IV SA/Po 419/21

Dnia 30 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] grudnia 2019 roku nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego D. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "Z. O." D. S. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Burmistrz Z., decyzją z dnia [...] grudnia 2019 roku (nr [...]), po rozpoznaniu sprawy z wniosku D. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "Z. O." R. C., odmówił wnioskodawcy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika M. B.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w świetle art. 122 ust. 1 pkt 2 Prawa Oświatowego, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2019 roku, warunkiem uzyskania dofinansowania za kształcenie młodocianego pracownika jest zdanie egzaminu czeladniczego zgodnie z przepisami wydawanymi na podstawie ustawy o rzemiośle. M. B. złożył egzamin przed Okręgową Komisją Egzaminacyjna, a powinien zdać egzamin czeladniczy. Strona skorzystała z prawa do odwołania. Odwołujący się zażądał zmiany decyzji poprzez rozstrzygnięcie o przyznaniu dofinansowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] maja 2020 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przesłanki przyznania dofinansowania wskazane w art. 122 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo Oświatowe zostały spełnione, tj. zawarto umowę przygotowania zawodowego, a pracodawca posiadał kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych. Jednak przedłożone świadectwo z dnia 30 sierpnia 2019 roku potwierdza zdanie przez M. B. egzaminu zawodowego w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy - Prawo oświatowe, co nie uprawnia pracodawcy będącego rzemieślnikiem do otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. D. S. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1) wadliwe zastosowanie art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo oświatowe w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2019 roku do oceny spełnienia przez skarżącego warunków przyznania dofinansowania, 2) brak zastosowania w sprawie art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo oświatowe w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 sierpnia 2019 roku, czyli w okresie nauki młodocianego pracownika i zdania przez niego egzaminu, 3) naruszenie art. 8 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji zasady rozstrzygania sprawy w sposób pogłębiający zaufanie stron postępowania do prawa i zasady pewności stanowionego prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi oraz podtrzymało argumentację powołaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020, poz. 1842, z późn. zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm. dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 §1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 §1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 §1 pkt 3 P.p.s.a.). Skarga okazała się uzasadniona. Treść dokumentów włączonych do akt administracyjnych, treść skargi, a także treść odpowiedzi na skargę, wskazuje jednoznacznie, że pomiędzy stronami nie ma sporu, co do okoliczności stanowiących podstawę rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Ustalenia faktyczne znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym włączonym do akt administracyjnych. D. S. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "Z. O." R. C. i jest rzemieślnikiem w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 22 marca 1989 roku o rzemiośle (Dz.U. 2020, poz. 2159). Skarżący posiada kwalifikacje zawodowe mistrza oraz przygotowanie pedagogiczne. Wniosek o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika M. B. został złożony w terminie i jest kompletny. Skarżącego i pracownika łączyła umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego zawarta na okres od dnia [...] września 2016 roku do dnia [...] września 2019 roku. Pracodawca/skarżący przedłożył świadectwo z dnia [...] sierpnia 2019 roku potwierdzające zdanie egzaminu i uzyskanie kwalifikacji przez młodocianego pracownika w zawodzie kucharz. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe (Dz.U. 2019, poz. 148 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego przyjętą za podstawę zaskarżonej decyzji (w brzmieniu po nowelizacji): pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz.U. 2018, poz. 1267), b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy; 3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1." Natomiast zgodnie z treścią art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1." Organy administracji publicznej realizowały obowiązek ustalenia podstawy prawnej dla rozstrzygnięcia zawisłej przed nimi sprawy w następujących okolicznościach. Brzmienie art. 122 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe uległo zmianie z dniem 01 września 2019 roku, czyli z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 roku o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 2245), która nie zawiera przepisów przejściowych. Cykl kształcenia młodocianego pracownika realizowany był według stanu prawnego obowiązującego przed dniem 1 września 2019 roku. Postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek z dnia [...] września 2019 roku, a więc już po zamianie przepisów prawa. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie kontrolowanej sprawy w oparciu o regulację prawną aktualną na dzień złożenia wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika ([...] września 2019 roku) oraz aktualną na dzień wydawania skarżonych decyzji stanowi o naruszeniu prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Powtórzyć należy za uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10.04.2006 r., I OPS 1/06, ONSA WSA 2006/3, poz. 71, iż zakaz działania prawa wstecz stanowi podstawową zasadę obowiązującą w państwach demokratycznych. Polega ona na tym, że nie należy stanowić norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione regulacje prawne do zdarzeń, które wystąpiły przed wejściem w życie normy prawnej. Zasada niedziałania prawa wstecz jest dyrektywą skierowaną do organów stanowiących prawo, jak również dyrektywą interpretacyjną do organów stosujących prawo, dokonujących wykładni przepisów prawnych. Wskazana reguła stanowi podstawową zasadę porządku prawnego w państwie, opartym na założeniu, że "każdy przepis normuje przyszłość, nie zaś przeszłość". "Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa opiera się na pewności prawa, czyli na takim zespole cech przysługujących prawu, które zapewniają jednostce bezpieczeństwo prawne; umożliwiają jej decydowanie o swoim postępowaniu w oparciu o pełną znajomość przesłanek działania organów państwowych oraz konsekwencji prawnych, jakie jej działania mogą pociągnąć za sobą. Jednostka winna mieć możliwość określenia zarówno konsekwencji poszczególnych zachowań i zdarzeń na gruncie obowiązującego w danym momencie systemu jak też oczekiwać, że prawodawca nie zmieni ich w sposób arbitralny (uzasadnienie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2000 roku, sygn. P 3/00 (OTK ZU nr 5/2000, s. 690). Zasada zaufania w stosunkach między obywatelem a państwem przejawia się między innymi w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, aby nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, że jego działania podejmowane pod rządami obowiązującego prawa i wszelkie związane z nimi następstwa będą także i później uznane przez porządek prawny (uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24.5.1994r., K 1/94). Z powyższych względów rozstrzygnięcie kontrolowanej sprawy winno nastąpić w oparciu o regulację prawną aktualną dla toku procesu przygotowania zawodowego młodocianego pracownika, który zakończył się egzaminem zdanym przed wejściem w życie zmiany art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego. Ewidentnym naruszeniem art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2020, poz. 256 ze zm.) w związku z art. 122 ustawy - Prawo oświatowe jest stawianie wnioskodawcy/skarżącemu wymogu, aby czynności przygotowania zawodowego realizowane przez wiele miesięcy przed [...] sierpnia 2019 roku (data egzaminu) zostały dostosowane do stanu prawnego obowiązującego dopiero od dnia 1 września 2019 roku, czyli do stanu prawnego, który zaczął obowiązywać po zakończeniu egzaminem procesu kształcenia młodocianego. Rozstrzygając kontrolowaną sprawę administracyjną w oparciu o treść art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego obowiązującą w dniu złożenia wniosku oraz w dniu wydawania decyzji organy zastosowały prawo materialne z naruszeniem wartość chronionych przez art. 6, art. 7, art. 8 §1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w sytuacji zmiany przepisów na mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych, uwzględniając normę art. 2 Konstytucji RP należy stosować normę względniejszą dla strony (porównaj: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2014 roku o sygn. akt II GSK 1691/12, wyrok NSA z dnia 16 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1996/11, CBOSA). Stanowisko to w pełni podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą przyjmować, że ocena zasadności wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika M. B. powinna zostać przeprowadzona w oparciu o regulację ustawową w brzmieniu aktualnym w odniesieniu do cyklu kształcenia młodocianego pracownika, czyli według stanu prawnego obowiązującego przed dniem 1 września 2019 roku. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem przepisów prawa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniało to uchylenie kwestionowanych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o czym Sąd orzekł w pkt. 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania (pkt 2 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zasądzona kwota obejmuje wpis sądowy od skargi ([...] zł).