III SA/Gd 266/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 stycznia 2021 r., nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 4 listopada 2020 r. Burmistrz Miasta odmówił M. Z. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojczymem M. Z. Strona jest pasierbem M. Z., a pomiędzy nimi nie zachodzi stosunek przysposobienia określony w art. 121 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), tym samym strona nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w świetle obowiązujących przepisów nie stanowi rodziny względem osoby niepełnosprawnej. Nadto nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), albowiem niepełnosprawność M. Z. istnieje od 65. roku życia. Po rozpoznaniu odwołania M. Z. od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 stycznia 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że bezspornie M. Z. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 19 listopada 2019 r. wydano do dnia 1 grudnia 2024 r. Skarżący nie należy jednak do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 128 k.r.o., a nadto są inne osoby , spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a mianowicie dwie córki M. Z. Nie są one małoletnie, zaś jedna z nich – B. Z. - nie została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Nie zachodzą obiektywne okoliczności uniemożlwiające jej wypełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec ojca. Nadto ojczym skarżącego ma trzech braci i dwie siostry. W ocenie Kolegium nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, sprawujących dobrowolnie opiekę nad osobą niepełnosprawną. Organ wskazał też, że skarżący nie mieszka razem z ojczymem. Pozostaje w związku partnerskim, w którym wychowywanych jest dwoje dzieci skarżącego z poprzedniego związku i dwoje z obecnego. Rodzina objęta jest wsparciem asystenta rodziny z uwagi na niewydolność wychowawczą dzieci. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję M. Z. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez błędne uznanie, że skarżący jako pasierb osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślił, że dzieci osoby niepełnosprawnej nie są w stanie opiekować się ojcem w sposób wystarczający, a to ze względu na własny stan zdrowia, podczas gdy istnieją osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności i te osoby dają rękojmię prawidłowej opieki nad osobą niepełnosprawną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a." stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. , który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111; ze zm., dalej także jako "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Warunkiem przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w przywołanym wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przede wszystkim okoliczność, że ciąży na nich obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skarżący wskazywał, że należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec M. Z. Nie można w tej sytuacji pominąć treści przepisu art. 132 k.r.o., który stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem , że osoby , na których ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności powinny opiekować się niepełnosprawnym, mimo że istnieją osoby , na których ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności, które opiekę sprawować mogą. Stwierdzić wobec tego należy, że skarżący, jako pasierb M. Z., nie jest obciążony - zgodnie z art. 128 k.r.o. - obowiązkiem alimentacyjnym. W świetle bowiem tego przepisu obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. O kolejności ponoszenia tego obowiązku stanowi art. 129 § 1 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy normuje także świadczenia alimentacyjne ojczymów, macoch, pasierbów w art. 144. Przepis ten stanowi, że dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, niebędącej jego matką ( § 1). Mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, niebędącej matką dziecka ( § 2). Do obowiązku świadczeń przewidzianego w poprzedzających paragrafach stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi ( §3). Uprawnienie do żądania świadczeń alimentacyjnych unormowane w art. 144 § 1 zd. 1 k.r.o .czy art. 144 § 2 zd. 1 k.r.o. nie jest tożsame z obowiązkiem alimentacyjnym określonym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro bowiem ustawodawca odróżnił w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pojęcie "obowiązek alimentacyjny", użyte m.in. w art. 128 i nast. oraz pojęcie "świadczenie alimentacyjne", użyte w art. 144 , to oznacza, że pojęcia te nie są tożsame. Nawet bowiem odesłanie zawarte w art. 144 § 3 k.r.o. wskazuje jedynie na odpowiednie stosowanie przepisów o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi. Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie - o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – przedmiotem oceny nie jest istnienie obowiązku alimentacyjnego skarżącego dla potrzeb stosowania przepisów k.r.o., lecz dopuszczalność uznania skarżącego za osobę obciążoną takim obowiązkiem w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji – jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 listopada 2017 r., sygn. akt 786/18 ( publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) , nie można normatywnego wyjątku unormowanego w art. 144 § 1 i § 3 k.r.o., określającego roszczenie o świadczenie alimentacyjne, traktować jako obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do którego ustawodawca odesłał w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro obowiązek alimentacyjny w przepisach tego kodeksu został unormowany odrębnie i normy dotyczące tego obowiązku stosuje się wobec świadczeń alimentacyjnych określonych w art. 144 § 1 i § 3 k.r.o. jedynie odpowiednio. Odpowiednie stosowanie dotyczy zatem tylko kwestii związanych z alimentacją w ramach przepisów k.r.o i dlatego nie można uznać, aby oznaczało to nadanie świadczeniom alimentacyjnym charakteru obowiązku alimentacyjnego dla potrzeb stosowania przepisów spoza Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli w przepisach tych ustawodawca wyraźnie związał uprawnienie z obowiązkiem alimentacyjnym, a nie jedynie z odrębnie unormowanymi świadczeniami alimentacyjnymi. Podzielając to stanowisko – które uwzględnił też organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji – Sąd doszedł do przekonania, że nie można uznać za zasadne twierdzeń i zarzutów skargi w omawianym zakresie. W świetle powyższego, skoro obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych niepełnosprawnego M. Z., a obowiązek alimentacyjny wobec tegoż niepełnosprawnego na skarżącym w świetle przepisów prawa nie ciąży, to stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać też , niezależnie od powyższego, należy, że przysługiwanie osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie są spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, zostało przez ustawodawcę uzależnione od spełnienia łącznie dodatkowych warunków określonych w art. 17 ust. 1a powołanej ustawy, m.in. takiego , który określa, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje takim osobom dopiero wówczas, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ( art. 17 ust.1a pkt 2). W zaskarżonej decyzji słusznie zatem wskazano , że istnieją osoby zobowiązane do alimentacji osoby niepełnosprawnej w pierwszym stopniu. Jest to rodzona córka M. Z. Słusznie też organ odwoławczy ocenił - na gruncie wykładni nie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego , lecz ustawy o świadczeniach rodzinnych, normujących świadczenie pielęgnacyjne - że przyczyny niesprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem przez córkę mają charakter subiektywny i są związane z jej wyborem. W tej sytuacji obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na inne osoby, bowiem obowiązek alimentacyjny wobec ojca nadal na niej ciąży. Nie można w takiej sytuacji uznać, w ocenie Sądu, że inna osoba mogłaby być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowanie w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym M. Z. Wskazana omyłkowo przez organ odwoławczy jako córka, nie zaś żona osoby niepełnosprawnej, T. Z. jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym, wobec czego pomyłka ta dla rozstrzygnięcia nie miała znaczenia. Ojczym skarżącego ma też pięcioro rodzeństwa. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że skarżący nie wykazał również okoliczności, zwalniających rodzeństwo jego ojca z obowiązku alimentacyjnego, gdyby z córki niepełnosprawnego przeszedłby on na nich. Jak wyżej wskazano sprawowanie opieki nie musi polegać na fizycznym tej opieki sprawowaniu, lecz może polegać na dostarczaniu środków pieniężnych na zapewnienie usług opiekuńczych. Bez znaczenia zatem pozostaje, że skarżący sprawuje opiekę nad ojczymem. Jedynym kryterium oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów administracji jest kryterium legalności, czyli zgodności z przepisem prawa. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował znaczenie omawianych przepisów, właściwie stosując art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. Dodać jedynie należy, że regulacja art. 17 ust. 1b ustawy stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym - jak słusznie uznało Kolegium - wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka w postaci czasu powstania niepełnosprawności ojczyma skarżącego nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne w tej mierze było stanowisko organu pierwszej instancji, który za podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przyjął, że niepełnosprawność jego ojczyma powstała, gdy był on już osobą dorosłą, nie uczącą się. Okoliczność ta – w świetle poczynionych wyżej rozważań – nie mogła jednak przemawiać za przyznaniem skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym skutkować uwzględnieniem skargi. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę, jako bezzasadną, oddalił.