II SA/Wa 2403/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz (spr.), Sędzia WSA Janusz Walawski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku dotyczącego udostępnienia akt 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz S. J. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym przez S. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z [...] października 2020 r. (nr [...]) Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych odmówił skarżącemu uwzględnienia jego wniosku z [...] września 2020 r., w którym zwrócił się do organu o udostępnienie określonego pisma z akt sprawy administracyjnej, zainicjowanej jego skargą z [...] grudnia 2019 r. na niezgodne z prawem przetwarzanie jego danych osobowych przez M. Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. W zaskarżonym postanowieniu Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych powołał się na art. 73 § 1 i art. 74 § 2 k.p.a. oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2007 r. sygn. akt VII SA/Wa 63/07 i stwierdził, że z prawa strony do sporządzania notatek, kopii lub odpisów z akt administracyjnych nie można wyprowadzić obowiązku organu do sporządzania kserokopii z akt administracyjnych lub ich odpisów i doręczenia ich stronie. S. J. w skardze z 3 listopada 2020 r. na niniejsze postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych zarzucił organowi naruszenie art. 73 § 1 oraz art. 8 k.p.a. W uzasadnieniu podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 8 października 2018 r., sygn. akt I OPS 1/18 przyjął, że w ramach udostępnienia akt na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy administracyjnej. S. J. dodał, że przepis art. 51 ust. 3 Konstytucji RP przyznaje każdemu prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych oraz że ma "kluczowe znaczenie dla przejrzystości i przebiegu postępowania (...)". Skarżący powołał się na zagwarantowane w art. 10 § 1 k.p.a. prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu i stwierdził, że umożliwienie "bezkontaktowego dostępu" do dokumentów postępowania ma istotne znaczenie również "z przyczyn natury praktycznej". Organy administracji mają siedziby zazwyczaj w [...], "a tym samym w znacznym oddaleniu od realnie zainteresowanych rozstrzygnięciem strony postępowania", a nadto w związku z epidemią wirusa COVID-19 istnieją faktyczne utrudnienia w zapoznaniu się z aktami sprawy (ograniczenie czasu na zapoznanie się z aktami w siedzibie organu). Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że "w pełni respektuje" powołaną przez skarżącego uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administarcyjnego i stwierdził, że odnosi się ona jednak wyłączenie do udostępnienia akt sprawy osobie, która zgodnie z art. 73 § 1a k.p.a., w celu dokonania wglądu w akta sprawy stawiła się w siedzibie organu. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych podkreślił, że w myśl tej uchwały w ramach udostępnienia akt stronie, na zasadach określonych w art. 73 § 1 oraz art. 73 § 1a k.p.a., mieści się sporządzenie w siedzibie organu przez organ, na wniosek strony, która stawiła się w organie (i która np. może nie mieć możliwości samodzielnego zapisania zawartości dokumentu za pomocą urządzenia technicznego) kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Prawo strony do zapoznania się z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy nie oznacza, że organ administracji jest zobowiązany do przesłania kopii znajdujących się w aktach sprawy dokumentów do miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Zaniechanie przez stronę postępowania "osobistego wykonania praw określonych w art. 73 § 1 k.p.a." przez stawienie się w siedzibie organu, czy też delegowanie do tego pełnomocnika oraz skierowanie do organu żądania przesłania mu akt sprawy, wskazują, że "strona dąży w ten sposób do przeniesienia ciężaru związanego z realizacją jego praw na organ administracji". S. J. w piśmie z [...] stycznia 2021 r. stwierdził, że zapatrywanie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych odnośnie tego, że uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 8 października 2018 r., sygn. akt I OPS 1/18 dotyczy wyłącznie umożliwienia stronie wykonania kopii akt w siedzibie organu nie jest prawidłowe, ponieważ jej sentencja wyraźnie wskazuje na "sporządzenie przez organ" kopii dokumentów. Skarżący dodał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 lipca 2015 r. sygn. akt II OSK 3043/13 wywiódł, że art. 73 § 1 k.p.a. może w realiach konkretnej sprawy oznaczać nie tylko powinność wykonania kserokopii żądanych przez stronę dokumentów, za zawrotem związanych z tym kosztów, ale również ich doręczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W kontrolowanej sprawie spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle art. 73 § 1 zd. pierwsze k.p.a., w myśl którego strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, skarżący może żądać od organu sporządzenia określonego dokumentu z akt postępowania prowadzonego z jego wniosku i jego doręczenia. Należy przypomnieć, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w zaskarżonym postanowieniu o odmowie udostępnienia skarżącemu żądanego dokumentu z akt sprawy stwierdził, że z art. 73 § 1 k.p.a. nie można wyprowadzić obowiązku organu doręczenia stronie sporządzonych kserokopii (odpisów) z akt administracyjnych. W odpowiedzi na skargę argumentował, że uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 października 2018 r. sygn. akt I OPS 1/18 odnosi się wyłączenie do udostępnienia akt sprawy osobie, która zgodnie z art. 73a § 1 k.p.a., w celu dokonania wglądu w akta sprawy stawiła się w siedzibie organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tego zapatrywania organu. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale nie podzielił poglądu wyrażanego w części orzecznictwa, w myśl którego w świetle art. 73 § 1 k.p.a. sporządzenie kserokopii (odpisów) musi być w każdym przypadku wykonywane samodzielnie przez stronę, przy użyciu własnych urządzeń przydatnych do utrwalenia i powielania materiałów zgromadzonych w aktach sprawy. NSA dokonał prokonstytucyjnej (art. 51 ust. 3 Konstytucji RP), systemowej i celowościowej wykładni art. 73 § 1 k.p.a. i opowiedział się za szerokim rozumieniem prawa dostępu strony do akt sprawy. Przyjął mianowicie, że "w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy". Sąd argumentował, że prawo wglądu w akta sprawy stanowi istotny przejaw zasady jawności postępowania, zapewnia stronom czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracji (art. 8 k.p.a.) i daje realną możliwość składania wniosków dowodowych, co w konsekwencji pozwala wyjaśnić stan faktyczny sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że nie każda ze stron ma możliwość zapisania zawartości akt za pomocą urządzeń technicznych czy to ze względu na to, że ich nie posiada, czy to z uwagi na nieumiejętność posługiwania się nimi.. W takiej sytuacji, odmowa wykonania ich kopii przez organ, prowadziłaby w istocie do naruszenia konstytucyjnej zasady równości (art. 32 Konstytucji RP) oraz zasady sprawiedliwości społecznej, o której mowa w art. 2 Konstytucji RP. Wobec tego, rekonstruując, z uwzględnieniem powyższej uchwały NSA wzór zachowania organu administracji w przedmiocie udostępniania akt na podstawie art. 73 § 1 i § 2 k.p.a. należało wyjść poza jego literalne brzmienie i zgodnie z systemowymi regułami wykładni rozszerzyć zakres uprawnień strony, tak aby w razie uzasadnionej potrzeby mogła żądać od organu sporządzenia kopii dokumentów z akt sprawy. Odmowa uwzględnienia wniosku strony o sporządzenie kserokopii z akt mogłaby nastąpić jedynie, gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania. Tylko więc w sytuacjach wymagających większego organizacyjnego zaangażowania ze strony pracowników organu dopuszczalne byłoby wyznaczenie stronie określonych warunków realizacji wniosku w przedmiocie sporządzenia kserokopii dokumentów. Odmowa wydania kopii z akt sprawy może być też usprawiedliwiona w sytuacji, gdy strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu w świetle powołanej uchwały, całkowicie nieuprawnione jest zapatrywanie Prezesa Urzędu Danych Osobowych, że jedynie strona znajdująca się w siedzibie organu, może żądać od niego (organu) sporządzenia kopii dokumentów z akt sprawy. Takie stanowisko nie wynika z powołanej uchwały i nie prawnego uzasadnienia. Można dodać, że Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale zaakcentował konieczność współdziałania organu administracji ze stroną, celem zapewnienia efektywnego prowadzenia postępowania, zgodnie z obowiązującymi współcześnie standardami dobrej administracji oraz podniósł, że to na organie ciąży obowiązek stworzenia warunków gwarantujących stronie realną możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych i jego wykorzystania w ramach uprawnień procesowych. Z przedstawionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga S. J. jest uzasadniona i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 200 powołanej ustawy procesowej.