I SA/Wa 1236/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Mariola Kowalska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2020 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Decyzją z [...] kwietnia 2020 r., sprostowaną następnie postanowieniem z [...] maja 2020 r., Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister), po rozpatrzeniu odwołania W. N. (Skarżąca) od decyzji Wojewody [...] (Wojewoda) z [...] stycznia 2020 r. w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczeń rodzinnych w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] listopada 2019 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję z [...] stycznia 2020 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Skarżąca [...] października 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na jedno z jej dzieci: K. N. We wniosku oświadczyła, że ojciec K. N. – E. N. jest zatrudniony na terytorium Republiki [...]([...]). Wniosek ten, stosownie do art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej "ustawa"), został przekazany Wojewodzie, który decyzją z [...] stycznia 2020 r. odmówił przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko – K. N., w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] listopada 2019 r. Wojewoda wyjaśnił, że do [...] listopada 2019 r. Skarżąca była osobą aktywną zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Polski). Ustalił również, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł, a zatem przekracza kwotę kryterium uprawniającego do pobierania świadczeń rodzinnych na terenie Polski, jak również nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania przepisu art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewoda ustalił również, że [...] grudnia 2019 r. do [...] października 2020 r. (w okresie, w którym brak jest aktywności zawodowej Skarżącej na terytorium Polski) krajem właściwym do ustalenia uprawnienia do świadczeń rodzinnych były [...]. W konsekwencji w tym zakresie przekazał wniosek Skarżącej celem ustalenia uprawnienia w tym okresie do właściwej instytucji [...]. Opisaną na wstępie decyzją Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Wskazał, że wydając zaskarżoną decyzję, Wojewoda uwzględnił przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r., ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5 ze zm.), a także przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania ww. rozporządzenia nr 883/2004 (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r. ze zm.) jak również przepisy ustawy. W związku z tym, że ojciec dziecka był zatrudniony w przedmiotowym okresie na terytorium [...], a Skarżąca do [...] listopada 2019 r. była osobą uznaną za aktywną zawodowo na terytorium Polski, państwem właściwym do wypłaty świadczeń w pierwszej kolejności z uwagi na miejsce zamieszkania dzieci w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] listopada 2019 r. jest Polska, zgodnie z art. 68 ust. 1 rozporządzenia 883/2004. Zatem, w ocenie Ministra, należało obliczyć dochód na członka rodziny zgodnie z art. 3 ustawy. W myśl zaś art. 3 pkt 2a ustawy, dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Organ odwoławczy wyjaśnił że w niniejszej sprawie podstawę stanowi dochód osiągnięty w roku 2018. Do dochodu tego na podstawie art. 3 pkt 1 lit. c ustawy wlicza się dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego, jak również dochody uzyskiwane za granicą, pomniejszone odpowiednio o zapłacone za granicą: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 5 ust. 3 i 3a ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę kryterium uprawniającą do przyznania świadczenia, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie pomniejszonej o kwotę przekroczenia kryterium dochodowego. Minister podniósł, że po roku 2018 nie nastąpiła utrata dochodu przez członka rodziny, nastąpiło jednak uzyskanie dochodu. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji, stosując powyższe regulacje oraz opierając się na oświadczeniach Skarżącej i informacjach uzyskanych od ministra właściwego do spraw finansów publicznych, prawidłowo obliczył dochód na członka rodziny, wskazując kwotę [...] zł oraz uwzględniając w wyliczeniu dochód uzyskany przez E. N. w roku kalendarzowym 2018 z tytułu zatrudnienia na terytorium [...] oraz dochód uzyskany przez Skarżącą z miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło rozpoczęcie zatrudnienia (tj. kwotę dochodu za miesiąc marzec 2019 r.). W związku z tym Minister podzielił stanowisko organu pierwszej instancji i uznał, że Skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego i nie przysługuje jej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] listopada 2019r. Jednocześnie podniósł, że z uwagi na kwotę przekroczenia kryterium dochodowego nie można zastosować mechanizmu wynikającego z art. 5 ust. 3 i 3a ustawy, tj. przyznać świadczenia pomniejszone o kwotę przekroczenia kryterium dochodowego. Decyzję z [...] kwietnia 2020 r. W. N. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że roczny dochód netto jej męża, E. N., wyniósł [...] [...] [...], co po przeliczeniu przez kurs [...] [...] z [...] grudnia 2019 r. w wysokości[...] zł, daje wartość [...] zł. W związku z tym średni dochód miesięczny w 2019 r. na członka pięcioosobowej rodziny wyniósł netto [...] zł i w związku z tym kryterium dochodowe w wysokości [...] zł netto nie zostało przekroczone. Skarżąca podniosła także, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i jedynym żywicielem rodziny jest jej mąż E. N. W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi zaznaczając, że kwestią sporną jest sposób obliczenia dochodu rodziny skarżącej, od którego uzależniona jest dopuszczalność przyznania skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, Minister wyjaśnił, że dochód małżonka skarżącej uzyskany w [...] w 2018 r. został obliczony na podstawie, znajdujących się w aktach sprawy i dostarczonych przez samą skarżącą, [...] zeznań podatkowych ([...]), będących odpowiednikiem polskich dokumentów typu PIT-11. Kurs, według którego przeliczono ten dochód z [...] na PLN, był kursem referencyjnym Europejskiego Banku Centralnego 1 [...] do 1 EUR oraz 1 EUR do 1 PLN z 31 grudnia 2018 r. Obowiązek przyjęcia takiego kursu wynika wprost z art. 90 ww. rozporządzenia nr 987/2009 i ust. 3 lit. a, wydanej na podstawie ww. art. 90, decyzji Komisji Administracyjnej do spraw Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego nr H3 z 15 października 2009 r. dotyczącej daty, którą bierze się pod uwagę przy ustalaniu kursu wymiany, o którym mowa w art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 (Dz. Urz. UE C 106 z 24 kwietnia 2010 r.). Zdaniem Ministra, na uwagę zasługuje również fakt, że przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącej uwzględniono dochód uzyskany przez nią w 2019 r., co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z [...] października 2020 r, w związku z objęciem m.st. Warszawy od 17 października tzw. strefą czerwoną jak również w związku z zarządzeniem nr 39 Prezesa NSA z 16 października 2020 r. sprawa została zdjęta z wokandy z terminu posiedzenia jawnego wyznaczonego na 21 października 2020 r. Tym samym zarządzeniem Przewodnicząca skierowała sprawę do rozpoznania w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), to jest do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Podstawą odmowy przyznania Skarżącej świadczenia za listopad 2019 r. było ustalenie, że dochód na osobę w rodzinie Skarżącej przekracza 674 złote. Ustalając dochód rodziny organy obu instancji uwzględniły dochód uzyskany przez ojca dziecka w [..] w 2018 r. w kwocie [....][...]. Wskazywana przez Skarżącą kwita [...][....] to kwota dochodu za 2019 r. Zaskarżona decyzja dotyczy zasiłku rodzinnego za listopad 2019 r. Zatem podstawą do wyliczenia tego dochodu jest suma przeciętnych miesięcznych dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy przez członków rodziny, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c ustawy. Co do zasady, organy postąpiły prawidłowo biorąc za podstawę wyliczenia dochodu męża Skarżącej kwotę uzyskaną przez niego w 2018 r. to jest kwotę [...]. Organy postąpiły natomiast nieprawidłowo uznając, że średni miesięczny dochód Skarżącej wynosił [...] złotych. Z akt administracyjnych przedstawionych sądowi wynika, że Skarżąca była zatrudniona w Urzędzie Miejskim w [...] w okresie od [...] lutego 2019 r. do [...] sierpnia 2019 r. w pełnym wymiarze czasu pracy a następnie od [...] sierpnia 2019 r. do [...] listopada 2019 r. w wymiarze ½ etatu. Organy dla wyliczenia dochodu Skarżącej przyjęły, że za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, to jest za marzec 2019 r. uzyskała ona kwotę [...] złotych. Organy nie wyjaśniły jednak, czy na skutek zmniejszenia wymiaru zatrudnienia od [...] sierpnia 2019 r. nie doszło do utraty dochodu przez Skarżącą w rozumieniu art. 5 ust. 4 ustawy w związku z art. 3 pkt 23 lit. c) ustawy. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z kolei według art. 3 pkt 23 lit. c ustawy utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jest to o tyle istotne, że zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Sąd zwraca uwagę, że na gruncie art. 3 pkt 22 zatrudnienie definiowane jest poprzez odwołanie się do kryterium jakim jest wykonywanie pracy. Wobec tego utrata dochodu związana z utratą zatrudnienia, o której mowa w art. 3 pkt 23 lit. c ustawy, to nie tylko utrata pracy spowodowana wygaśnięciem, czy też rozwiązaniem umowy o pracę, ale też zmniejszenie wymiaru zatrudnienia z całego na pół etatu i związane z tym zmniejszenie wynagrodzenia. Taka wykładnia wskazanego wyżej art. 3 pkt 22 i pkt 23 lit. c ustawy realizuje tzw. zasadę działania w słusznym interesie strony. Zgodnie z art. 7 k.p.a. na organach prowadzących postępowanie administracyjne ciąży obowiązek załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli. Skoro dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, podlega korektom w związku ze zdarzeniami, jakie miały miejsce do końca okresu zasiłkowego to ustalenie w toku postępowania dowodowego utraty dochodu, ma znaczenie zasadnicze i dlatego ustalenia w tym zakresie powinny być przeprowadzone w sposób staranny i przejrzysty, ze wskazaniem kiedy utrata dochodu nastąpiła, na skutek jakich zdarzeń, w jakiej wysokości dochód utracono, jaki miało to wpływ na dochód rodziny, a w konsekwencji na prawo do świadczenia. Sąd wskazuje w tym miejscu, że przedstawiony powyżej sposób rozumienia pojęcia utraty dochodu prezentowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2018 r. sygn. I OSK 378/18, wyrok WSA w Gliwicach z 23 października 2019 r. II SA/Gl 904/19, wyrok WSA w Szczecinie z 14 marca 2019 r. II SA/Sz 1339/18). W niniejszej sprawie organy nie dostrzegły, że od [...] sierpnia 2019 r. Skarżąca była zatrudniona w wymiarze ½ etatu i nie zbadały, jaki to ma wpływ na wysokość uzyskiwanego przez nią dochodu. Oznacza to, że organy naruszyły przepisy postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji weźmie pod uwagę ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku i dokona właściwego obliczenia dochodu rodziny Skarżącej, uwzględniając w szczególności art. 3 pkt 23 lit. c) i art. 5 ust. 4 ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.