I OZ 630/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 września 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 305/19 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 grudnia 2018 r., nr SKO Gd/4195/18 w przedmiocie sprostowania postanowienia w sprawie zasiłku celowego postanawia: odrzucić zażalenie. A. M. (dalej również: "skarżący", "strona"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej również: "SKO", "organ", "Kolegium") z 10 grudnia 2018 r., nr 4195/18, uchylające postanowienie Wójta Gminy K. (dalej: "Wójt") z 3 października 2018 r., nr 23/2018/DS w przedmiocie sprostowania decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego i umorzeniu postępowania organu pierwszej instancji w całości. Wyrokiem z 19 listopada 2020 r., III SA/Gd 305/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta. Pismem z 26 stycznia 2021 r., skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Środek odwoławczy został przez ww. sporządzony osobiście, brak było również własnoręcznego podpisu wnoszącego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z 18 lutego 2021 r., skarżący został wezwany do usunięcia braków skargi kasacyjnej (oraz jej odpisu), poprzez ich podpisanie, bądź nadesłanie ww. pism opatrzonych podpisem – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Wezwanie doręczono stronie 10 marca 2021 r. - pozostało ono bez odpowiedzi. Postanowieniem z 25 marca 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzając, że skarżący nie usunął braków formalnych złożonego środka odwoławczego, odrzucił skargę kasacyjną. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, pismem z 29 kwietnia 2021 r. Również ten środek odwoławczy nie został przez niego podpisany, co skutkowało wystosowaniem wezwania z 7 maja 2021 r. - do złożenia podpisów, bądź nadesłania egzemplarza zażalenia i jego odpisów opatrzonych podpisem. W wezwaniu pouczono stronę o siedmiodniowym terminie do wykonania zobowiązania i konsekwencjach, wynikających z niedotrzymania tego obowiązku. Mimo stosownego wezwania (które zostało prawidłowo doręczone) skarżący nie wykonał nałożonego obowiązku. Postanowieniem z 2 lipca 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, odrzucił zażalenie, wobec bezskutecznego upływu terminu do usunięcia jego braków formalnych (art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - na datę wydania postanowienia: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "ppsa"). Pismem z 26 lipca 2021 r., skarżący zakwestionował ww. postanowienie Sądu I instancji – i ten środek zaskarżenia nie został opatrzony podpisem wnoszącego. W tej sytuacji WSA wezwał stronę do usunięcia braków formalnych zażalenia z 2 lipca 2021 r., poprzez jego podpisanie, pouczając o terminie na wykonanie powyższego oraz skutkach prawnych niewykonania nałożonego obowiązku. Przy piśmie z 30 lipca 2021 r., akta sprawy przekazano do Naczelnego Sądu Administracyjnego, celem rozpoznania zażaleń skarżącego od postanowień WSA z 15 stycznia 2021 r. i z 4 marca 2021 r. Zarządzeniem z 19 października 2021 r., po zwrocie akt sprawy z Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzono, że strona nie usunęła braku formalnego zażalenia z 26 lipca 2021 r., wobec czego akta przedłożono sędziemu sprawozdawcy, celem rozważenia odrzucenia wniesionego środka. Postanowieniem z 29 października 2021 r., Sąd I instancji, odrzucił zażalenie na postanowienie tego Sądu z 2 lipca 2021 r., stwierdzając, że skarżący po raz kolejny nie usunął braków formalnych wniesionego środka odwoławczego (art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ppsa). Powyższe postanowienie strona zakwestionowała zażaleniem z 24 listopada 2021 r., które podobnie jak składane wcześniej środki zaskarżenia, pozbawione było podpisu wnoszącego. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny, wydał zarządzenie o wezwaniu do usunięcia stwierdzonego braku formalnego (zakreślając termin i określając stosowny rygor). Wezwanie prawidłowo doręczono adresatowi, jednak i ono pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z 7 lutego 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, stosując art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, odrzucił zażalenie, ze względu na bezskuteczny upływ terminu do usunięcia jego braków formalnych. Również to postanowienie WSA zostało zakwestionowane zażaleniem (z 4 marca 2022 r.), pozbawionym podpisu wnoszącego. Podobnie jak we wskazanych wyżej sytuacjach, Sąd I instancji wezwał stronę do podpisania środka odwoławczego, bądź do jego nadesłania w formie opatrzonej podpisem – w wezwaniu zakreślono termin do wykonania powyższego oraz stosowny rygor. Skarżący po raz kolejny pozostawił wezwanie bez odpowiedzi. Przy piśmie z 25 kwietnia 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przedstawił akta sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, wskazując, że z uwagi na specyfikę sprawy, związaną z wielokrotnym nieuzupełnianiem braków formalnych i kumulacją zażaleń wnoszonych przez skarżącego, zwraca się o rozważenie możliwości wydania orzeczenia bez zwracania akt Sądowi I instancji w aktualnej sytuacji procesowej. Postanowieniem z 27 maja 2022 r., w sprawie I OZ 195/22, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił zażalenie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, celem usunięcia dostrzeżonych braków. Sąd odwoławczy wskazał, że w ramach wstępnej weryfikacji warunków formalnych wniesionego środka odwoławczego, dokonywanej na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przekazane zażalenie na postanowienie WSA z 7 lutego 2022 r. obarczone jest brakiem formalnym uniemożliwiającym jego rozpoznanie, a mianowicie nie zostało ono podpisane przez wnoszącego. Postanowieniem z 7 czerwca 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, odrzucił zażalenie na postanowienie z 7 lutego 2022 r., stwierdzając bezskuteczny upływ terminu do usunięcia jego braku formalnego w postaci opatrzenia podpisem strony. Pismem z 28 czerwca 2022 r. skarżący zakwestionował powyższe postanowienie wnosząc kolejne zażalenie w sprawie. Środek odwoławczy obarczony był brakiem formalnym w postaci braku podpisu wnoszącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny po raz kolejny wezwał stronę do usunięcia powyższego braku, określając stosowny termin i rygor. Wezwanie zostało prawidłowo doręczone skarżącemu 19 lipca 2022 r. W odpowiedzi na powyższe, strona złożyła pismo z 22 lipca 2022 r., wskazujące na brak możliwości odniesienia się do jego treści, gdyż nie zostało ono podpisane. Zarządzeniem z 27 lipca 2022 r., Sąd I instancji wezwał stronę do nadesłania wezwania, które skarżący otrzymał, pod rygorem uznania, że zostało ono prawidłowo opatrzone podpisem sekretarza sądowego. Pismem z 19 sierpnia 2022 r., skarżący zakwestionował prawidłowość podpisania również i tego wezwania. Powyższe skutkowało wystosowaniem kolejnego wezwania z 25 sierpnia 2022 r., zobowiązującego stronę do nadesłania i tego pisma, pod rygorem jak wyżej. Skarżący, przy pismach z 16 września 2022 r., nadesłał kopię wezwania z 1 lipca 2022 r., podnosząc, że zostało ono opatrzone podpisem pracownika sądu jedynie pod treścią wezwania, nie zaś na jego ostatniej stronie (pod pouczeniem), co w ocenie strony było konieczne, by uznać jego prawidłowość. Brak formalny zażalenia z 28 czerwca 2022 r. nie został przez skarżącego uzupełniony. Postanowieniem z 26 września 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, odrzucił zażalenie na postanowienie tego Sądu z 7 czerwca 2022 r., wobec bezskutecznego upływu terminu do jego podpisania. Dodatkowo WSA wskazał, że wezwanie do usunięcia braków zażalenia zostało podpisane przez pracownika sekretariatu, który - wbrew stanowisku skarżącego - nie ma obowiązku podpisywania pouczeń w nim zawartych. Pismem z 24 października 2022 r., skarżący złożył kolejne zażalenie w sprawie. Podobnie, jak wnoszone wcześniej środki zaskarżenia, również zażalenie na postanowienie z 26 września 2022 r. obarczone było brakiem formalnym – brak podpisu strony wnoszącej. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zarządził wezwanie strony do usunięcia wskazanego wyżej braku formalnego (zakreślając siedmiodniowy termin na jego wykonanie oraz pouczając o skutkach prawnych pozostawienia wezwania bez odpowiedzi). Pismem z 31 października 2022 r., wykonano powyższe zarządzenie – wezwanie doręczono stronie 21 listopada 2022 r. (k. 391 akt sąd.). Wobec bezskutecznego upływu terminu na jego wykonanie przez skarżącego – odezwą z 13 grudnia 2022 r., akta sprawy wraz z opisanym wyżej środkiem zaskarżenia, przekazano do Naczelnego Sądu Administracyjnego z prośbą o rozpoznanie zażalenia, "(...) bez zwracania go Sądowi I instancji w aktualnej sytuacji procesowej." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie z 26 września 2022 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w sprawie sygn. akt III SA/Gd 305/19, podlega odrzuceniu. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, z art. 194 § 3 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 ppsa jasno wynika, że zażalenie powinno zostać podpisane przez stronę je wnoszącą. W przypadku braku sygnowania środka zaskarżenia podpisem, strona winna zostać wezwana do uzupełnienia tego braku, w terminie siedmiu dni od doręczenia jej stosownej korespondencji sądowej. W sytuacji zaś niewykonania zobowiązania sądu, zażalenie podlega odrzuceniu, o czym stanowi art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ppsa. W ocenianej sprawie skarżący już kilkakrotnie wnosił środki zaskarżenia pozbawione podpisu, które w wyniku nieusunięcia przez niego tego braku formalnego podlegały odrzuceniu. Sytuacja taka zaistniała również w odniesieniu do zażalenia z 24 października 2022 r. Wnoszący środek odwoławczy został prawidłowo wezwany do jego podpisania (wezwanie k. 330 akt), pismo zawierające to zobowiązanie zostało skutecznie doręczone, na prawidłowy adres strony (zwrotne potwierdzenie odbioru wezwania k. 391 akt) – jednak powyższe pozostało bez odpowiedzi. Praktyka skarżącego wydaje się być zamierzonym działaniem, ukierunkowanym na przedłużanie postępowania sądowego. Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, tego typu zachowanie strony uznać należy za nadużycie prawa do sądu, które nie może podlegać ochronie prawnej. Nadużycie prawa jest kategorią stosowania prawa. To bardzo konkretna sytuacja, w której określony podmiot działa w sprecyzowany sposób (por.: K. Osajda, Nadużycie prawa w procesie cywilnym, PS 2005/3/47). Ma ono miejsce w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jego sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por.: M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, 2007/11/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005/5/81). Tak właśnie ocenić należy działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych lub sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływając na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, Warszawa 2005, s. 136). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie, za słuszne uznał przedstawienie Sądowi odwoławczemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku kolejnego zażalenia strony obarczonego tym samym brakiem formalnym, celem jak najszybszego zakończenia postępowań wpadkowych inicjowanych przez skarżącego w sprawie. Sąd kasacyjny ocenił, że kwestionowanie przez skarżącego postanowień Sądu I instancji kolejnymi zażaleniami, które nie zawierają podpisu wnoszącego, przy prawidłowym wystosowywaniu przez WSA kolejnych wezwań w tym samym zakresie (z określeniem terminu na ich wykonanie i wskazaniem prawidłowego rygoru, opatrzonych pouczeniami) traktować należy jako nadużycie prawa do sądu. Nie sposób bowiem uznać, że strona, wielokrotnie pouczana o konieczności sygnowania środka odwoławczego podpisem, nie ma świadomości konsekwencji swojego działania, szczególnie w sytuacji kolejnego zażalenia w tej samej sprawie. Instytucja zażalenia, stanowi jedną z form realizacji wpisanego w Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) prawa strony do sądu, jednak nie może być skutecznie realizowana w sytuacji wyżej opisanego działania skarżącego, który wydaje się dążyć jedynie do przedłużenia postępowania sądowego, czyniąc ze swojego prawa nienależyty użytek. Norma art. 180 w zw. z art. 197 § 2 ppsa przewiduje możliwość odrzucenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia, jeżeli ulegało ono odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, a taka sytuacja ma miejsce w ocenianej sprawie. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.