IV SA/Po 283/21

Dnia 17 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. R. S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia [...] sierpnia 2020 roku, wstąpiła z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem A. S.. Burmistrz Ł., decyzją z dnia [...] września 2020 roku (nr [...]), odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni ([...] lata) nigdy nie pracowała zawodowo wobec czego nie nabyła prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Aktualnie jest wieku poprodukcyjnym. W ocenie organu nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem a rezygnacją z zatrudnienia. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego warunkuje rezygnacja z zatrudnienia wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ wskazał ponadto, że niepełnosprawność A. S. nie powstała w okresie do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Strona, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa do odwołania. Odwołująca się zażądała uchylenia decyzji w całości oraz ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona podniosła, że organ I instancji nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13 przy wykładni i stosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu zarzucono ponadto, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie może mieć zastosowania przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] grudnia 2020 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy ustalił, że A. S. zmarł w dniu [...] października 2020 roku. Rozpoznając sprawę w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku do dnia śmierci podopiecznego organ podzielił stanowisko wnoszącej odwołanie, że Burmistrz Ł. nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13 przy wykładni i stosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wyjaśnił, że przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie było błędne twierdzenie o tym, iż na żonie nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny względem męża. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane z uwagi na brak spełnienia przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołująca się jest osobą w wieku [...] lat i nigdy nie pracowała. Bark jest podstaw do przyjęcia stanowiska o rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. R. S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Ł. i orzeczenia o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie stanowiska, że w okolicznościach sprawy nie została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zdaniem autora skargi na gruncie powołanego powyżej przepisu należy przyjmować, że wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki wykluczającej podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Osiągnięcie wieku emerytalnego nie jest przesłanką uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020, poz. 1842, z późn. zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm. dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 §1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 §1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 §1 pkt 3 P.p.s.a.). Sąd administracyjny nie ma kompetencji do tego, aby wyrokiem rozstrzygać o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego odpowiada prawu. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia stanowiska, że skarżona decyzja została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego. Analiza uzasadnienia decyzji organu odwoławczego ujawnia, że warunek dotyczący okresu, w którym powstała niepełnosprawność A. S. został uznany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze za przesłankę nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Organ odwoławczy pominął nieprawidłowe stanowisko Burmistrz Ł. i uwzględnił przy rozstrzyganiu sprawy zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13, jak i stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, co do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla zawisłych i przyszłych spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020, poz. 111 ze zm.). Kwestią rozstrzygającą o braku zasadność żądania wnioskodawczyni były okoliczności wskazane w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Analiza uzasadnienia kwestionowanych decyzji nakazuje przyjąć, że organy rozstrzygały kontrolowaną sprawę przyjmując rozumienie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób zgodny z wykładnią prezentowaną w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych. Pomimo osiągnięcia przez skarżącą wieku emerytalnego organy oceniły zasadność zgłoszonego żądania w aspekcie istnienia rzeczywistego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy roztoczeniem opieki nad niepełnosprawnym mężem a rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą. W ocenie Sądu brak jest podstaw uzasadniających twierdzenie, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy organy niewłaściwe zastosowały przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Analiza dowodów włączonych do akt administracyjnych, treść skargi, a także treść odpowiedzi na skargę, nie pozostawiają żadnych wątpliwości, że pomiędzy stronami (skarżącą i organem) nie ma sporu, co do okoliczności przyjętych za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Strony zgodnie wskazują, że A. S. był osobą, która posiadała orzeczenie o zaliczeniu na stałe do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opiekę nad niepełnosprawnym mężem sprawowała żona R. S., która nigdy nie pracowała. Na dzień złożenia wniosku skarżąca była osobą w wieku [...] lat. W powyższych bezspornych okolicznościach przyjęcie ustalenia o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a roztoczeniem opieki nad niepełnosprawnym mężem jest oczywiste i nie budzi żadnych wątpliwości. Skoro skarżąca nigdy nie pracowała, to brak jest podstaw do formułowania ocen, że zrezygnowała ona z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem. Analiza akt sprawy administracyjnej nie pozwala na przyjęcie stanowiska o tym, że nierozpoznana, nieudokumentowana, czy też dowolnie oceniona, została kwestia rezygnacji z zatrudnienia postrzegana, jako niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z protokołu przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że wnioskodawczyni wraz z mężem zamieszkiwali wspólnie z córką (V. G.) oraz jej rodziną. L. G. ([...]) pobiera świadczenie pielęgnacyjne na syna N. . Skarżąca nie wykonywała zabiegów pielęgnacyjnych przy mężu oraz nie wykonuje prac domowych takich, jak odśnieżanie, czy przynoszenie opału. Ponadto wnioskodawczyni korzysta z pomocy córki przy wykonywaniu takich czynności, jak zakupy, realizowanie recept, płacenie rachunków, umawianie wizyt lekarskich, czy załatwianie spraw urzędowych. Powyższe doprowadziło Sąd do przekonania, że ocena spełnienia przez skarżącą przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego została odniesiona do zdarzeń o cechach rzeczywistej rezygnacji z zatrudnienia, w tym niepodejmowania zatrudnienia, które mogło mieć rzeczywisty związek ze znaczną niepełnosprawnością męża skarżącej. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko skarżonych organów, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.