II SAB/Sz 122/20

Sygn. [...] II SAB/Sz 122/20 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 30 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę. Pismem z [...] października 2020 r. R. S. ("strona", "skarżący") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na bezczynność Prezesa Sądu, zarzucając brak rozpatrzenia wniosku z dnia [...] sierpnia 2020r. o dostęp do informacji publicznej. W skierowanym do Prezesa Sądu piśmie z [...] sierpnia 2020 r. skarżący wnioskował o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w 2019 roku zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 045; wskazał przy tym na możliwość wydania żądanych danych na płycie CD/DVD. W odpowiedzi na ww. wniosek, organ podał w piśmie z [...] sierpnia 2020 r. sygnatury spraw, które odpowiadały wnioskowi. W kolejnym piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r. skarżący zwrócił organowi uwagę, że do pisma z dnia [...] sierpnia 2020 r. nie dołączono kopii wyroków wraz z uzasadnieniami i zwrócił się z prośbą o nadesłania wskazanych w piśmie wyroków wraz z uzasadnieniami. W odpowiedzi na powyższe organ, w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r. poinformował skarżącego, że orzeczenia dostępne są w Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych. Skarżący, w złożonej do Sądu skardze na bezczynność Prezesa Sądu zawnioskował o stwierdzenie bezczynności organu, zobowiązanie do udostępnienia żądanej informacji publicznej, zasądzenie na rzecz skarżącego kwoty [...]zł oraz kosztów postępowania sądowego. W ocenie skarżącego, organ nie udostępnił informacji w sposób i w formie wskazanej we wniosku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania wywołanego skargą. Organ dołączył do odpowiedzi na skargę skierowane do skarżącego pismo Prezesa Sądu z dnia [...] listopada 2020 r., przekazujące skarżącemu na płycie CD zanonimizowane wyroki wraz ze sporządzonymi uzasadnieniami. W piśmie tym organ wskazał na sygnatury spraw, w których sporządzono uzasadnienie oraz sygnatury spraw, w których nie sporządzono uzasadnień wyroków. Jednocześnie, organ poinformował skarżącego, że w dacie złożenia wniosku oraz udzielenia informacji z [...] sierpnia 2020 r. orzeczenia objęte wnioskiem nie były opublikowane w Portalu Orzeczeń Sądu Rejonowego S. – Centrum w S., Wnosząc o umorzenie postępowania sądowego organ wskazał, że publikacja wszystkich wyroków z uzasadnieniami nastąpiła [...] listopada 2020 r. i tego dnia wysłano skarżącemu płyty z zapisami zanonimizowanych wyroków z uzasadnieniami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że Sąd mając na uwadze treść art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) rozpoznał sprawę w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie skarżący zarzucił Prezesowi Sądu Rejonowego S. Centrum w S. bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej określonej we wniosku z dnia [...] sierpnia 2020 r. Sądowa kontrola bezczynności doprowadziła do stwierdzenia, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że procedurę dostępu do informacji publicznej w kompleksowy sposób reguluje ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2176, dalej: "u.d.i.p."), która kształtuje prawo do informacji publicznej, a także określa zasady i tryb jej udostępniania. Określenie na czym polega bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej wymaga odniesienia się do przepisów właśnie tej ustawy. W orzecznictwie sądowym oraz doktrynie prawniczej zgodnie przyjmuje się, że z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, lub wprawdzie prowadzi postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Innymi słowy, bezczynność organu administracyjnego można najogólniej określić jako taki stan rzeczy, w którym zawisła przed organem sprawa nie została załatwiona, mimo upływu przewidzianych w przepisach prawa terminów, a organ nie podejmuje w tym zakresie żadnych działań. Pojęcie informacji publicznej ustawodawca unormował w art. 1 ust. 1 u.d.i.p. wskazując, że informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, zaś art. 6 u.d.i.p. zawiera przykładowy katalog takich spraw. Natomiast katalog podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej został określony w art. 4 u.d.i.p. Z dalszych przepisów u.d.i.p. wynika, że udostępnianie informacji publicznej odbywa się na wniosek i winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). W świetle powyższego wskazać należy, że w sprawach dotyczących udostępnienia informacji publicznej stwierdzenie bezczynności wymaga w pierwszej kolejności potwierdzenia tego, że informacja wskazana we wniosku o jej udostępnienie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz że żądanie jej udzielenia zostało skierowane do podmiotu zobowiązanego do jej udostępnienia. Jak wynika z okoliczności stanu faktycznego, w dniu [...] sierpnia 2020 r. do Sądu Rejonowego S. – Centrum w S. wpłynął wniosek strony skierowany do Prezesa tego Sądu, o udostępnienie informacji publicznej w zakresie kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2019, zarejestrowanych w repertorium C oraz Ca pod symbolem 045, skarżący wskazał przy tym na możliwość wydania żądanych danych na płycie CD/DVD. Bezspornie Prezes Sądu Rejonowego S. – Centrum w S. należy do podmiotów, na których ciąży ustawowy obowiązek udostępniania informacji publicznych. Stosownie bowiem do treści art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. W świetle art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2072 ze zm.) organem sądu okręgowego jest prezes tego sądu. Prezes sądu okręgowego należy zatem do organów władzy publicznej, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy i z tego względu jest obowiązany do udostępniania informacji publicznych będących w jego posiadaniu (por. wyroki NSA z 8 lutego 2011 r. I OSK 1938/10, oraz z dnia 11 sierpnia 2011 r., I OSK 933/11). W niniejszej sprawie bezsporny pozostaje również publiczny charakter informacji objętych wnioskiem dotyczących kopii wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2019, zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 045. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że wyroki sądowe z uzasadnieniami, jako wydane w sprawie przez sąd, w ramach jego działalności orzeczniczej opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego, są danymi publicznymi, zatem podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 784/16). Ustawodawca nie przewidział żadnej szczególnej formy udzielenia informacji publicznej, stąd jej udostępnienie realizowane jest w formie czynności materialno-technicznej. Podkreślenia wymaga, że stosownie do art. 10 ust. 1 u.d.i.p., udostępnieniu na wniosek podlega każda informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium. Oznacza to tym samym, że informacje udostępnione we wspomnianych publikatorach nie podlegają udostępnieniu na wniosek. W przedmiotowej sprawie organ w ustawowym, w terminie, określonym w art. 13 ust. 2 u.d.i.p., udzielił skarżącemu odpowiedzi na wniosek, który wpłynął do organu w dniu [...] sierpnia 2020 r., następnie w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r. poinformował omyłkowo, że orzeczenia wymienione w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r. nie zostały przesłane ponieważ są dostępne w Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych, a następnie w załączeniu do pisma z dnia [...] listopada 2020 r. przekazał skarżącemu na płycie CD 29 zanonimizowanych wyroków wraz ze sporządzonymi uzasadnieniami. Zauważyć należy, że skarżący nie przeczy otrzymaniu informacji o które wystąpił, lecz bezczynność organu wiąże z faktem nie zrealizowania jego wniosku co do formy w jakiej oczekiwał udzielenia tej informacji. W tym miejscu zasadnym jest zwrócenie uwagi, że sam skarżący nie wskazał we wniosku w sposób jednoznaczny formy udostępnienia informacji podając, że "informacje mogą być zapisane na płycie CD/DVD". Ponadto Sąd wyjaśnia, że to Biuletyn Informacji Publicznej jest podstawowym źródłem zapoznania się z informacją publiczną i udostępnienie informacji w BIP wyłącza obowiązek ponownego jej udostępnienia na wniosek zainteresowanego, czy w innych przewidzianych w ustawie formach (np. wyłożenia, wywieszenia). W tych okolicznościach nie można uznać, że organ pozostawał w bezczynności. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnymi w Szczecinie z urzędu, z racji rozpoznawanych spraw, znane jest, że skarżący z tego rodzaju wnioskami o udostępnienie informacji publicznej występuje masowo także do innych sądów powszechnych z obszaru województwa zachodniopomorskiego. Co więcej, analiza orzeczeń wydawanych z udziałem skarżącego, jako wnioskodawcy, w oparciu o dane z Centralnej Bazy Orzeczeń i Informacji o Sprawach wskazuje, że aktywność skarżącego nie ogranicza się jedynie do sądów mających swe siedziby w województwie zachodniopomorskim, lecz dotyczy także innych sądów na terenie całego kraju. Od wielu lat bowiem skarżący składa wnioski o doręczenie wyroków wraz z uzasadnieniami za kolejne lata ze wskazaniem określonych symboli do sądów powszechnych w całej Polsce, domagając się, w przypadku stwierdzenia uchybienia organu w stosowaniu przepisów u.d.i.p., zasądzania od organu na jego rzecz kwot w wysokości kilku tysięcy złotych oraz zwrotu kosztów postępowania w sprawie. Co więcej, z dostępnej Sądowi bazy orzeczniczej sądów administracyjnych (CBOSA) wynika, że skarżący tego rodzaju wnioski, jak w niniejszej sprawie, systematycznie składa do sądów powszechnych w całej Polsce (por. przykładowo wyroki w sprawach: WSA w Łodzi sygn. akt: II SA/Łd 626/20, II SA/Łd 493/20, II SA/Łd 425/20; WSA w Opolu sygn. akt II SA/Op 297/20; WSA we Wrocławiu sygn. akt: IV SA/Wr 237/20, IV SA/Wr 358/20, IV SAB/Wr 221/20; WSA w Gdańsku sygn. akt: II SAB/Gd 53/20, II SAB/Gd 61/20; WSA w Bydgoszczy sygn. akt II SAB/Bd 35/20; WSA w Gliwicach sygn. akt III SAB/Gl 136/20; WSA w Poznaniu sygn. akt: IV SA/Po 462/20, IV SAB/Po 36/16; WSA w Rzeszowie sygn. akt: II SA/Rz 639/16, II SAB/Rz 41/20, II SAB/Rz 25/20). Z analizy danych z Centralnej Bazy Orzeczeń i Informacji o Sprawach wynika także, że wnioski takie strona składa także do innych organów, tj. jednostek prokuratury, urzędów miejskich oraz aresztów śledczych. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wskazano, że skarżący w okresie od 18 czerwca 2020 r. do 30 października 2020 r., będąc pozbawionym wolności, przekazał do wysłania 4.306 listów urzędowych (4.306:19 tygodni = 226,6 przesyłek tygodniowo: 7 dni = 32,4 przesyłek dziennie) skierowanych do sądów w całej Polsce (zob. wyrok z WSA w Lublinie z 29 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 223/21). Skala wykorzystywania przez skarżącego instytucji dostępu do informacji publicznej uzasadnia przekonanie, że wniosek skarżącego, rozpatrzony zaskarżoną decyzją, stanowił przejaw nadużywania prawa do informacji. Za takim stanowiskiem przemawiają również ustalenia poczynione przez Sąd z urzędu, z których wynika, że tylko do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący wniósł 20 skarg przeciwko prezesom sądów powszechnych w sprawach z zakresu udostępnienia informacji publicznej. Powyższe uzasadnia przyjęcie, że liczba wniosków z którymi występuje skarżący, czy też rzecz biorąc ściślej - informacji, które uzyskuje skarżący jest na tyle ogromna, że skarżący nie tylko nie jest w stanie jej wykorzystać, ale nawet się z nią zapoznać. Konstrukcja prawa dostępu do informacji publicznej, jako publicznego prawa podmiotowego, w praktyce oznacza, iż już samo stwierdzenie, że żądana informacja ma charakter informacji publicznej, implikuje obowiązek udzielania informacji każdemu podmiotowi, który się o to zwróci, to jednak takie stosowanie prawa prowadzi również do jego nadużycia. Okoliczności związane z wnioskiem o udzielenie informacji publicznej powinny być zatem w każdym przypadku oceniane indywidualnie. Ocena taka powinna uwzględniać szerszy kontekst sytuacyjny, a nie tylko samo uprawnienia do uzyskania takiej informacji. W konsekwencji zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszcza się możliwość stosowania konstrukcji nadużycia prawa dostępu do informacji publicznej. Nadużywanie publicznego prawa podmiotowego ma miejsce wówczas, gdy podejmuje się próbę korzystania z instytucji dostępu do informacji publicznej dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska o dobro publiczne, jakim jest w szczególności prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzegania prawa przez podmioty życia publicznego, jawności funkcjonowania administracji i innych organów (vide: J. Drachal, Prawo do informacji publicznej w świetle wykładni funkcjonalnej [w:] J. Góral, R. Hauser i J. Trzciński, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, Naczelny Sąd Administracyjny, W-wa, 2005 r., s. 146–147; wyrok NSA z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1992/14; wyrok NSA z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1601/15; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16). Zasadniczo w doktrynie prawniczej oraz w orzecznictwie konstrukcja nadużycia prawa do informacji publicznej pojawia się w kontekście: 1. wykorzystania prawa do informacji w celu zakłócenia funkcjonowania organów administracji (do swoistego pieniactwa z wykorzystaniem prawa do informacji); 2. wykorzystania dla celów gospodarczych, zawodowych lub na potrzeby prowadzenia indywidualnych sporów prawnych; 3. wykorzystania dla szykanowania osób piastujących funkcje publiczne, do pozyskiwania informacji o tych osobach nie w celu społecznej kontroli, lecz dla prowadzenia sporów osobistych, zaspokojenia prywatnych animozji (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II SAB/Kr 481/19). Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej polega zatem na próbie korzystania z jego instytucji dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska i dobro publiczne, jakim jest prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzeganie prawa przez podmioty życia publicznego, jawność administracji i innych organów itp. Celem ustawy o dostępie do informacji publicznej nie jest bowiem zaspokajanie indywidualnych (prywatnych) potrzeb w postaci pozyskiwania informacji wprawdzie publicznych, lecz przeznaczonych dla celów innych niż wyżej wymienione. Takie informacje mogą być uzyskiwane na zasadach przyjętych dla danego rodzaju stosunków (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1601/15). Wprawdzie w ustawie o dostępie do informacji publicznej nie określono granic korzystania z prawa do informacji, a zatem brak jest jakichkolwiek ograniczeń zarówno co do liczby, jak i jakości żądanej informacji. Taki stan rzeczy powoduje jednak, że w praktyce bardzo często dochodzi do nadużywania prawa do informacji do realizacji celów, które nie wynikają z ustawy, ani tym bardziej z Konstytucji RP oraz celów, które są trudne do pogodzenia z założeniami całego systemu prawa, składającego się z leżących u jego fundamentów wartości i zasad aksjologicznych. Z taką sytuacją mamy do czynienia w okolicznościach niniejszej sprawy. W każdym indywidualnym przypadku zachowanie skarżącego wnoszącego o udzielenie informacji publicznej winno być zatem oceniane nie tylko w kontekście uprawnienia do uzyskania takiej informacji, ale w konkretnych sytuacjach należy również uwzględnić płynące wobec niego wartości, a przede wszystkim nadrzędne zasady. Jak wspomniano, z żadnych przepisów nie wynika liczba zagadnień, które mogą stać się przedmiotem zapytania do zobowiązanego organu. Tym niemniej musi to być taka ilość, która – z jednej strony – pozwala wnioskodawcy uzyskać informacje i interesującej go sprawie publicznej, z drugiej jednak nie prowadzi do paraliżu jednostki obsługującej organ zobowiązany do udzielenia informacji. W sytuacji, gdy wnioskodawca nadużywa swojego prawa do uzyskania informacji publicznej, zakłóca tym samym normalny tok pracy podmiotu zobowiązanego i utrudnia realizację zadań, jakie zostały mu powierzone w interesie ogólnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w tym kontekście pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 799/12, zgodnie z którym zakres obowiązku informacyjnego państwa powinien być ukształtowany w taki sposób, aby zapewnić równowagę miedzy korzyściami wynikającymi z zapewnienia dostępu do informacji a szeroko rozumianymi kosztami, jakie muszą ponieść w celu jego realizacji podmioty zobowiązane. Nadużywanie prawa do informacji może bowiem ograniczać dostęp do niej innym podmiotom i zakłócać funkcjonowanie urzędu (zob. Nadużywane prawa do informacji publicznej – Uwagi De Lege Lata i De Lege Ferenda, Agnieszka Piskorz – Ryń, Kontrola Państwowa nr 6/2008). Powyższe uprawnia do wniosku, że celem działania skarżącego nie jest jakakolwiek dbałość o interes publiczny, lecz wywołanie dolegliwości u adresata i utrudnienie funkcjonowania określonego organu, co stanowi o nadużyciu prawa do informacji publicznej. Mając na względzie powyższe oraz okoliczności związane z załatwieniem tej sprawy przez organ, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. Wszystkie wyroki przywołane w sprawie dostępne są na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.