II SAB/Bk 22/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej wraz z karą administracyjną p o s t a n a w i a odrzucić skargę , J. K. złożył w dniu 15 lutego 2021 r. do WSA w Białymstoku skargę na całokształt przewlekle prowadzonego postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w przedmiocie jego sprawy zakończonej wyrokiem sygn. akt II SA/Bk 158/20 z dnia 9 czerwca 2020 r., wniosku z dnia 20 czerwca 2020 r. oraz decyzji SKO w B. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...]. Wskazał, że organ odwoławczy winien kompleksowo zgromadzić akta i wydać decyzję (k. 2). Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 5 marca 2021 r. wezwano skarżącego do wykazania, że przed wniesieniem skargi składał ponaglenie, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi (k.1). W odpowiedzi na powyższe skarżący wskazał, że znamiona przewlekłości SKO w B. tj. uchylania od decyzji merytorycznej rozstrzygającej w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istniały już po wydaniu wyroku WSA w Białymstoku z dnia 9 czerwca 2020 r. w sprawie sygn. akt II SA/Bk 158/20. Wówczas to – w ocenie skarżącego - do MOPR w B. złożył on wniosek ponaglający (zał.2), a ponaglenie to zostało przesłane do SKO (zał.3). Odpowiadając na wezwanie Sądu wskazał, iż wniosek z dnia [...] sierpnia 2020 r. (zał.2) był ponagleniem skierowanym do właściwego organu tj. SKO w B., za pośrednictwem Prezydenta Miasta B. – Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Podkreślił, że o kryterium kwalifikacyjnym czy pismo było wnioskiem lub ponagleniem nie decyduje jego forma zewnętrzna, tylko stan postępowania administracyjnego. Zaakcentował, iż również jego odwołanie z [...] listopada 2020 r. od decyzji odmowej z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] skierowane do SKO zawiera ponaglenie do uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenie w całości przedmiotowej należności. Wskazał także, że z treści skargi zarejestrowanej w WSA w Białymstoku pod sygn. akt II SA/Bk 105/21 również wniósł o możliwość zmiany kwestionowanej decyzji w trybie autokontroli na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. bez konieczności składania ponaglenia i skargi na przewlekłość SKO w B., co nie zostało uwzględnione (k. 9-14). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi wskazując, że sprawa została już rozpoznana, a skarżący nie wniósł ponaglenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 52 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka; przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Stosownie zaś do treści art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., stronie służby ponaglenie, jeśli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Jeśli nie ma organu wyższego stopnia, ponaglenie należy wnieść do organu prowadzącego postępowanie (art. 37 § 3 pkt 2 k.p.a.). Powyższe oznacza, że w przypadku skargi na przewlekłość powinna być ona poprzedzona wyczerpaniem środka zaskarżenia w postaci ponaglenia. W przypadku samorządowego kolegium odwoławczego, nad którym nie ma organu wyższego stopnia, ponaglenie powinno być wniesione do tego organu. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie wniósł ponaglenia. Należy bowiem wskazać, że przedłożone do akt sprawy pisma, które w ocenie skarżącego należy traktować jako ponaglenia były skierowane do organów I instancji tj. Burmistrza S., Prezydenta Miasta B. i dotyczyły postępowania w przedmiocie umorzenia należności alimentacyjnych, a także prośby przekazania wniosku skarżącego z [...] czerwca 2020 r. do SKO (k. 11,12). Charakter tych pism nie wskazuje, iż można uznać, że wskazany przez skarżącego załącznik nr 2 (k.12) stanowi ponaglenie na przewlekłe prowadzenie sprawy przez SKO. Dlatego też skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. art. 58 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niezależnie od powyższych okoliczności wskazać również należy, że zasadniczo, wniesienie skargi na przewlekłość dopuszczalne jest w każdym czasie. W ocenie sądu przepis ten może jednak dotyczyć niezakończonego postępowania administracyjnego. W wyroku NSA z 6 listopada 2020 r. w sprawie sygn. akt II OSK 502/19 wskazano, że wyczerpanie tego środka zaskarżenia na drodze administracyjnej jako warunku dopuszczalności skargi możliwe jest w toku postępowania, którego prowadzenie przez organ w sposób przewlekły kwestionuje się w skardze (CBOSA). Wniosek taki, po przedstawieniu szerokiej argumentacji, sformułowany został przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu składu siedmiu sędziów z dnia 2 września 2020 r., sygn. akt II OSK 3732/18 (LEX nr 3067911). W orzeczeniu tym Sąd wyjaśniał kwestię, czy ponaglenie może być wniesione zarówno w toku postępowania administracyjnego, czy także po jego zakończeniu (orzecznictwo sądowe w tym zakresie było rozbieżne) i ukształtował jednolite stanowisko orzecznicze. Odpowiadając przecząco na tak postawione pytanie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że treść art. 37 § 1 oraz § 3 k.p.a. prowadzi do wniosku, że wniesienie ponaglenia ustawodawca łączy ze stanem zawisłości sprawy w danej instancji, skoro konstruując warunki jego wniesienia, wiąże je ze stanem "prowadzenia postępowania", zaś obowiązek wniesienia ponaglenia do właściwego organu łączy z charakterem (hierarchicznym usytuowaniem) organu "prowadzącego postępowanie". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może budzić wątpliwości, że użyty w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. zwrot "postępowanie jest prowadzone" wskazuje na chronologiczny aspekt wdrożenia środka z art. 37 § 1 k.p.a., stanowiąc jeden z elementów determinujących omawianą instytucję. Ocena skuteczności czynności procesowej strony polegającej na wniesieniu ponaglenia w rozumieniu art. 37 § 1 k.p.a., jako warunku skutecznego wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, nie może być więc oderwana od wektora czasu, skoro realizacja uprawnień wynikających z prawa administracyjnego nie może odbywać się z pominięciem determinant czasowych istnienia i realizowania prawa. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił także, że norma prawna limitującą prawo do wniesienia ponaglenia w toku postępowania administracyjnego wynika wprost z językowego odczytania art. 37 k.p.a. Przemawiają za nią także racje systemowe i funkcjonalne. Jako że zasadniczą funkcją analizowanego środka prawnego jest doprowadzenie do zakończenia trwającego postępowania, to koniecznym warunkiem umożliwiającym zaktualizowanie się pozostałych jego funkcji, tj. realizacji prawa do wynagrodzenia szkody (czy to przez uzyskanie rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 37 § 6 pkt 1 k.p.a., czy to przez "otwarcie" drogi sądowej i uzyskanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) oraz mobilizacji organów administracji do sprawnego działania, jest złożenie ponaglenia w wyznaczonych przez ustawodawcę ramach czasowych, to znaczy wtedy, kiedy spełnia ono funkcję podstawową (CBOSA). Stanowisko to skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Powyższa stanowisko zawarte w w/w postanowieniu (gdyby nie brak ponaglenia) również skutkowałaby odrzuceniem skargi w sprawie niniejszej. Skoro bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] rozstrzygnęło merytorycznie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej (sprawa sygn. akt II SA/Bk 105/21), a skarga na tą decyzję do WSA w Białymstoku wpłynęła w dniu 5 lutego 2021 r., to sąd administracyjny nie może już merytorycznie orzekać w przedmiocie skargi na przewlekłość tego organu w tym zakresie, na skutek skargi skarżącego złożonej w dniu 15 lutego 2021 r. Wobec powyższego sąd, orzekł jak w sentencji postanowienia.