II FSK 1275/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędziowie Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia WSA del. Jolanta Strumiłło (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1127/20 w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej L. w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 13 marca 2020 r. nr 0114-KDIP2-1.4010.549.2019.2.JF w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od Wspólnoty Mieszkaniowej L. w W. na rzecz Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej kwotę 460 (czterysta sześćdziesiat) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekając w trybie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.") uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 lutego 2021 r.; uchylił interpretację indywidualną w części uznającej stanowisko strony za nieprawidłowe i orzekł co do kosztów postępowania sądowego. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, jak i innych wyroków powołanych poniżej, dostępna jest na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl/ . Stan sprawy sąd pierwszej instancji przedstawił następująco, Wspólnota Mieszkaniowa L. w W. (dalej jako: strona, Wspólnota) zwróciła się o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie możliwości zwolnienia od opodatkowania otrzymanego odszkodowania i zadała pytanie: czy kwota otrzymana tytułem odszkodowania w przypadku przeznaczenia jej w całości na cele związane z utrzymaniem zasobów mieszkaniowych strony (na cele o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 44 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych) nie będzie stanowiła dla strony źródła uzyskania dochodu, a w konsekwencji strona nie jest zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od otrzymanego odszkodowania? Zdaniem strony, otrzymane odszkodowanie w przypadku przeznaczenia w całości na cele związane z utrzymaniem zasobów mieszkaniowych korzysta ze zwolnienia od podatku, zgodnie z art. 17 ust 1 pkt 44 ustawy 15 lutego 1992 r. (Dz. U. z 2021 poz. 1800 dalej jako: u.p.d.o.p.). Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w udzielonej indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego z dnia 13 marca 2020r. uznał, że stanowisko strony jest prawidłowe w części dotyczącej lokali mieszkalnych zamieszkałych przez członków Wspólnoty oraz pomieszczeń garażowych, miejsc postojowych użytkowanych przez członków Wspólnoty, zaś w pozostałym zakresie jest nieprawidłowe. Na skutek skargi Wspólnoty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1127/20 oddalił skargę na powyższą indywidualną interpretację przepisów prawa podatkowego. Nie zgadzając się z tym orzeczeniem Wspólnota złożyła skargę kasacyjną. Podstawy skargi kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał w trybie art. 179a p.p.s.a. za oczywiście usprawiedliwione i orzekł jak w zaskarżonym wyroku z 25 czerwca 2021 r. Skarga kasacyjna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej oparta została na zarzutach naruszenia przepisów art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Pełnomocnik działający w imieniu organu zarzucił: – naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 183 § 2 pkt 5 w związku z art. 179 w związku z art. 146 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez wystąpienie nieważności postępowania polegające na pozbawieniu organu możliwości obrony swoich praw co wynikało z niedoręczenia organowi odpisu złożonej skargi kasacyjnej strony od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2021r. co skutkowało niemożliwością ustosunkowania się do jej treści w sytuacji, gdy skarga ta spowodowała zastosowanie przez Sąd I instancji przepisów art. 179a p.p.s.a. i uchylenie wyroku z 11 lutego 2021r.; – naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj.: art. 141§ 4 w związku z art.146 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez sprzeczność zawartą w treści uzasadnienia orzeczenia sądu polegającą na tym, że powodem uchylenia wyroku z 11 lutego 2021r. było naruszenie przez sąd przepisów postępowania, gdy tymczasem cała treść uzasadnienia orzeczenia odnosi się do błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 44 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych co skutkuje tym, że organ wydając ponowną interpretację nie znał poglądu sądu na wykładnię prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie; – naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 44 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych w związku z art. 146 § 1 p.p.s.a polegającą na uznaniu przez sąd, że całość odszkodowania za wady fizyczne budynków otrzymane i przeznaczone na utrzymanie zasobów mieszkaniowych może korzystać ze zwolnienia podatkowego, gdy prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 44 winna skutkować uznaniem, że ze zwolnienia korzystać może odszkodowanie otrzymane przez wspólnotę jedynie w zakresie w jakim pochodzi ono z gospodarowania zasobami mieszkaniowymi, a to oznacza, że w niniejszej sprawie ograniczone będzie do kwot powiązanych z lokalami mieszkalnymi zamieszkałymi przez członków wspólnoty oraz garaży i miejsc postojowych przez niech użytkowanych. Wskazując na powyższe naruszenia prawa, pełnomocnik organu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz orzeczenie o kosztach postępowania na rzecz organu w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pełnomocnik organu zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik strony wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na rzecz strony od organu zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy dotyczą wystąpienia nieważności postępowania polegającego na pozbawieniu organu możliwości obrony swoich praw. Co do zasady w takiej sytuacji w pierwszej kolejności należy odnieść się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych dotyczących nieważności postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zachowano prawidłowy tok postępowania, nie uchybiając przepisom w stopniu, który mógłby wpłynąć na wynik sprawy, możliwe jest przejście do oceny dalszych zarzutów zarówno o charakterze procesowym jak i o charakterze materialnoprawnym. Zgodnie z treścią art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Pojęcie "pozbawienie strony obrony swoich praw" nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, a w ujęciu doktrynalnym nie jest postrzegane jednolicie. Jednak zauważyć należy, że wobec enumeratywnego wyliczenia przesłanek nieważności postępowania i niedopuszczalności stosowania wykładni rozszerzającej zarówno w literaturze, jak i w orzecznictwie, dominuje pogląd, że nieważność postępowania zachodzi wówczas, gdy strona wbrew swej woli zostaje faktycznie pozbawiona możności działania w postępowaniu lub w jego istotnej części, jeżeli skutki tego uchybienia nie mogą być usunięte w toku procesu (na następnych rozprawach) przed wydaniem wyroku w danej instancji. W judykaturze, sądów zarówno administracyjnych jak i powszechnych, przyjmuje się, że niemożność obrony zachodzi wówczas, gdy w postępowaniu sądowym pozbawiono stronę, wbrew jej woli, całkowitej możności podejmowania lub świadomego zaniechania czynności procesowych zmierzających do ochrony jej sfery prawnej. Nie ma przy tym znaczenia z czyjego powodu pozbawienie możności obrony nastąpiło, tj. czy było to efektem działania sądu, strony przeciwnej, czy też osoby trzeciej. Jednocześnie przyjmuje się, że pozbawienie możności obrony zachodzi w sytuacji, gdy strona została pozbawiona uprawnień procesowych wskutek wadliwego postępowania innego podmiotu, a nie wtedy gdy strona na skutek własnego działania z uprawnień tych nie skorzystała. Pozbawienie strony możności obrony swych praw polega więc na tym, że na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej nie mogła ona brać i nie brała udziału w postępowaniu lub w jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem w danej instancji wyroku. W niniejszej sprawie bezspornym między stronami jest, że od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 lutego 2021r. oddalającego skargę na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 13 marca 2020r. skargę kasacyjną wywiodła skarżąca. Bezspornym jest również, że odpis tej skargi nie został doręczony organowi. Co prawda w przepisach p.p.s.a. nie ma wyraźnego wskazania na konieczność przesłania przez sąd odpisu skargi kasacyjnej stronie przeciwnej, to jednak obowiązek ten wynika pośrednio z treści art. 47 w zw. z art. 193 p.p.s.a., gdyż do każdego pisma strony należy dołączyć m.in. jego odpisy w celu doręczenia ich stronom. (vide: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz pod redakcją R. Hauser, M. Wierzbowski W-wa 2021r.). Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy, że niedoręczenie odpisu skargi kasacyjnej, złożonej przez skarżącą, od wyroku WSA z 11 lutego 2021r. organowi - uzasadnia przyjęcie związku pomiędzy naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem możności działania i obrony praw przez organ. Tym bardziej, że Sąd procedował skargę kasacyjną strony w trybie art. 179a p.p.s.a, na posiedzeniu niejawnym i organ nie mógł ani zareagować na argumenty strony ani zająć stanowiska w sprawie. Skoro więc skarga kasacyjna nie została doręczona organowi i nie miał on możliwości skorzystania z uprawnienia opisanego w art. 179 p.p.s.a. to prawo organu do działania i obrony praw zostało naruszone. Nie ma znaczenia w tej sytuacji czy organ skorzystałby ze swojego uprawnienia i złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, gdyż decydujące znaczenie ma fakt, że został takiej możliwości pozbawiony nie ze swojej winy. Pozbawienie strony możności obrony swych praw oznacza więc sytuację, w której sąd nie powinien w ogóle przystępować do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Wobec powyższego uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przedwcześnie zastosował przepisy art. 179a p.p.s.a. i orzekł jak w zaskarżonym wyroku z 25 czerwca 2021r. Dopóki bowiem nie zostanie doręczony organowi odpis skargi kasacyjnej skarżącej od wyroku z 11 lutego 2021r., nie powinna być ona procedowana. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od rozpoznania pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej i na podstawie art.185 w zw. z art. 186 i art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. Wyrok zapadł na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się rozprawy przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną oraz niezgłoszenia wniosku o jej przeprowadzenie przez stronę przeciwną (art.182 § 2 p.p.s.a.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) i ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz.265).