III OSK 3764/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2869/19 w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lipca 2020r., sygn. akt IV SA/Wa 2869/19, oddalił skargę Z. L. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji wnioskiem z dnia [...] lutego 2017 r. Z. L. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - dalej "IPN" o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 690 z późn. zm.) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji". W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z [...] lipca 2017 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. skarżący zwrócił się do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku rozpatrzenia wniosku ww. organ wydał decyzję z dnia [...] września 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 31 stycznia 2018 r,, sygn. akt IV SA/Wa 2807/17 uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję Prezesa IPN z dnia [...] lipca 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1377/18, oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wyroku Sąd zgodził się z tezą, że w archiwach IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone bezpośrednio przez skarżącego, zachowały się jednak zapisy ewidencyjne szczegółowo opisane w zaskarżonej decyzji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ww. dokumenty potwierdzają rejestrację skarżącego, natomiast nie pozwalają na przyjęcie domniemania prawnego, że skarżący brał czynny udział w tej rejestracji i po jej dokonaniu wykonywał jakiekolwiek czynności jako tajny informator lub pomocnik przy zdobywaniu informacji. Zapisy te mogą co najwyżej świadczyć o pewnym prawdopodobieństwie współpracy, ale nie jest to wystarczająca przesłanka do odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zdaniem Sądu Prezes IPN dokonał niedopuszczalnego domniemania przyjmując, że zapisy znajdujące się w archiwum mieszczą się w kategorii dokumentów, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Prezes IPN w uzasadnieniu decyzji wydanej po ponownym przeprowadzeniu postępowania wskazał, że uległa zmianie treść art. 4 ustawy o działaczach opozycji, na podstawie którego została wydana zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja nr [...] z [...] lipca 2017 r. Dodany przepis art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji doprecyzował pojęcie: "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa". Powyższa zmiana miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy ewidencyjne dotyczące rejestracji skarżącego w charakterze tajnego współpracownika. Organ wyjaśnił, że jeżeli przepisy prawa materialnego ulegają zmianie to zachowując tożsamość sprawy, obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, chyba że z nowych przepisów wynika coś innego. W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty (dziennik rejestracyjny, inwentarz akt, inaczej dziennik archiwalny, karta [...]), które zostały enumeratywnie wyliczone w katalogu pomocy ewidencyjnych podanym w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy ponieważ zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]". Organ podkreślił, że wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa wskazuje, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Organ wyjaśnił również, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności skarżącego, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Powyższe ustalenia nie pozwoliły na wydanie decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Z. L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 2, art. 7 oraz art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, 2) przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. ustawy o działaczach opozycji, poprzez odmowę potwierdzenia, że skarżący spełniania warunki o których w przedmiotowym przepisie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Uznał, że w sprawie nie jest sporne odnalezienie w wyniku kwerendy zasobów archiwalnych IPN materiałów będących wpisami w urządzeniach ewidencyjnych, które wskazują skarżącego jako osobę będącą tajnym współpracownikiem organu bezpieczeństwa państwa. Zachowane w zasobach IPN materiały, wyszczególnione w uzasadnieniu decyzji, zdaniem Sądu meriti stanowią po pierwsze dokumenty w rozumieniu ww. ustawy, po drugie wskazują niewątpliwie, że skarżący był traktowany przez służbę bezpieczeństwa jako tajny współpracownik. Zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił, że kluczowe w tym postępowaniu dokumenty odnalezione w zasobach IPN – dziennik rejestracyjny, inwentarz akt (inaczej dziennik archiwalny), karta [...] - zostały wytworzone przy udziale skarżącego. Treść dokumentów wskazuje, że skarżący w grudniu 1983 r. został zarejestrowany pod numerem [...] jako [...], a następnie w dniu [...] stycznia 1984 r. przerejestrowany na [...] o pseudonimie "[...]", zaś zdjęty z ewidencji [...] sierpnia 1988 r. Z adnotacji w inwentarzu akt o sygn. [...] w [...] wynika, że akta archiwalne o nr [...] dotyczące skarżącego składały się z dwóch teczek. Adnotacje te znajdują potwierdzenie w odnalezionej karcie [...] z kartoteki odtworzeniowej b. SB [...] w [...], z której wynika także, że nie odnaleziono ani materiałów archiwalnych o nr [...], ani protokołów ich zniszczenia. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreślano, że udział w wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład skarżącego w powstanie dokumentu. Uznawano, że definiować tak można i należy także chociażby pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ danej osoby w wytworzenie dokumentu, przy uwzględnieniu okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna tajna przecież współpraca. Takie stanowisko wyraził m.in. WSA w Warszawie w wyroku z 12 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2149/16, w którym sąd wyjaśnił także, że "udział w wytworzeniu dokumentu może polegać, jak w przypadku dokumentu ujawnionego w ramach tego postępowania, na wykorzystaniu w dokumencie informacji pochodzących od skarżącego.". W aktualnym stanie prawnym ustawodawca zdefiniował, że zachowane w archiwum IPN materiały ewidencyjne, które dotąd niekiedy nie były oceniane jako dowody dostatecznie dokumentujące wpływ danej osoby w ich powstanie, spełniają kryteria dokumentu wytworzonego przy udziale tej osoby, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa wówczas, gdy potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. W ocenie Sądu Wojewódzkiego organ ma więc rację twierdząc, że odnalezione w przedmiotowej sprawie w zasobach IPN materiały mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wskazanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, niewątpliwie potwierdzają fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego współpracownika i tym samym wyczerpują definicję dokumentów wytworzonych przy udziale osoby przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Z uwagi na wskazaną zmianę przepisów prawa materialnego organ nie był związany oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1377/18 (LEX nr 2704441). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ miał obowiązek uwzględnić obowiązujący w tej dacie stan prawny. W konsekwencji doprecyzowania przez ustawodawcę istotnego dla sprawy pojęcia dokumentu ocena, że zachowane w zasobach IPN dokumenty dotyczące skarżącego spełniają przesłanki określone w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji jest zasadna. Dokonana zmiana ustawy precyzuje jedynie jakie dokumenty wyczerpują pojęcie dokumentu wytworzonego przy udziale osoby, nie zmienia zaś przesłanek od których zależy przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Dlatego też twierdzenie skarżącego, że wydana przez organ decyzja została wydana z naruszeniem konstytucyjnych zasad praworządności, legalizmu i domniemania niewinności, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie jest zasadne. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", Sąd ten oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. L. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości zarzucił: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 2, art. 7 oraz art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 48 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, polegające na braku zastosowania przedmiotowych przepisów, 2) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 7 ustawy o IPN poprzez przyjęcie, że dokumenty odnalezione w zasobach IPN - dziennik rejestracyjny, inwentarz akt (inaczej dziennik archiwalny), karta [...] - zostały wytworzone przy udziale skarżącego oraz że informacje pochodzące od skarżącego były wykorzystane w wytworzeniu dokumentów odnalezionych w zasobach IPN, 3) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 7 ustawy o IPN poprzez przyjęcie, że w stosunku do skarżącego zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, 4) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na niedostatecznym wskazaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, 5) podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 170 i art. 171 w związku z art. 168 § 1 P.p.s.a. polegające na niezastosowaniu tych przepisów przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, na podstawie art. 185 P.p.s.a. oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Nadto, na podstawie art. 176 § 2 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a. skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy i wniósł o rozpoznanie skarg kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano przede wszystkim, że niezależnie od dokonanej nowelizacji art. 4 ustawy o działaczach opozycji inna interpretacja art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy tj. korzystanie przez Prezesa IPN z domniemania wprowadzonego do ustawy w art. 4 ust. 2 i obecna odmowa wydania decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji w sposób rażący narusza dyspozycję art. 2, art. 7 oraz art. 42 ust. 3 Konstytucji RP oraz przepisów Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, w szczególności jej art. 48. Zgodnie z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, a stosownie do art. 7 organy władzy publicznej winny działać na podstawie i w granicach prawa. Tym samym zastosowanie przez Prezesa IPN w zaskarżonej decyzji, a następnie w zaskarżonym wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w stosunku do skarżącego w niniejszej sprawie domniemania z art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji narusza podstawową i fundamentalną zasadę domniemania niewinności. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie podać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., gdyż pełnomocnik strony wnoszącej skargę kasacyjną zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W skardze kasacyjnej zawarto zarzuty naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. Treść tych zarzutów, w powiązaniu z lekturą uzasadnienia zaskarżonego wyroku, sprawia, że zostaną one rozpoznane łącznie. Charakter postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN i wydawanej w jego następstwie decyzji na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji z woli ustawodawcy ma charakter specyficzny. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 lutego 2019 r., sygn. II OSK 820/18, (LEX nr 2632855), obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. W przywołanym wyroku eksponowano, że organ nie przedstawia relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. "Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów". Wywody zawarte w cyt. wyroku podziela Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w przedmiotowej sprawie. Innymi słowy, Prezes IPN w razie odnalezienia dokumentów dotyczących danej osoby ubiegającej się o status określony w przepisach ustawy o działaczach opozycji, ma dokonać ich oceny tylko pod kątem tego czy są to dokumenty "wytworzone przez nią lub przy jej udziale", w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zasadnicze znaczenie w sprawie miała zatem ocena, czy odnalezione przez Prezesa IPN w archiwum dokumenty dotyczące skarżącego zostały "wytworzone przez niego lub przy jego udziale", w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Z kolei dokonując wykładni pojęcia dokumentu, użytego w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji należy mieć na względzie także treść art. 7 ustawy z 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2018 r., poz. 2032 ze zm.) – dalej: "ustawa o IPN", z którego wynika, że dokumentami, w rozumieniu tej ustawy, są m. in. "wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji". Skoro również w przepisie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji odniesiono się do dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, nie mógł w tej sytuacji Prezes IPN kwestionować jako dokumentu określonych zapisów ewidencyjnych, a dotyczących faktu zarejestrowania skarżącego jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Treść dokumentów, które zachowały się w archiwum IPN, odnoszących się do skarżącego wskazuje, że skarżący w grudniu 1983 r. został zarejestrowany pod numerem [...] jako [...], a następnie [...] stycznia 1984 r. przerejestrowany na [...] o pseudonimie "[...]", zaś zdjęty z ewidencji w dniu [...] sierpnia 1988 r. Z adnotacji w inwentarzu akt o sygn. [...] w [...] wynika, że akta archiwalne o nr [...] dotyczące skarżącego składały się z dwóch teczek. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca nie pozostawia wątpliwości, że tego rodzaju dokumenty, jakie w odniesieniu do skarżącego zachowały się w archiwum IPN, stanowią przeszkodę do wydania pozytywnej decyzji w aspekcie uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na mocy art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 992) – dalej: "nowela z 2019" w art. 4 ustawy o działaczach opozycji dotychczasową treść oznaczono się jako ust. 1 i dodano ust. 2 w brzmieniu: "Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa". Podobną zmianę powyższą nowelą z 2019 wprowadzono w ustawie o IPN, gdzie po art. 30 dodano ust. 2a w brzmieniu: "Przez dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji go w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa". Innymi słowy z woli ustawodawcy zachowanie się w archiwum IPN dokumentów o charakterze ewidencyjnym, z których wynika fakt rejestracji danej osoby jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa jest już wystarczające, aby uznawać te dokumenty ewidencyjne za "dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa". Zatem nowelę z 2019 w zakresie dotyczącym zmiany art. 4 ustawy o działaczach opozycji potraktować należy jako sprecyzowanie pojęcia "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby" ubiegającej się o status działacza opozycji antykomunistycznej. Taki też zamiar wynika jednoznacznie z uzasadnienia projektu ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Druk nr 3270 Sejm VIII Kadencji – publik. na stronie internetowej sejm.gov.pl), w konsekwencji którego wniesienia uchwalono nowelę z 2019. W uzasadnieniu tego poselskiego projektu wskazywano, że doprecyzowania wymaga przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN regulujący udostępnienie kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. W uzasadnieniu projektu nowelizacji ustawy o działaczach opozycji wskazywano dalej, iż dokonana zmiana pozwoli uniknąć "wątpliwości interpretacyjnych dotyczących klasyfikowania dokumentów odnoszących się do udziału wnioskodawcy w wytworzeniu dokumentów". W tych okolicznościach należało uznać, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i tym samym podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a., o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.