II SA/Wa 2614/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), , Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2019 r. nr: [...] w przedmiocie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] września 2019 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn.zm.), zwanej dalej K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. Z. od decyzji z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r. poz. 303), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane matce gdy: urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci; zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskie i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat; jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; osiągnęła wiek 60 lat; nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania; nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Podał, że do przyznania świadczenia muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że z art. 3 ust. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym wynika, że świadczenie może być przyznane matce, obywatelce Rzeczypospolitej Polskiej, która urodziła 4 dzieci i je wychowała, ma ukończone 60 lat, nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania pod warunkiem zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadania po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat. Zaznaczył, że w oświadczeniu z [...] marca 2019 r. B. Z. wskazała, iż od [...] sierpnia 2001 r. nie zamieszkuje na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Organ wyjaśnił, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania decydują dwa integralnie ze sobą powiązane czynniki: zewnętrzny, obiektywny fakt przebywania i wewnętrzny, subiektywny zamiar stałego pobytu i wola tego pobytu. Przebywanie to czynnik trwały, choć niekoniecznie ciągły, związany z zamiarem stałego pobytu, tj. nie tymczasowego, nie okazjonalnego. Natomiast zamiar stałego pobytu musi być określony na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dopiero łączne występowanie tych dwóch elementów pozwala na stwierdzenie, że dana miejscowość jest tą, w której koncentruje się centrum życiowej aktywności danej osoby, jej interesy osobiste i majątkowe. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni mieszka w [...], tj. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, co potwierdziła [...] instytucja ubezpieczeniowa [...] w związku z ustaleniami poczynionymi przez Urząd Miasta [...]. W związku z powyższym organ uznał, że skoro wnioskodawczyni nie mam miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej brak jest podstaw do przyznania jej żądanego świadczenia, bowiem nie spełnia przesłanki z art. 3 ust. 2 powołanej ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. Z. zakwestionowała decyzję z [...] września 2019 r. uznając ją za krzywdzącą i wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez zaniechanie zebrania wyczerpującego materiału dowodowego w sprawie oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, w szczególności dotyczącego okoliczności odnoszących się do jej zamieszkiwania w Polsce, ustalenia miejsca jej zameldowania w kraju i posiadania tytułu własności do nieruchomości, w której zamieszkuje, b) art. 107 § 3 K.p.a., poprzez brak wskazania przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zwłaszcza w odniesieniu do jej twierdzeń o tym, iż pozostaje właścicielką mieszkania w Polsce, w którym przebywa i zamieszkuje i pod którym to adresem jest zameldowana, c) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] kwietnia 2019 r. 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 ust. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, poprzez błędne i nieuzasadnione przyjęcie, że skarżąca nie spełnia przesłanki zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a tym samym nie przysługuje jej prawo do otrzymania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, podczas gdy wszystkie przesłanki uzasadniające przyznanie wyżej wymienionego świadczenia zostały spełnione, również ta polegająca na zamieszkiwaniu przez nią na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca wskazała, że obie przesłanki wynikające z art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych spełniła. Zaznaczyła, że w 1997 r. zawarła związek małżeński z obywatelem [...] i od tego momentu jej życie jest także związane z tym państwem, nigdy jednak długotrwale w nim nie przybywała ani nie miała subiektywnego zamiaru stałego w nim pobytu. Z uwagi na fakt, że w Polsce zamieszkują jej wszystkie dzieci, jej matka i rodzeństwo to w Polsce posiada centrum swoich interesów życiowych w całości obecnie zajmując się opieką nad matką, dziećmi i wnukami. Ponadto nigdy z Polski nie wyjechała na stałe, a do [...] wyjeżdżała kilka razy do roku na krótkie okresy. W jej ocenie fakt, że kilka razy do roku odwiedza męża w [...] (przy czym przyjeżdża on do niej do Polski) w żaden sposób nie przerywa przesłanki stałego zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreśliła także, że organ dokonał błędnego ustalenia przyjmując, iż okolicznością potwierdzającą, że nie zamieszkuje na terytorium Polski a na terytorium [...] jest to, że pozostaje uezpieczona (ubezpieczenie zdrowotne) w [...] i tam jest zameldowana, co potwierdził Urząd Miasta [...]. Zaznaczyła, że okoliczność korzystania z [...] ubezpieczenia wynika z faktu, iż jej mąż objął ją ubezpieczeniem jako małżonek, bowiem nie podejmowała ona zatrudnienia zarówno w Polsce jak i w [...]. Ponadto skarżąca wybrała ten rodzaj ubezpieczenia ze względu na wyższy pozom świadczonych ze [...] usług zdrowotnych. Powyższe zatem nie może świadczyć o tym, że nie zamieszkuje ona na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca podała, że jest również zameldowana w Polsce, na potwierdzenie czego dołączyła akt własności nieruchomości położonej w [...], której jest właścicielem i w której zamieszkuje. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjne podała, że wbrew stanowisku organu nie ma mowy, czy czynnikiem decydującym jest miejsce zameldowania czy fakt korzystania z opieki zdrowotnej w danym państwie, podczas gdy w innym osoba taka korzysta np. z opieki doraźnej i prywatnej. Ponadto całe mienie, którego jest właścicielką znajduje się w Polsce. W [...] nie pozostaje ona właścicielką żądnych nieruchomości oraz ruchomości. Powyższe z pozostawaniem całej rodziny w Polsce i faktyczne je przebywanie oraz dokonywanie wszelkiego zarządzenia mieniem z Polski (posiada konto bankowe w polskim banku) powoduje uznanie, że posiada miejsce zamieszkania w Polsce. Zwróciła także uwagę, że w oświadczeniu z [...] marca 2019 r. podała, że od 2001 r. jest zameldowana nie tylko w Polsce ale również w [...], a nie że nie zamieszkuje w Polsce. Skarżąca wskazała, że nigdy Polski nie opuściła, tu urodziły się jej dzieci, a fakt, iż od 1997 r. pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem [...] i od 2001 r. wyjeżdża do [...] na krótkotrwałe wizyty do domu męża nie zmienia okoliczności, że nadal tu zamieszkuje, przebywa w Polsce i posiada centrum swoich interesów życiowych, utrzymując więzi rodzinne, towarzyskie i tu znajduje się jej majątek stanowiący jej własność. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Natomiast w myśl art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 3 ust. 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, zgodnie z którym świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci lub ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę. Świadczenie może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są: obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2). Świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (ust. 3). Świadczenie przysługuje pod warunkiem zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trakcie jego pobierania (ust. 4). Z treści powyższego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, osoba musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, po drugie, uprawniony musi posiadać określony związek z krajem, po trzecie, ubiegający się o to świadczenie musi osiągnąć określony wiek oraz po czwarte, osoba ta nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, przy czym nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Z brzmienia art. 3 powołanej ustawy wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że osoba ubiegająca się o świadczenie musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. W ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym brak jest definicji pojęcia "zamieszkiwanie" w związku z tym należy odnieść się do definicji "miejsca zamieszkiwania", zawartej w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459). Artykuł 25 Kodeksu cywilnego stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W myśl art. 28 Kodeksu cywilnego można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. O miejscu zamieszkania decydują występujące łącznie dwie przesłanki faktyczne: przebywanie w znaczeniu fizycznym w określonej miejscowości (corpus, tj. czynnik zewnętrzny) i zamiar stałego pobytu (animus, tj. czynnik wewnętrzny). Jeśli jedna z tych przesłanek nie jest spełniona, powoduje to utratę miejsca zamieszkania. Zamiar stałego pobytu może przejawiać się przez zlokalizowanie w danej miejscowości tzw. stałego ogniska domowego (...). O miejscu zamieszkania nie przesądza wyłącznie samo zatrudnienie w danej miejscowości. Przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu chodzi nie tylko o związki natury ekonomicznej, ale też emocjonalnej, czy rodzinnej. W orzecznictwie wyraźnie podkreśla się, że faktyczne przebywanie w danej miejscowości nie może być rozumiane jedynie, jako pobyt wymuszony koniecznością wykonywania w niej swych obowiązków pracowniczych czy zarobkowych, ale musi mieć ono jednocześnie cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Przebywanie w miejscowości bowiem musi wiązać się ze skupieniem w niej życiowej aktywności, związanej nie tylko z pracą, ale również z rodziną (por. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2013 r., sygn. II OSK 479/13, wyrok NSA z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II OSK 2172/14). O miejscu zamieszkania decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie jest czynnością prawną, a tym samym nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającej na ześrodkowaniu jej czynności życiowych w danej miejscowości. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności dorosłej osoby fizycznej. Jak wynika z akt sprawy B. Z. w 1998 r. wyszła za mąż za [...] i posiada obywatelstwo [...]. Następnie wyjechała do [...], a od 2001 r. została objęta ubezpieczeniem przez męża. W oświadczeniu o sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i materialnej z dnia [...] marca 2019 r., złożonym pod odpowiedzialnością karną, skarżąca jako adres zamieszkania podała zarówno adres w Polsce jak i w [...]. W wyniku postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że skarżąca na potrzeby uzyskania ubezpieczenia przy mężu podała jako adres zamieszkania [...]. [...] instytucja ubezpieczeniowa [...] w związku z ustaleniami poczynionym przez Urząd Miasta [...] potwierdziła, iż skarżąca zamieszkuje w [...] (k.41 – akt administracyjnych) przy [...]. Skarżąca wskazała, iż w Polce posiada nieruchomość i w Polce zamieszkuje jej matka i pełnoletnie córki, z którymi utrzymuje stały kontakt. Przebywa też w [...], albowiem w tym kraju zamieszkuje jej mąż. Wg. oświadczenia skarżącej jej centrum życiowe mieści się w Polsce albowiem z córkami łącza ją silne więzi rodzinne i tu ma nieruchomość przy ul. [...]. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie przez organ kwestii miejsca zamieszkiwania skarżącej na potrzeby przyznania wnioskowanego świadczenia nie jest dowolne, lecz poparte analizą materiału aktowego sprawy. Bezsprzecznie skarżąca nie uzyskuje dochodu własnego. Zatem obowiązek jej utrzymaniu spoczywa na mężu, z którym jak sama przyznała utrzymuje stałą wieź. Skarżąca korzysta też z ubezpieczenia zdrowotnego na terenie [...]. Urząd Miasta [...] potwierdził fakt jej zamieszkiwania w miejscowości [...]. Z tego też względu należy przyjąć, iż skarżąca ośrodek interesów życiowych umieściła w [...]. W sytuacji gdy wnioskodawczyni, ze względu na sytuację rodziną zamieszkuje w dwóch krajach, tj. w [...] wraz z mężem i w Polce ze względu na więzi rodzinne z dorosłymi córkami i sprawy majątkowe, rozstrzygnięcie kwestii zamieszkiwania w danym kraju nie jest oczywiste. Niemniej, w oparciu o ustalenia poczynione przez organ, w tym na podstawie potwierdzeń urzędowych instytucji [...], zasadne jest przyjęcie, iż przeważającą część spraw życia codziennego, w tym szeroko pojęte "sprawy urzędowe" wiążą skarżącą z miejscem zamieszkania w [...]. Trafnie stwierdził WSA w Łodzi w wyroku z dnia 5 października 2017 r. sygn. akt I SA/Łd 493/17 (publik. LEX nr 2387877), że "oceniając, w którym z państw znajduje się centrum życiowych i zawodowych interesów osoby fizycznej, należy wziąć pod uwagę przede wszystkim związki osobiste i ekonomiczne osoby fizycznej z danym państwem, wśród których istotne są więzi rodzinne, towarzyskie, zatrudnienie, działalność polityczna, kulturalna i wszelka inna działalność, miejsce wykonywania działalności gospodarczej i miejsce, z którego osoba zarządza swoim mieniem". Sam jednak fakt przebywania w danej miejscowości przez dłuższy czas i prowadzenia tam aktywności życiowej (zawodowej, rodzinnej), nie jest decydujący dla stwierdzenia, że jest to miejsce zamieszkania tej osoby, jeżeli z daną miejscowością nie wiąże ona uzewnętrznionych planów stałego zamieszkania – tak WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 10 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 1209/16 (publik. LEX nr 2260709). Skarżąca posiada podwójne obywatelstwo, także [...], pozostaje w związku małżeńskim i tworzy rodzinę z obywatelem [...] (nie posiada własnych dochodów), zamieszkuje na teranie tego państwa, podlega [...] systemowi opieki zdrowotnej i instytucjom publicznym, itp. W Polsce skarżąca również zamieszkuje, jednak w celu podtrzymania więzi rodzinny i regulowania spraw właścicielskich. Przedmiotowe zaś świadczenie może być przyznane osobom zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym centrum interesów osobistych lub gospodarczych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, organ prawidłowo uznał, że skoro B. Z. w rozumieniu przepisu ustawy zamieszkuje w [...], to nie spełnia przesłanki z art. 3 ust. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Reasumując, w niniejszej sprawie Prezes ZUS dokonał wyczerpujących ustaleń i prawidłowo ocenił materiał dowodowy sprawy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji stwierdzając, iż w sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki z art. 3 ust. 1 – 3 powołanej ustawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.