodatkami (wychowawczym i z tytułu zaliczenia małoletniego do osób niepełnosprawnych) wynosi 6062 zł 6 gr; stałe miesięczne wydatki mieszkaniowe określono na ok. 1040 zł; koszt wydatków związanych z chorobą chłopca oszacowano na ok. 1400 zł; w zakresie obciążeń rodziny wymieniono spłatę kredytu w wysokości 1350 zł miesięcznie; Wnioskodawca wraz z żoną są właścicielami domu o powierzchni 44 m2; wykazali także posiadanie działki o powierzchni 718 m oraz samochodu marki [...] z 2003 roku, ‒ Wnioskodawcę pouczono - w trybie art. 10 ustawy z dnia 14 czenwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r, poz. 256 ze zm.), dalej jako "K.p.a." - o zawartości akt sprawy i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji; Wnioskodawca nie zajął jednak stanowiska w sprawie, ‒ całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wskazuje na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania Wnioskodawcy emerytury specjalnej; nie przesłano żadnych dokumentów, które mogłyby świadczyć o jego wybitnych i niepowtarzalnych zasługach na rzecz kraju i społeczeństwa: nie deprecjonując postawy Wnioskodawcy - który chce jak najwięcej czasu poświęcić wnukowi - należy podkreślić, że postawa ta nie ma waloru jednostkowości; pełnienia funkcji rodziny zastępczej spokrewnionej, trudnej sytuacja zdrowotna w rodzinie oraz chęć zajmowania się wnukiem nie można uznać za wyjątkowe; nie wyróżnia to bowiem Wnioskodawcy z grona innych rodzin, w których występują wszelkiego rodzaju dysfunkcje; niejednokrotnie rodziny te znajdują się w bardzo trudnych sytuacjach materialnych, ‒ nie spełniono także drugiej z przesłanek mogących uzasadnić przyznanie świadczenia specjalnego: jest nią szczególne zdarzenie losowe; musi być ono zdarzeniem nadzwyczajnym, wyjątkowym; wobec subiektywnej oceny Wnioskodawcy jego sytuacja jest wyjątkowa; jednak pozostawienie dziecka przez jego matkę w szpitalu bezpośrednio po porodzie, ustanowienie Wnioskodawcy i jego żony opiekunami prawnymi wnuka oraz stworzenie dla niego rodziny zastępczej spokrewnionej jest niewystarczające do przyznania emerytury specjalnej; nie kwestionuje się trudów wynikających z wychowywania niepełnosprawnego wnuka; wyrażając szacunek dla pracy obojga rodziców zastępczych należy jednak przyjąć, że wskazane okoliczności nie przesądzają o przyznaniu wnioskowanej emerytury; Wnioskodawca jest w wieku aktywności zawodowej; prawo do emerytury na zasadach ogólnych nabędzie z chwilą osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego; natomiast dla osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem ustanowiono świadczenie pielęgnacyjne; jego kwota podlega corocznej waloryzacji; świadczenia specjalne nie są świadczeniami "zastępczymi" w przypadku gdy Wnioskodawca nie nabył jeszcze praw emerytalnych lub uważa, że świadczenie pielęgnacyjne jest za niskie, ‒ trudna sytuacja materialna i zdrowotna bez wykazania przesłanek uzasadniających uznanie sytuacji Wnioskodawcy za szczególną - w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej - nie daje podstaw do przyznania emerytury specjalnej; świadczenia specjalne nie mają charakteru socjalnego; ich przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie; nawet gdyby potrzeby te były uzasadnione; Prezes Rady Ministrów nie jest uprawniony do przyznawania świadczeń osobom znajdującym się w trudnym położeniu; nie ma do tego ani podstaw, ani instrumentów; zabezpieczenie potrzeb socjalno- bytowych osób znajdujących się w niedostatku pozostaje w gestii instytucjonalnej pomocy społecznej. W skardze Wnioskodawca zarzucił organowi naruszenie art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie nie zaszły przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Tymczasem w sprawie zaistniało szczególne zdarzenie i okoliczności losowe uzasadniające przyznanie emerytury specjalnej. Wnioskodawca ponownie podnosił okoliczności pozostające w związku ze stanem zdrowia wnuka, nad którym sprawuje opiekę wraz z żoną w ramach rodziny zastępczej. Przywołał, że w związku z licznymi chorobami i zaburzeniami, chłopiec musi pozostawać pod stałą opieką specjalistów. Wnioskodawca podkreślił także własne problemy zdrowotne, opisał choroby i schorzenia jego żony oraz problemy finansowe rodziny. Podniósł także, że z uwagi na trudną sytuację, rodzina boryka się z wykluczeniem społecznym. W piśmie z [...] grudnia 2019 r. stanowiącym uzupełnienie skargi (k. 33 akt sądowych) pełnomocnik Wnioskodawcy z urzędu podtrzymał skargę i zawarte w niej twierdzenia. Przedstawił formalne przesłanki istniejące po stronie Wnioskodawcy, które przemawiają za słusznością wniesienia skargi w sprawie. Podkreślił, że Prezes Rady Ministrów ma prawo przyznać świadczenie nie tylko osobom szczególnie zasłużonym, ale także tym, których sytuację można zakwalifikować jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Natomiast sytuacja Wnioskodawcy ma niewątpliwie charakter wyjątkowy. Jego postawa, nieustępliwość w ochronie zdrowia i życia wnuka spełnia te przesłanki. Nie bez znaczenia pozostaje stan psychofizyczny wnuka, który - pomimo istnienia leków tylko teoretycznie mogących mu pomóc - ze względu na alergię i nietolerancję na nie, nie może ich przyjmować. Z uwagi na to konieczne jest poświecenie się dla dziecka w stu procentach i przebywanie z nim 24 godziny na dobę. Dlatego Wnioskodawca był zmuszony zrezygnować z pracy jako kierowca autobusu. Konieczność czuwania w nocy i zmęczenie Wnioskodawcy mogły doprowadzić do wypadku. W przekonaniu pełnomocnika dokonano niewłaściwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie. Materiał dowodowy powiązano bowiem jedynie z zamiarem wykazania trudnej sytuacji bytowej Wnioskodawcy. Z kolei w piśmie z [...] lutego 2020 r. pełnomocnik Wnioskodawcy z urzędu podkreślił dramatyczną i wciąż pogarszającą się sytuację Wnioskodawcy oraz jego wnuka. Chłopiec był ponownie hospitalizowany. Zdiagnozowano u niego kolejną chorobę, która uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Wnioskodawca natomiast musi nadal pracować (najczęściej na nocną zmianę), aby utrzymać rodzinę – w szczególności wnuka, któremu poświęcił swoje życie i zdrowie. Emerytura specjalna pozwoliłaby na choćby częściowe odciążenie Wnioskodawcy, który mógłby poświęcić więcej czasu na rehabilitację wnuka. To przełoży się z kolei na poprawienie stanu zdrowia Wnioskodawcy oraz jego żony. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W trakcie rozprawy (k. 53 akt sądowych) pełnomocnik Wnioskodawcy wywodził, że szczególny przypadek jego mocodawcy wynika stąd, że dziecko, nad którym sprawują opiekę wypada całodobowej opieki osobistej i wobec uwarunkowań zdrowotnych żadna instytucja nie może lub nie chce podjąć się opieki nad dzieckiem w zastępstwie Wnioskodawcy. Rehabilitanci nie chcą zajmować się chłopcem. Wnioskodawca z kolei oświadczył, że Fundusz Zdrowia odmówił mu środków finansowych na prowadzenie rehabilitacji wnuka. Podniósł także, że prowadzi działalność społeczną - rozwozi żywność z Banku Żywności do zaprzyjaźnionych rodzin zastępczych. Współpracował także z Domem Dziecka, za co otrzymał dyplom. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Trafnie organ skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek do przyznania Wnioskodawcy świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną. Odnosząc się zarzutów Wnioskodawcy należy jedynie dodać, co następuje. Trafnie, zgodnie z przyjętą na tym gruncie praktyką, wyłożono treść normatywną art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej. Przepis ten nie precyzje kryteriów przyznawania danego świadczenia o charakterze nadzwyczajnym. Oznacza to, że prawodawca nadał upoważnionemu organowi kompetencję do ustalenia kategorii przypadków, w których określone świadczenie należy przyznać. W tych ramach wypracowano stosunkowo konkretne kryteria przyznawanie danego świadczenia. Zaakceptowano je także w judykaturze. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie wykazano istotnych przesłanek przemawiających za niezbędnością zmiany przyjętej dotąd praktyki przyznawania tego świadczenia. W tym świetle należy wskazać za organem, że sytuacja życiowa Wnioskodawcy oraz jego rodziny - zdrowotna, materialna jak i społeczna - jest w istocie trudna. Nie może to jednak stanowić przesłanki przyznania danego świadczenia. W takim bowiem przypadku - w ramach polskiego systemu prawnego - przewidywana jest w różnych formach pomoc społeczna, z której Wnioskodawca może korzystać. To, że pomoc ta nie jest wystarczająca w kontekście artykułowanych przezeń potrzeb nie może być przesłanką dla przyznania przedmiotowego świadczenia, dotyczącego tylko sytuacji wyjątkowych. Jak wskazał organ, nie ma ono bowiem charakteru wyłącznie uzupełniającej pomocy socjalnej i zasiłków, czy np. świadczenia pielęgnacyjnego. Trafnie skonstatował organ, że Wnioskodawca nie może być traktowany jako osoba o szczególnych zasługach w kontekście dobra publicznego. Z kolei sytuacja materialna czy zdrowotna w jakiej się znajduje - choć niewątpliwie trudna - nie jest niestety następstwem zdarzenia o szczególnym charakterze uzasadniającym przyznanie emerytury specjalnej. Opieka nad poważnie chorym wnukiem w zastępstwie jego rodziców jest godna uznania, ale nie stanowi w obecnych realiach społecznych sytuacji szczególnej czy tym bardziej nadzwyczajnej. Dotyczy to także okoliczności związanych z problemami zdrowotnymi Wnioskodawcy oraz jego żony, poczucia odrzucenia przez środowisko z jakim musi zmagać się rodzina, czy także okoliczności przywoływanych przez pełnomocnika w dodatkowych pismach oraz na etapie rozprawy przed sądem. Sytuacja Wnioskodawcy nie wyróżnia go bowiem na tle innych rodzin, w których występują tego typu dysfunkcje i które borykają się z poważnymi problemami, także materialnymi w związku z opieką nad poważnie chorymi dziećmi, wymagającymi nawet ciągłej opieki. Podnoszoną na rozprawie okoliczność prowadzenia przez Wnioskodawcę działalności społecznej poprzez udzielanie pomocy zaprzyjaźnionym rodzinom zastępczym oraz współpracę z Domem Dziecka należy uznać za godną pochwały. Jednak nie stanowi ona wybitnych, czy niepowtarzalnych zasług w dziedzinie aktywności społecznej. Wypada odnotować, że zmiana przyjętych dotąd kryteriów przyznawania świadczenia specjalnego - objęcie nim osób ze względu na ich sytuację związaną z wychowaniem i opieką nad dziećmi (własnymi czy przysposobionymi) – oznaczałoby konieczność przyznania tej formy pomocy znacznej grupy osób znajdujących się w sytuacji analogicznej do Wnioskodawcy. Chęć wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej dla umożliwienia poświęcenia się opiece nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdy opieka taka byłaby niewątpliwie wskazana (tak opinia MOPS), na warunkach korzystniejszych niż przewidziane przez prawodawcę (patrz świadczenie pielęgnacyjne), jest w pełni zrozumiała. Nie może to jednak uzasadniać uzyskania świadczenia specjalnego, w myśl art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej. Organ trafnie więc skonstatował, na podstawie prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych, że nie zachodzą przesłanki przyznania Wnioskodawcy emerytury specjalnej. W tym kontekście zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, zakreślającego możliwości uwzględnienia jego żądania, są chybione. Zasadnie więc odmówiono Wnioskodawcy przyznania żądanego świadczenia. Wbrew zarzutom podniesionym przez pełnomocnika Wnioskodawcy nie można stwierdzić, że dokonano niewłaściwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie. Żadne jej istotne okoliczności faktyczne nie są sporne, zaś treść uzasadnienia zaskarżonego aktu wskazuje jednoznacznie przesłanki, jakimi kierował się organ, wydając zaskarżone orzeczenie. Z jego treści nie wynika aby organ pominął jakąkolwiek istotną okoliczność sprawy, czy odnosił się wyłącznie do kwestii sytuacji materialnej Wnioskodawcy. Organ miał także na uwadze złą sytuację zdrowotną wnuka Wnioskodawcy - w tym ograniczone możliwości jego leczenia i rehabilitacji. Zrozumiałe jest rozżalenie Wnioskodawcy, który oczekiwał pozytywnego załatwienia jego sprawy. W sprawie nie może ulegać wątpliwości, że sytuacja życiowa jego rodziny jest bardzo trudna. Jednak - co trafnie wywiódł organ – nie może on skorzystać ze zaświadczenia, o które się ubierał, a kwestionowana przezeń decyzja jest zasadna. Sąd nie spostrzegł więc - wobec argumentacji strony skarżącej ani też z urzędu - wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.