III SA/Po 562/21

Dnia 24 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Izabela Paluszyńska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi P. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] z dnia [...] października 2020r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżoną decyzję P. O. (zwana dalej: skarżącą) [...] kwietnia 2020r. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. ( dalej: organ) wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec – maj 2020r. Decyzją z dnia [...] lipca 2020r. sygn. [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020r. do maja 2020r. W uzasadnieniu organ podał, że skarżącej nie przysługuje zwolnienie z wnioskowanego opłacania należności z tytułu składek albowiem zadłużenie na koniec roku przewyższało przypis za cały rok [...]. W/w decyzja została odebrana przez pełnoletniego domownika skarżącej J. O. [...].07.2020r. [...].07.2020r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podała, że jest niezadowolona z decyzji ponieważ nie ma zadłużenia na koncie za [...]. i [...]., oprócz trzech miesięcy, o które wnioskowała i jest płatnikiem składek sprzed dnia [...] lutego 2020r. Pismem z dnia [...].09.2020r. organ poinformował skarżącą, że nie było możliwe załatwienie tej sprawy w terminie z uwagi na konieczność przeprowadzenia wnikliwej analizy sprawy i sprawa zostanie rozpatrzona do [...] listopada 2020r. Kolejnym pismem z dnia [...].09.2020r. organ wezwał skarżącą o wypełnienie załączonego formularza i przesłanie go w terminie 7 dni na adres organu. Poinformował skarżącą, że formularz zawiera dane, które pozwolą organowi ocenić, czy możliwe jest udzielenie pomocy w formie zwolnienia z opłacania składek a nie przesłanie formularza w wyznaczonym terminie spowoduje, że decyzja o odmowie zwolnienia z opłacania składek zostanie utrzymana w mocy. Skarżąca w zakreślonym terminie dołączyła wymagany formularz. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 83 b ust. 1 oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020r. poz. 266 zew zm.) w zw. z art. 57 § 5 pkt 2 , art. 129 § 2 i art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r. poz. 256) stwierdził niedopuszczalność wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2020r., znak. [...] W uzasadnieniu organ podał, że decyzja z [...] lipca 2020r. została odebrana przez stronę [...] lipca 2020r. a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony w siedzibie organu [...] lipca 2020r., a zatem przed doręczeniem decyzji i rozpoczęciem biegu terminu na jego wniesienie. Zdaniem organu wniosek ten jest bezskuteczny albowiem wniesienie odwołania/ wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przed rozpoczęciem biegu terminu do dokonania tej czynności jest przedwczesne i nie może wywoływać skutków prawnych ( por. wyrok NSA z 5 czerwca 2008r., I OSK 831/07). W terminowo wniesionej skardze skarżąca zakwestionowała zasadność wydanej decyzji. Podała, że informację o statusie jej wniosku z odmową decyzji otrzymała na portalu elektronicznym ZUS PUE dnia [...].07. 2020r. z UPP: [...]. Tego samego dnia udała się do najbliższego oddziału ZUS w N. T. w celu wyjaśnienia statusu. Inspektor ZUS wydał jej decyzję, do której od razu tego samego dnia się ustosunkowała. Listownie decyzję za potwierdzeniem odbioru otrzymała [...].07.2020r. Jej zdaniem odmowa jej wniosku jest nieuzasadniona i niezgodna z prawem. Skarżąca podała, że rozporządzenie dotyczyło wszystkich przedsiębiorców a nie wybranych. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej wniosku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podał, że poza wszelkim sporem jest, iż skarżąca decyzję z [...] lipca 2020r. otrzymała przesyłką pocztową, której odbiór nastąpił w dniu [...].07.2020r. i to od tej daty rozpoczął bieg terminu na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro zatem wniosek został złożony w dniu [...].07. 2020r., a więc przed rozpoczęciem biegu terminu, to zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Niniejsza sprawa na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020r., poz. 1842 ze zm.) w związku z koniecznością rozpoznania sprawy, biorąc pod uwagę aktualną sytuację epidemiczną, powodującą, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, uwzględniając przy tym także zalecenia właściwych organów sanitarno – epidemiologicznych wydane wobec istotnego zagrożenia zakażeniem wirusem SARS – CoV – 2 oraz § 3 zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2020r. i zarządzenie nr 26/20 Prezesa WSA w Poznaniu z dnia 19 października 2020r. - została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Strony otrzymały zarządzenie o skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, czemu nie sprzeciwiły się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, Należy wyjaśnić, że w niniejszej sprawie zastosowanie znalazły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 z póżń. zm.) a nie wskazane przez organ przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020r., poz. 266 z późń.zm.) Zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020r. od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Spór w sprawie niniejszej sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie organ stosownie do art. 134 K.p.a., stwierdził niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez skarżącą po dniu, w którym nastąpiło doręczenie decyzji w trybie art. 43 k.p.a. podnosząc, że nastąpiło ono przedwcześnie. Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Już w tym miejscu należy wskazać, że organ stwierdzając niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy błędnie wydał decyzję a nie postanowienie. Zgodnie z art. 31 zq ust. 7 ustawy z 2 marca 2020r. tylko odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji. Jednym z warunków skutecznego wniesienia środka odwoławczego jest wniesienie go w przepisanym terminie. Strona nie może zatem wnieść odwołania zarówno z uchybieniem terminu, jak i przed rozpoczęciem biegu terminu do jego wniesienia. Jak stanowi art. 129 § 2 K.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Wskazać należy w tym miejscu również na treść art. 110 K.p.a., zgodnie z § 1 którego, organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Dla skuteczności wniesionego odwołania kluczowe jest bowiem to, aby zaskarżany akt administracyjny wszedł do obrotu i jednocześnie znalazł się w posiadaniu podmiotu uprawnionego do złożenia środka zaskarżenia w momencie jego wnoszenia, chociażby naruszono przepisy regulujące procedurę jego doręczeń (zob. wyrok NSA z 26.04.2016 r., sygn. akt I OSK 3095/15; wyrok WSA w Warszawie z 17.04.2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 2289/17). O przedwcześnie wniesionym odwołaniu mówić zatem można wówczas, gdy zaskarżany akt administracyjny w ogóle nie został jeszcze wydany lub też przed jego doręczeniem czy ogłoszeniem stronie postępowania, która wnosi środek zaskarżenia. Jak wynikało z twierdzeń skarżącej zawartych w skardze, o wydanym rozstrzygnięciu dowiedziała się z platformy elektronicznej, po czym udała się do organu, otrzymała tam zaskarżona decyzję i niezwłocznie, tj. [...].07.2020r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z treści wniosku wynikało, że znana jej była treść decyzji z [...] lipca 2020r.,wskazywała bowiem na brak zadłużenia. Organ nie wyjaśnił, czy w sprawie doszło do ogłoszenia decyzji ustnie (art. 109 § 2 k.p.a. w zw. z art. 14 § 2 k.p.a.), bądź do doręczenia w siedzibie organu bez potwierdzenia odbioru. Nadto przyjął wniosek skarżącej i dwukrotnie kierował do niej pisma przedłużające termin rozpoznania wniosku i wzywające do uzupełnienia braków, co wskazywało na uznanie skutecznego złożenia wniosku przez skarżącą. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 9 k.p.a, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Treść art. 9 k.p.a. zakłada aktywność organu administracji w zakresie pełnego informowania strony o istotnych dla niej okolicznościach faktycznych i prawnych. Udzielone pouczenie, wskazówki lub wyjaśnienia, zwłaszcza w danej sytuacji prawnej w jakiej znalazła się strona powinny odnosić się do konkretnych okoliczności sprawy. Organ w niniejszej sprawie uchybił w sposób istotny obciążającym go w tym zakresie obowiązkom. Całość niniejszej sprawy wskazuje, że skarżąca mogła zostać wprowadzona w błąd. Osoba nie będąca profesjonalnym prawnikiem mogła przypuszczać, że skoro niezwłocznie po zapoznaniu się z decyzją w siedzibie organu złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, które zostało przyjęte przez pracownika organu, to będzie ono rozpoznane. Mogła być przekonana, że po otrzymaniu decyzji od pracownika organu rozpoczął bieg termin do złożenia tego wniosku, tym bardziej, że organ wzywał ją do uzupełnienia braków i informował o przedłużeniu terminu jego rozpoznania. Tymczasem, w kontrolowanej sprawie organ zaniechał realizacji swoich obowiązków i z naruszeniem zarówno art. 9 k.p.a., jak i art. 134 k.p.a., wydał decyzję (zamiast postanowienie) o stwierdzeniu niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oczywistym jest, że pracownicy organu nie mogli zabronić lub odmówić przyjęcia sporządzonego przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak też nie byli władni do oceny jego dopuszczalności, ale mieli obowiązek wyraźnie pouczyć stronę o konsekwencjach przedwczesnego ich zdaniem złożenia odwołania, tj wniesionego przed doręczeniem decyzji listownie. W aktach administracyjnych nie ma żadnej informacji, by skarżąca była informowana o niekorzystnych dla niej skutkach swojego działania. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja stanowi również naruszenie określonej w art. 8 k.p.a. ogólnej zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Niewątpliwie bowiem organ informując skarżącą na platformie elektroniczne, ustnie w siedzibie organu i wręczając jej decyzję bez potwierdzenia odbioru wprowadził skarżącą w błąd co do rozpoczęcia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z uwagi na powyższe, stwierdzając, że naruszenia wskazanych powyższej przepisów k.p.a. miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpoznając ponownie sprawę, w związku z naruszeniem w/w przepisów k.p.a. organ weźmie pod uwagę, że niezależnie od dokonanych w tym zakresie ustaleń, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, organ rozstrzygnie na korzyść skarżącej, stosownie do art. 81a k.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (wprowadzenie w błąd skarżącej, brak informowania o skutkach podejmowanych przez nią działań), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania, tj. rozpozna merytorycznie złożony przez nią wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.